نیلوفر مولایی: در این روزها، علیرضا زاکانی، شهردار تهران، بیش از هر زمان دیگری در کانون توجه رسانه‌ها قرار گرفته است؛ به ویژه با نزدیک شدن به زمان برگزاری انتخابات شورای شهر تهران. پافشاری او بر طرح‌هایی نظیر رایگان کردن مترو و اتوبوس‌های تندرو، و همچنین طرح تثبیت قیمت ۱۲ قلم کالای اساسی، این گمانه را تقویت کرده که او سودای کاندیداتوری در انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۴۰۷ را در سر دارد.
به گزارش ابرامباد، مهدی اقراریان، یکی از اعضای شورای شهر و رئیس کمیته حقوقی شورای اسلامی شهر تهران، اخیراً در گفت‌وگویی، هم به جزئیات طرح “تورم صفر” پرداخت و هم انتقادات اعضای شورا به این طرح را بازگو کرد. همچنین، بحث هم‌پوشانی اقدامات شهرداری با برنامه کالابرگ دولت، از دیگر محورهای این گفت‌وگو بود.
اقراریان که از منتقدان سرسخت زاکانی در شورای شهر محسوب می‌شود، با تأکید بر مفهوم “حکمرانی نمایشی”، هشدار داد که شورای شهر آینده نباید شهرداری را برگزیند که رؤیای ریاست‌جمهوری در سر دارد. او در مقایسه‌ای بین زاکانی و محمود احمدی‌نژاد بیان کرد: «به باور من، آقای دکتر زاکانی تمایل دارد که امروزه به عنوان “احمدی‌نژاد ثانی” شناخته شود. این یادآور می‌شود که دکتر احمدی‌نژاد خود را به عنوان چهره‌ای حامی محرومان، مستضعفان و طبقه متوسط جامعه معرفی کرده بود.»
این عضو شورای شهر با صراحت گفت: «اگر بخواهم توصیه‌ای به شورای آینده داشته باشم، این است که خواهش می‌کنم شهرداری را انتخاب کنید که قصد رئیس‌جمهور شدن را نداشته باشد. تجربه‌ای که برای ما رخ داد، این بود که شهرداری را انتخاب کردیم که او احساس می‌کرد می‌تواند رئیس‌جمهور شود و در انتخابات شرکت کرد. شهرداری که به دنبال ریاست‌جمهوری است، بخشی از تصمیماتش تحت تأثیر این آرزو قرار خواهد گرفت.»
انتقادها از اقدامات جریان‌های تندرو و تلاش برای قهرمان‌سازی از زاکانی توسط یک طیف سیاسی خاص، و همچنین عدم استیضاح او در شورای شهر، از دیگر موضوعاتی بود که مهدی اقراریان به آن‌ها پرداخت. در ادامه، متن کامل این گفتگو ارائه می‌شود:
***
* آقای اقراریان، مدتی است که طرح “تورم صفر” توسط شهردار تهران مطرح شده، مبنی بر تثبیت قیمت ۱۲ کالای اساسی تا فروردین آینده. آیا شهرداری برای این طرح از شورای شهر مجوز دریافت کرده است و منابع مالی آن چگونه تأمین می‌شود؟
ما جلسه‌ای غیرعلنی با شهردار تهران داشتیم که آقای دکتر زاکانی در آن حضور یافته و توضیحات مفصلی درباره این طرح ارائه دادند. با شنیدن جزئیات، مشخص شد که این تنها یک طرح نیست، بلکه بر اساس اطلاعات ایشان، هفت بسته در موضوعات مختلف برای شهر تهران در نظر گرفته شده است. یکی از این بسته‌ها مربوط به فرزندآوری و حمایت از خانواده‌هایی است که در این دوره صاحب فرزند می‌شوند.
در آن جلسه، بحث‌های گسترده‌ای انجام شد و نقدها و آسیب‌های احتمالی طرح مورد بررسی قرار گرفت. اما باید به یک واقعیت مهم توجه کنیم: امروز کشور در وضعیتی خاص قرار دارد و نمی‌توانیم چشمانمان را بر حقایق ببندیم.
