به گزارش ابرامباد، مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور اسلامی ایران، در سخنرانی خود در نشست سران کشورهای مشترک‌المنافع، بر ضرورت بی‌سابقه منطقه برای افزایش تاب‌آوری در برابر جنگ، بحران‌ها، فشارهای خارجی و اختلالات اقتصادی و ارتباطی تاکید کرد.وی موفقیت در این عرصه را منوط به پیوند ظرفیت‌های موجود در منطقه دانست و اظهار داشت که منافع مشترک ما نه در رقابت میان مسیرها، بلکه در اتصال آنهاست. پزشکیان تصریح کرد که برای کشورهای آسیای مرکزی، جمهوری اسلامی ایران تنها یک شریک نیست، بلکه راهی طبیعی و حیاتی برای دسترسی آسیای مرکزی و اوراسیا به آب‌های آزاد به شمار می‌رود. وی افزود که بنادر جنوبی ایران، به‌ویژه چابهار در خلیج فارس و دریای عمان، می‌توانند این منطقه را به جنوب آسیا، آفریقا و سپس اروپا متصل سازند.
رئیس‌جمهور با اشاره به اینکه ایران خود را جزئی جدایی‌ناپذیر از جغرافیای به‌هم‌پیوسته منطقه می‌داند و این پیوند فراتر از مرزهای جغرافیایی، ریشه در تاریخ، فرهنگ و تمدن مشترک دارد، پیشنهاد داد که سازوکار «کشورهای مستقل مشترک‌المنافع + ایران» یا «CIS+1» به عنوان راهکاری منعطف و کارآمد برای توسعه گفت‌وگو و همکاری‌های دوجانبه شکل گیرد. این چارچوب می‌تواند به گسترش همکاری‌ها در زمینه‌هایی چون ترانزیت، انرژی، تجارت، معدن، سرمایه‌گذاری، فناوری، آب، محیط‌زیست، گردشگری و مبادلات علمی و فرهنگی کمک شایانی کند.
پزشکیان همچنین خاطرنشان کرد که انتخاب پیش روی ما صرفاً میان انزوا یا وابستگی نیست؛ بلکه ما باید توانایی‌های خود را به هم پیوند زنیم تا هر کشور، ضمن حفظ استقلال و حق انتخاب ملی خود، از مزایای این جغرافیای مشترک بهره‌مند شود. وی تاکید کرد که هدف ما گسست نیست، بلکه اتصال؛ به جای رقابت فرسایشی، همکاری؛ به جای وابستگی یک‌جانبه، وابستگی متقابل؛ و به جای امنیت مبتنی بر تهدید، امنیت بر پایه اعتماد و منافع مشترک است.
متن کامل سخنرانی رئیس‌جمهور در این نشست تاریخی به شرح زیر است:
بسم‌الله الرحمن الرحیم
جناب آقای سردار بردی‌محمداف، رئیس‌جمهور محترم ترکمنستان، و رئیس ارجمند اجلاس؛
روسای جمهور محترم؛
دبیر کل محترم کشورهای مستقل مشترک‌المنافع؛
خانم‌ها و آقایان؛
در آغاز، مراتب سپاس قلبی خود را از دولت و ملت دوست و برادر ترکمنستان برای دعوت از جمهوری اسلامی ایران و میزبانی شایسته این گردهمایی مهم ابراز می‌دارم. حضور برای نخستین بار و به عنوان اولین کشور مدعو در جایگاه مهمان ویژه نشست سران کشورهای مستقل مشترک‌المنافع، فرصتی مغتنم برای تعمیق روابط موجود و آغاز فصلی نوین از همکاری‌ها با کشورهای این مجموعه است. تقارن این نشست با اجلاس سران کشورهای ساحلی دریای خزر با محوریت محیط‌زیست نیز، بستر مناسبی را برای توجه همزمان به پیوندهای جغرافیایی، منافع و دغدغه‌های مشترک، و ظرفیت‌های همکاری ایران با کشورهای حاشیه خزر و آسیای مرکزی فراهم می‌آورد.
خانم‌ها و آقایان،
اجازه دهید سخنانم را با حقیقتی انکارناپذیر آغاز کنم که در تحلیل آینده منطقه نمی‌توان آن را نادیده گرفت.
