به گزارش ابرامباد، مهدی زارع، کارشناس برجسته لرزه‌نگاری، در تحلیل‌های اخیر خود به ثبت ۹ زمین‌لرزه با شدت بالای ۳ ریشتر در ناحیه شرق تهران از ابتدای سال جاری اشاره کرده است.او تأکید دارد که هرچند این لرزش‌های خفیف به تنهایی نشانه‌ای قطعی از وقوع یک زلزله مهیب نیستند، اما با در نظر گرفتن تاریخچه لرزه‌خیزی منطقه، فعالیت گسل‌های موجود و نوسانات تنش زمین، لزوم نظارت دائمی و آماده‌باش در برابر مخاطرات زلزله را بیش از پیش پررنگ می‌سازند.
زارع، در توضیح پدیده زمین‌لرزه ۳.۸ ریشتری که در بامداد نهم شهریورماه در بخش جنوبی جاجرود به وقوع پیوست، به وضعیت زمین‌لرزه‌خیزی مناطق شرقی تهران پرداخت. وی اظهار داشت که این بخش از پایتخت، در مقایسه با سایر نواحی، یکی از فعال‌ترین پهنه‌های لرزه‌خیز محسوب می‌شود و در سه دهه گذشته، تعداد زمین‌لرزه‌های خفیف ثبت‌شده در شرق تهران به مراتب بیشتر از غرب آن بوده است.
او افزود: لرزش بامداد نهم شهریور، نهمین زمین‌لرزه‌ای است که با شدت بیش از ۳ ریشتر در طول ۱۶۴ روز از آغاز سال ۱۴۰۵، در منطقه شرق تهران به ثبت رسیده است. فعالیت‌های لرزه‌ای در این نواحی، به‌ویژه در شهرهایی نظیر پردیس، بومهن، رودهن و دماوند، در سالیان اخیر افزایش چشمگیری داشته و جای تأمل دارد.
این کارشناس لرزه‌شناسی به یکی از رویدادهای مهم اخیر در این حوزه اشاره کرد و گفت: زمین‌لرزه ۴.۶ ریشتری ۲۲ اردیبهشت در پردیس، یکی از برجسته‌ترین نمونه‌های فعالیت لرزه‌ای در شرق پایتخت به شمار می‌رود که گواهی بر فعال بودن این پهنه است.
گسل مشا: عامل اصلی لرزه‌های شرق پایتخت
مهدی زارع، استاد پژوهشگاه زلزله‌شناسی، در ادامه به تشریح ساختار گسل‌های این منطقه پرداخت و اظهار داشت: در شمال شرقی تهران، گسل مشا واقع شده است. این سامانه گسلی از نوع امتدادلغز، مورب و چپ‌گرد است که طولی بیش از ۲۰۰ کیلومتر دارد و در نزدیکی روستای کلان، مسیر گسل شمال تهران را قطع می‌کند.
وی توضیح داد که گسل مشا به سه بخش مجزا تقسیم می‌شود: بخش شرقی که از فیروزکوه تا روستای کلان امتداد یافته، بخش مرکزی که از کلان تا شهرستانک کشیده شده، و بخش غربی که از شمال شهرستانک تا منطقه زیاران در استان البرز ادامه دارد.
زارع با تأکید بر پیشینه تاریخی این گسل بیان کرد: زمین‌لرزه مهیب سال ۱۸۳۰ با بزرگی تخمینی حدود ۷ ریشتر و همچنین زلزله ۵.۱ ریشتری سال ۲۰۲۰، هر دو به بخش شرقی گسل مشا مرتبط بوده و پایتخت را به شدت لرزانده‌اند.
او افزود که تاریخچه لرزه‌خیزی این پهنه تنها به این حوادث خلاصه نمی‌شود، زیرا زمین‌لرزه تاریخی دیگری در سال ۸۶۴ میلادی نیز به ویرانی کامل شهر ری منجر شده است.
زارع به وضعیت زمین‌شناسی خاص تهران نیز اشاره کرد و توضیح داد: تجمع رسوبات آبرفتی نرم در بستر تهران، پتانسیل تشدید امواج لرزه‌ای و افزایش شدت جنبش زمین را در پی دارد. افزون بر این، در بخش جنوب شرقی پایتخت، گسل‌های پارچین و ایوانکی، که از نوع گسل‌های راندگی چپ‌گرد محسوب می‌شوند، مناطق صنعتی حیاتی این نواحی را در معرض تهدید قرار داده‌اند.
وی افزود: در امتداد غربی سامانه گسلی شمال تهران، گسل‌های دیگری نظیر ماهدشت ـ جنوب کرج، اشتهارد و بویین‌زهرا نیز حضور دارند. این گسل‌ها غالباً فشاری، امتدادلغز و عمدتاً چپ‌گرد هستند. زمین‌لرزه تاریخی سال ۱۱۷۰ میلادی و همچنین زلزله مخرب بویین‌زهرا در سال ۱۳۴۱ شمسی، هر دو به فعالیت این سامانه گسلی مربوط بوده‌اند.
نوسانات تنش در گسل‌های حومه تهران
زارع در ادامه به نقش حیاتی روستای کلان در ساختار گسلی منطقه اشاره کرد و گفت: این روستا که در لواسان واقع شده، نقطه تلاقی گسل‌های مشا و شمال تهران است و به مثابه یک گره ساختاری عمل می‌کند. در چنین موقعیتی، هرگونه شکستگی یا لغزش در یکی از این گسل‌ها می‌تواند به دگرگونی در وضعیت تنش گسل‌های مجاور منجر شده و احتمال فعال شدن آن‌ها را تشدید کند.
وی با استناد به تحقیقات صورت‌گرفته پس از زلزله مشا ـ دماوند در اردیبهشت ۱۳۹۹، توضیح داد: بررسی‌های دقیق ریزلرزه‌ای در پی آن رخداد، نشان‌دهنده انتقال سریع تنش به سوی بخش انتهایی شرقی گسل شمال تهران است. این پدیده به معنای افزایش تدریجی بار تنش در این ناحیه طی شش سال گذشته است.
این دانشمند زلزله‌شناس همزمان هشدار داد که نباید هر لرزش جزئی را به منزله سیگنالی حتمی برای وقوع یک زلزله بزرگ قلمداد کرد و قاطعانه بیان داشت: هر زمین‌لرزه خفیفی به معنای نزدیک بودن یک زلزله عظیم نیست.
زارع در جمع‌بندی سخنانش اظهار داشت: با وجود این توضیحات، مجموعه عواملی همچون الگوی فعالیت‌های لرزه‌ای، سابقه تاریخی زمین‌لرزه‌ها و حضور گسل‌های فعال، منطقه شرق تهران را به پهنه‌ای با احتمال بالای رخداد زلزله تبدیل کرده است. از این رو، پایش مداوم و آمادگی همه‌جانبه در برابر زمین‌لرزه برای این منطقه از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.