واقعیت این است که دولت با مشکلات متعددی، گویی در شرایط جنگی، دست‌وپنجه نرم می‌کند. ما تحت محاصره اقتصادی هستیم؛ هرچند که دولت برای تأمین کالاهای اساسی تدابیر لازم را اندیشیده و مشکلی در حال حاضر وجود ندارد، اما در شرایط بحرانی، باید برای آینده برنامه‌ریزی کرد تا حداقل در مورد کالاهای اساسی با کمبود مواجه نشویم.
پرسش‌ها و ابهاماتی پیرامون این طرح وجود دارد، اما پیش از پرداختن به آن‌ها، باید مجدداً تأکید کنم که به نظر من، همکاران در شورای شهر از این که ظرفیت‌های شهرداری برای یاری رساندن به دولت و کمک به معیشت مردم به کار گرفته شود، استقبال کردند. اصل موضوع کمک به دولت و بهبود وضعیت زندگی مردم، مورد توجه قرار گرفت.
«تورم صفر»؛ عنوانی تبلیغاتی یا راهکاری اقتصادی؟
اما این پرسش‌ها و نگرانی‌ها کدامند؟ بسیاری از همکاران شورای شهر به این نکته اشاره کردند که باید دقت کرد که این اقدام شهرداری تهران منجر به اختلال در بازار، به ویژه کمبود کالا، نشود. به این معنی که خرید یا پیش‌خرید کالا توسط شهرداری تهران – که بخشی از آن اکنون خریداری و در انبارهای شهرداری موجود است – باعث افزایش قیمت یا نقص در عرضه کالا نگردد. مکانیزم عرضه و تقاضا در بازار وجود دارد.
اگر شما بخشی از تولیدات را پیش‌خرید کرده و در انبار ذخیره کنید، این خطر کمبود کالا را به دنبال خواهد داشت. این مسئله‌ای بود که به شهردار تهران تذکر دادیم و ایشان قول دادند که به این نکات توجه کنند تا طرحی که برای کمک به معیشت شهروندان تهرانی آغاز شده، موجب برهم‌ریختگی بازار نشود.
نکته دیگری که باید به آن پرداخت، خود عنوان طرح یعنی «تورم صفر» است. به گمان من، این عنوان بیشتر جنبه تبلیغاتی داشته تا پشتوانه منطق اقتصادی. شاید اگر قرار بود من درباره نام طرح نظر دهم، آن را «طرح تثبیت قیمت کالاهای اساسی» می‌نامیدم. چرا که آنچه در واقعیت اتفاق می‌افتد، تثبیت قیمت کالاهای اعلام شده است. بر اساس اطلاعات موجود، این طرح قرار است در یک دوره شش‌ماهه اجرا شود و باید دید آیا امکان تمدید آن وجود دارد یا خیر.
در مورد تأمین منابع مالی نیز از شهردار محترم سوال شد. ایشان سرمایه در گردش شرکت شهروند و سازمان میادین میوه و تره‌بار شهرداری تهران را به عنوان دو متولی اصلی این برنامه معرفی کردند. قرار است این دو نهاد از طریق خرید مستقیم از کارخانه‌ها، کالاها را وارد بازار کرده و در اختیار شهروندان قرار دهند و قاعدتاً پول آن نیز باز خواهد گشت. یکی از روش‌های صرفه‌جویی اعلام شده، کاهش ۵۰ درصدی سود بازرگانی فروشگاه شهروند است. فروشگاه شهروند، همانند سایر فروشگاه‌های زنجیره‌ای، سودی از فروش کالاها کسب می‌کند که قرار است این سود تا ۵۰ درصد کاهش یابد.
برای قضاوت درباره این طرح و ایرادات احتمالی آن، باید کمی صبوری به خرج دهیم تا طرح به مرحله اجرا برسد. در این طرح با دو گروه کالا مواجهیم: کالاهای وارداتی مانند برنج هندی یا پاکستانی و گوشت وارداتی که تأمین ارز آن‌ها در شرایط فعلی کشور با دشواری‌هایی همراه است.
بر اساس اطلاعاتی که در جلسه با آقای دکتر زاکانی مطرح شد، دولت قول داده است که تأمین ارز این کالاها را بر عهده بگیرد. بنابراین، تأمین ارز کالاهای اساسی وارداتی با همکاری دولت انجام خواهد شد.