جهان و منطقه ما در سال‌های اخیر با مجموعه‌ای از بحران‌های به‌هم‌پیوسته دست و پنجه نرم کرده‌اند که پیامدهای آنها دیگر به مرزهای یک کشور محدود نمی‌شود. تحولات پیرامون جنگ روسیه و اوکراین، با گستره فرامنطقه‌ای خود، بر امنیت، تجارت، حمل‌ونقل و به‌ویژه بازار و تأمین انرژی اثرات عمیقی گذاشته است. این رویداد و بحران‌های مشابه آن به روشنی نشان داده‌اند که هرگونه اختلال در یک بخش از منطقه می‌تواند به سرعت به فشارهای اقتصادی، اجتماعی و حتی سیاسی در سایر نقاط منجر شود.
جمهوری اسلامی ایران نیز طی یک سال گذشته، دو بار هدف تهاجم نظامی آمریکا و اسرائیل قرار گرفته است؛ این حملات آشکار و غیرقانونی نه تنها به مردم و زیرساخت‌های غیرنظامی کشورم خسارت وارد کرد، بلکه شمار کثیری از مردم منطقه و جهان را متأثر ساخت. این رخدادها بیش از پیش یک واقعیت را برملا کرد: امنیت و ثبات منطقه‌ای مفهومی تجزیه‌ناپذیر است. نمی‌توان همزمان برای بخشی از منطقه، امنیت و توسعه طلبید و در بخشی دیگر، ناامنی، فشار اقتصادی و بی‌ثباتی را دامن زد.
ایران برای استقرار صلح و ثبات پایدار، همواره بر اهمیت گفت‌وگو و یافتن راه‌حل‌های دیپلماتیک تأکید کرده است؛ اما گفت‌وگو زمانی معنادار و موفقیت‌آمیز است که بر پایه احترام متقابل، تعهدات دوجانبه و کنار گذاشتن فشار و تهدید استوار باشد. مذاکره تحت سایه زور، مذاکره نیست؛ بلکه تحمیل و اجبار است. در عین حال، تجارب سال‌های اخیر نشان داده که بهره‌برداری ابزاری از تجارت، بانکداری، فناوری، انرژی و نظام مالی بین‌المللی علیه کشورها، تنها یک مسئله دوجانبه نیست؛ بلکه بر امنیت اقتصادی و روند توسعه کلی منطقه و جهان تأثیر منفی می‌گذارد. فشار و تحریم علیه ایران فقط ظرفیت‌های اقتصادی کشور را محدود نمی‌کند؛ بلکه به تجارت، اتصال، انرژی و نظم منطقه‌ای آسیب جدی وارد خواهد کرد.
روسای محترم؛
منطقه ما بیش از هر زمان دیگری نیازمند تاب‌آوری در برابر جنگ، بحران‌ها، فشارهای خارجی و اختلال در مسیرهای اقتصادی و ارتباطی است و موفقیت در این راستا، بیش از هر چیز به اتصال و هم‌افزایی ظرفیت‌های منطقه گره خورده است. منافع مشترک ما، نه در رقابت میان مسیرها بلکه در پیوند آنهاست.
برای آسیای مرکزی، جمهوری اسلامی ایران صرفاً یک شریک تجاری نیست؛ بلکه کریدوری طبیعی و حیاتی برای اتصال این منطقه و اوراسیا به آب‌های بین‌المللی محسوب می‌شود. بنادر جنوبی ایران در خلیج فارس و دریای عمان، خصوصاً بندر راهبردی چابهار، این توانایی را دارند که منطقه را به جنوب آسیا، آفریقا و در نهایت اروپا متصل سازند.
در همین راستا، پیشنهاد ترکمنستان در مجمع عمومی سازمان ملل متحد برای ایجاد کریدور حمل‌ونقلی میان آسیای مرکزی، جنوبی و اروپا از طریق دریای خزر، می‌تواند با بهره‌گیری از زیرساخت‌ها و موقعیت ایران، به مرحله اجرا درآید.
کریدورهای شمال-جنوب و شرق-غرب باید به عنوان اجزای مکمل یک شبکه واحد منطقه‌ای در نظر گرفته شوند، نه رقیب یکدیگر! بنابراین، هر مسیر جدیدی به تقویت ظرفیت سایر مسیرها می‌انجامد و به همگرایی بیشتر در منطقه کمک شایانی می‌کند.
این رویکرد باید در حوزه انرژی نیز دنبال شود. منطقه ما می‌تواند به جای رقابت برای حذف یکدیگر از بازارهای انرژی، به یک شبکه منسجم تولید، انتقال و تبادل انرژی تبدیل شود؛ شبکه‌ای که نفت، گاز، برق و انرژی‌های تجدیدپذیر را با منافع اقتصادی مشترک و ثبات منطقه‌ای گره می‌زند.
برای تقویت تجارت نیز، توسعه سازوکارهای عملی منطقه‌ای، از جمله تمهیدات مالی و تهاتری برای تسهیل مبادلات میان کشورهای منطقه، ضروری است؛ سازوکارهایی که قادرند پایداری همکاری‌های اقتصادی را در برابر هرگونه اختلال و محدودیت خارجی افزایش دهند.
خانم‌ها و آقایان،
جمهوری اسلامی ایران خود را جزئی طبیعی از این جغرافیای به‌هم‌پیوسته منطقه‌ای می‌داند. این پیوند نه تنها جغرافیایی، بلکه ریشه در تاریخ غنی، فرهنگ مشترک، تمدن دیرینه و روابط عمیق مردمی دارد. بر این اساس، جمهوری اسلامی ایران مجدداً پیشنهاد می‌دهد فرمت «کشورهای مستقل مشترک‌المنافع + ایران» یا «CIS+1» به عنوان سازوکاری منعطف و مؤثر برای گفت‌وگو و همکاری‌های سازنده ایجاد شود تا بتوانیم توسعه همکاری‌های مشترک را در حوزه‌های ترانزیت، انرژی، تجارت، معدن، سرمایه‌گذاری، فناوری، آب، محیط‌زیست، گردشگری و ارتباطات علمی و فرهنگی تسریع بخشیم و راه‌حل‌های منطقه‌ای مشترکی را برای چالش‌های فراگیری همچون تغییرات اقلیمی، کاهش منابع آبی، مسائل زیست‌محیطی دریای خزر و منطقه آرال، جرایم سازمان‌یافته، قاچاق مواد مخدر و موارد مشابه ارائه کنیم.
امروز بیش از هر زمان دیگری به چندجانبه‌گرایی واقعی در منطقه نیاز داریم. کشورهای این منطقه مهم و راهبردی باید از نقش‌آفرینان اصلی در شکل‌دهی به جهان چندقطبی باشند. از این منظر، دیپلماسی منطقه‌ای برای ما صرفاً به معنای برگزاری نشست‌ها نیست؛ بلکه باید به ابزاری قدرتمند برای مدیریت بحران، حفظ ارتباطات، جلوگیری از گسترش درگیری‌ها و فعال‌سازی همکاری‌های عملی تبدیل شود. این همان رویکردی است که در چارچوب سیاست همسایگی جمهوری اسلامی ایران به طور جدی دنبال می‌کنیم.
خانم‌ها و آقایان،
ما امروز صرفاً در برابر انتخاب میان انزوا یا وابستگی قرار نداریم؛ بلکه باید توانایی‌های خود را به هم پیوند زنیم تا هر کشور با حفظ استقلال و حق انتخاب ملی خود، از مزایای این جغرافیای مشترک بهره‌مند گردد.
ما به جای گسست، به اتصال؛ به جای رقابت فرساینده، به همکاری؛ به جای وابستگی یک‌جانبه، به وابستگی متقابل؛ و به جای امنیت مبتنی بر تهدید، به امنیت مبتنی بر اعتماد و منافع مشترک دلبسته‌ایم.
در پایان، بار دیگر از دولت و ملت ترکمنستان برای دعوت از جمهوری اسلامی ایران، میزبانی این نشست و ابتکار ارزشمند آن در ایجاد فرصت برای گسترش همکاری میان ایران و کشورهای عضو جامعه کشورهای مستقل مشترک‌المنافع صمیمانه تشکر می‌کنم. امیدوارم این نشست گامی عملی در مسیر شکل‌گیری منطقه‌ای باشد که در آن آسیای مرکزی، قفقاز جنوبی و ایران نه مجموعه‌ای از فضاهای جدا از هم، بلکه بخشی از یک شبکه واحد همکاری، امنیت و توسعه تلقی شوند. جبر جغرافیایی ما را به یکدیگر پیوند داده است، اما این اراده سیاسی ماست که می‌تواند این پیوند را به سرمایه‌ای مشترک برای صلح، امنیت و توسعه مبدل سازد.
از توجه شما سپاسگزارم.
والسلام علیکم و رحمه‌الله و برکاته.