خطر قهرمان‌سازی اقلیت برای شهردار تهران در میادین شهر
* آیا این طرح با کالابرگ دولتی هماهنگ است؟
آقای دکتر زاکانی در جلسه اعلام کردند که این طرح با دولت هماهنگ شده و سازمان برنامه و بانک مرکزی قول‌هایی داده‌اند. به نظر می‌رسد تشکیل کارگروه هفت‌نفره که اکنون مطرح شده، نشان‌دهنده امکان توسعه این طرح به سایر مناطق است و این خود گواهی بر هماهنگی با دولت است. البته به دلیل محدودیت زمان جلسه، به عمق هماهنگی و تعهدات دولت پرداخته نشد و به نظر می‌رسد این موضوع باید از طریق دولت پیگیری شود. اما نکته مهم این است که این طرح با پشتیبانی دولت پیش می‌رود.
دسته دوم کالاها، محصولات داخلی هستند که نیاز به واردات ندارند، اما ممکن است اجزای آن‌ها، مانند ورق و قوطی رب گوجه‌فرنگی، وارداتی باشد. قرار است این کالاها از پیش خریداری شوند. مذاکراتی با کارخانه‌ها انجام شده و برخی برندها آمادگی خود را برای مشارکت با کاهش سود خود، در فضایی از همکاری و همدلی، به منظور کمک به مردم برای عبور از مشکلات معیشتی، اعلام کرده‌اند.
من چهارشنبه هفته گذشته مصاحبه‌ای داشتم و نکاتی درباره این طرح مطرح کردم که بخشی از آن نگرانی‌ها را امروز هم با شهردار محترم تهران در میان گذاشتم. یکی از دغدغه‌هایی که بیان کردم، حضور اقلیتی کوچک در میادین بود که با در دست گرفتن پلاکاردها، به دنبال قهرمان‌سازی از آقای دکتر زاکانی در خصوص این طرح هستند. این موضوع باید به شدت مورد توجه قرار گیرد. ما نباید در میادین شهری یک فضای دوگانه ایجاد کنیم. میادین، که نماد اجماع و وفاق ملی ما هستند و متعلق به گرایش‌های مختلف، نباید درگیر مسائل جناحی و سیاسی شوند. این را من یک آسیب می‌دانم که با آن روبه‌رو شده‌ایم.
پرهیز از دوقطبی‌سازی و قهرمان‌پروری: هشدار به رقابت‌های سیاسی
* اما از دیدگاه سیاسی، آیا آقای زاکانی که متعلق به جناح تندرو است و به آن اقلیت اشاره کردید، در شهرداری تهران نوعی شبکه‌سازی انجام داده است؟
در واقعیت، برداشت من این نیست که آقای دکتر زاکانی در این موضوع مشخص، به دنبال رقابت‌های سیاسی است. اتفاقاً من همین نکته‌ای که شما به آن اشاره کردید را متذکر شدم و گفتم که شما زمانی در انتخابات رقیب سیاسی آقای دکتر پزشکیان بودید و ممکن است در آینده نیز یکی از جدی‌ترین رقبای سیاسی ایشان در انتخابات بعدی باشید. باید بسیار دقت کرد که ما نباید یک دوگانه‌سازی و قهرمان‌پروری ایجاد کنیم؛ زیرا این طرح با کمک دولت در حال انجام است.
من معتقدم فضای سیاسی کشور در حال حاضر تحمل دعواهای جناحی و حزبی را ندارد. عموم مردم آن‌قدر از مشکلات خسته و کلافه‌اند که نباید اقلیتی پرسروصدا بیاید و میادین شهر را – که تجلی‌گاه وحدت ملی ایرانیان است – به محلی برای رقابت‌ها یا خدای ناکرده، تخریب دولت تبدیل کند.
البته با صداقت عرض می‌کنم که آقای دکتر زاکانی نیز همین دیدگاه را داشتند و متذکر شدند که نباید از این اتفاق یک فضای دوگانه سیاسی ساخت. در گذشته نیز شاهد بودیم که در برخی طرح‌ها، گروه‌هایی از موافقان یا مخالفان تلاش کردند با این طرح‌ها یک دوگانه یا دوقطبی کاذب ایجاد کنند. در حالی که ممکن است موافقان و مخالفان درباره اصل طرح موافقت یا مخالفتی نداشته باشند و اختلاف نظرشان بر سر نحوه و چگونگی اجرا باشد. این یکی از مسائلی بود که امروز گوشزد شد.
به ایشان گفتم که باید تلاش کنید حلقه اطرافیان شما در فضای رسانه‌ای و مجازی به تخریب دولت نپردازند. از نگاه من، این صحبت‌ها، چه نظر شخصی ایشان باشد و چه نظر اطرافیانشان، به طرحی که می‌خواهید انجام دهید، آسیب می‌زند.
مسئله نظارت، موضوع دیگری بود که در جلسه تذکر داده شد. من به کیفیت برخی از محصولاتی که در گذشته در میادین یا فروشگاه‌ها، مانند گوشت وارداتی، توزیع شده بود، اشاره کردم. ما به عنوان نمایندگان مردم، شاهد اعتراض مردم نسبت به کیفیت این محصولات بودیم. پایش مستمر محصولات یکی از مواردی بود که با ایشان مطرح شد. جلسه به گونه‌ای بود که نمایندگان دغدغه‌های خود را درباره این طرح شهرداری تهران مطرح کنند.
آنچه من از جلسه می‌توانم گزارش کنم، فضایی از همدلی در میان تمام اعضای شورا برای حمایت و پشتیبانی از هر اقدامی بود که بتواند نتیجه‌بخش باشد و به کاهش مشکلات معیشتی مردم با کمک دولت بینجامد. یکی از موضوعات، نحوه نظارت بود. مطرح شد که سامانه‌های شهرداری به کد ملی شهروندان تهرانی متصل شده و شهروندان باید در این سامانه‌ها ثبت‌نام کنند تا کالا را به صورت حضوری دریافت کنند و ظاهراً سهمیه‌بندی نیز وجود دارد.
این طرح از منظر اقتصادی، موافقان و مخالفانی دارد، اما باید در نظر داشت که گاهی اوقات در شرایط جنگی، ما به درمان‌های اضطراری نیاز داریم. اگر وضعیت کشور مانند گذشته عادی بود، می‌شد اقدامات دیگری را در این زمینه پیگیری کرد. ایشان گفتند که هفت بسته آماده کرده‌ایم و هر هفته یک بسته را اعلام خواهیم کرد. برخی دوستان به هم‌زمانی این بسته‌ها با زمان انتخابات شوراها اشاره کردند.
آیا این بسته‌ها فقط شامل کمک‌های معیشتی هستند؟
فکر می‌کنم دو بسته فرهنگی نیز در نظر گرفته شده بود. اما از آنجا که تمرکز اصلی بر طرح «تورم صفر» و توضیحات مربوط به آن بود، فرصتی برای طرح بسته‌های دیگر فراهم نشد.
برخی از همکاران این پرسش را مطرح کردند که چرا این بسته‌ها در سال پنجم و در آستانه انتخابات مطرح می‌شوند؟ آیا احتمال شائبه‌های سیاسی وجود دارد یا خیر؟ پاسخ‌هایی از سوی شهرداری داده شد مبنی بر اینکه اجرای این طرح نیازمند زیرساخت‌هایی بوده که اکنون فراهم شده و هماهنگی‌های لازم با دولت انجام گردیده است، و به هر حال در این مقطع زمانی این کار پیگیری می‌شود. به نظر من، آنچه اهمیت دارد این است که همه ما در شرایط کنونی کشور باید از هر اقدامی که بتواند آلام و مشکلات مردم را کاهش دهد، حمایت و پشتیبانی کنیم.
تبلیغات بسیار گسترده‌ای برای این طرح صورت گرفته است. برخی از دوستان بر این باور بودند که در زمینه تبلیغات برای کاری که تازه آغاز شده و هنوز به نتیجه نرسیده، نوعی اسراف مشاهده می‌شود. اما جمع‌بندی این جلسه که با حضور تعدادی از اعضای شورای شهر برگزار شد، این بود که به دور از رقابت‌های سیاسی، در وضعیت فعلی کشور و بدون ایجاد دوقطبی میان رقبای سابق سیاسی در عرصه عمومی و فضای مجازی و خدای ناکرده تبدیل این طرح به ابزاری برای تخریب دولتی که در شرایط جنگی قرار دارد، با هدف واقعی حل مشکلات مردم و پرهیز از هرگونه حکمرانی نمایشی، به سمت رفع واقعی مشکلات مردم حرکت کنیم.
البته مسئله دیگری نیز مطرح شد و آن، اولویت‌بندی بود. اگر امکانش باشد، این بسته‌ها می‌توانند برای اقشار خاصی در اولویت قرار گیرند. به عنوان مثال، امروز در کشور با جمعیت بازنشستگان مواجهیم که از نظر حقوقی و معیشتی وضعیت مناسبی ندارند. معلمان عزیز و گروه‌های مختلف دیگری نیز وجود دارند. بازنشستگان نیز از جمله این گروه‌ها هستند که، در مجموع و بر اساس همان دهک‌بندی موجود، به نظر برخی از دوستان باید در اولویت قرار بگیرند و این طرح بر اساس اولویت‌ها و دهک‌ها پیش برود.
مدل زاکانی؛ همسویی با شهردار نیویورک یا ابتکار داخلی؟
این طرح باید به سراسر کشور نیز تعمیم یابد؛ یعنی اگر قرار است امروز منابع ملی، با توجه به نظر دولت و بدون در نظر گرفتن قیمت تأمین، برای کالاهای اساسی اختصاص یابد، ضروری است که دولت به استان‌ها و شهرستان‌های کمتر برخوردار در سراسر کشور توجه ویژه‌ای داشته باشد. امیدواریم دولت در این مسیر موفق باشد.
البته به نظر می‌رسد راهکار ساده‌تر، افزایش مبلغ کالابرگ است. این اقدام می‌تواند امکان استفاده از این حمایت را برای تمامی شهروندان ایرانی فراهم کند تا بتوانند بخشی از افزایش قیمت‌های کنونی و همچنین تورم بالا را از طریق تأمین کالاهای اساسی مهار کنند.
شهرداری تهران و آقای زاکانی معتقدند شیوه‌هایی که در حال استفاده از آن‌ها هستند، جدید و بدیع است. برخی از همکاران، مدل و روش ایشان را با شیوه آقای ممدانی، شهردار نیویورک، مقایسه کرده و پرسیدند آیا شما می‌خواهید همان مسیری را که آقای ممدانی طی کرده است دنبال کنید و آیا نگاهتان این است که از این الگو استفاده کنید؟
ایشان پاسخ دادند که خیر، این مثلاً جمع‌بندی خود ما بوده که به آن رسیده‌ایم. این‌ها بخشی از گفتگوهایی بود که در جلسه چند ساعته مطرح شد و به نظرم برای قضاوت در مورد این طرح باید کمی صبر کنیم، طرح اجرا شود، مردم مراجعه کنند، اعضای شورا به عنوان نمایندگان مردم به آن بپردازند و تلاش کنیم اگر مشکلاتی در طرح وجود دارد، برطرف شود؛ زیرا معتقدم شرایط کشور، شرایط خاص و متفاوتی است.
معضل تأمین ارز در طرح‌های شهرداری تهران و چالش موازی‌کاری با دولت
* نکته دیگر اینکه دولت در مورد کالاهای اساسی کالابرگ ارائه می‌کند و برای مادرانی که از سال ۱۴۰۴ صاحب فرزند شده‌اند، طرح «کارت امید مادر» را در نظر گرفته است. آیا اقدامات شهرداری، نوعی موازی‌کاری با دولت محسوب نمی‌شود؟ به ویژه با توجه به اینکه آقای زاکانی نیز تأکید داشتند که نباید دوگانه‌سازی صورت گیرد، اما به نظر می‌رسد این اقدامات موازی‌کاری است. از سوی دیگر، در شرایطی که شهرداری تهران با رایگان کردن مترو و اتوبوس‌های بی‌آر‌تی، عملاً بخش دیگری از درآمدهای خود را نیز از دست می‌دهد، این اقدامات را بر چه اساسی و با چه بودجه‌ای انجام می‌دهد؟ اینکه شرکت بازرگانی با کاهش سود خود در این طرح مشارکت کند، موضوعی جداگانه است؛ اما آیا دولت یا شورای شهر بودجه‌ای برای اجرای این اقدامات در اختیار شهرداری تهران قرار می‌دهند؟
ما در بودجه شورای شهر
