به گزارش ابرامباد، امسال هفته گرامیداشت دفاع مقدس در حالی آغاز می‌شود که کشور اخیراً دو دوره درگیری نظامی را تجربه کرده و نیروهای مسلح در اوج آمادگی دفاعی قرار دارند.در چنین وضعیتی، تصمیم مبنی بر برگزار نشدن رژه سالانه نیروهای مسلح، تنها یک حذف برنامه‌ای مناسبتی نیست، بلکه بیشتر در چارچوب ملاحظات عمیق امنیتی و عملیاتی قابل تحلیل است؛ به‌ویژه آنکه بخش قابل توجهی از توان دفاعی کشور طی سال‌های اخیر از مرحله نمایش و معرفی، به مرحله به‌کارگیری در میدان‌های واقعی رسیده است.
سردار بهمن کارگر، رئیس ستاد مرکزی گرامیداشت مناسبت‌های ملی دفاع مقدس و مقاومت، روز گذشته اعلام کرد که به دلیل شرایط جنگی فعلی کشور، رژه نیروهای مسلح در ۳۱ شهریورماه برگزار نخواهد شد. او با این حال، از برنامه‌های متنوعی برای چهل و ششمین سالگرد این هفته خبر داد.
این تصمیم را می‌توان از زاویه‌ای متفاوت نیز بررسی کرد: هنگامی که بخش‌هایی از توان نظامی کشور مستقیماً درگیر مأموریت‌های واقعی و حفظ آمادگی عملیاتی هستند، نمایش گسترده تجهیزات و یگان‌ها ضرورتاً مؤثرترین راه برای ارسال پیام بازدارندگی نیست. در واقع، اینجاست که تفاوت میان «نمایش توان» و «اثبات توان» خود را نشان می‌دهد.
از رژه خیابانی تا آزمون میدان
رژه‌های نظامی در دهه‌های گذشته همواره ابزاری مهم برای نمایش توان دفاعی جمهوری اسلامی ایران بوده‌اند؛ از موشک‌ها و سامانه‌های پدافندی گرفته تا ادوات زمینی، هوایی و دریایی. اما نبردهای اخیر، صحنه جدیدی را پیش روی نیروهای مسلح قرار داد؛ میدانی که در آن، کارایی یک سامانه نه در صف‌آرایی خیابانی، بلکه در شرایط واقعی عملیات محک می‌خورد.
از این منظر، تجربه هشت‌ساله دفاع مقدس و دستاوردهای حاصل از درگیری‌های اخیر، دو مرحله متمایز اما به هم پیوسته در تحول قدرت دفاعی کشور محسوب می‌شوند. در دوران دفاع مقدس، محدودیت‌های تجهیزاتی ایران منجر به اهمیت یافتن ابتکار عمل، خودکفایی، خلاقیت عملیاتی و سازماندهی مؤثر نیروهای انسانی شد. در سال‌های پس از آن، بخشی از این تجربیات به توسعه صنایع دفاعی، موشکی، پهپادی، پدافندی و جنگ الکترونیک انجامید.
اکنون بسیاری از این قابلیت‌ها صرفاً در قالب رونمایی و رژه معرفی نمی‌شوند، بلکه به بخش لاینفک محاسبات عملیاتی نیروهای مسلح تبدیل شده‌اند.
البته از دیدگاه نظامی، لغو رژه را نمی‌توان به تنهایی نشانه‌ای از افزایش یا کاهش قدرت دفاعی دانست. چنین قضاوتی به بررسی معیارهایی چون سطح آمادگی نیروها، استقرار تجهیزات، ظرفیت تولید و جایگزینی تسلیحات، عملکرد سامانه‌های پدافندی و موشکی و تجربه عملیاتی نیروها وابسته است. اما تصمیم امسال حداقل بیانگر این واقعیت است که شرایط امنیتی کشور، برنامه‌های مرسوم هفته دفاع مقدس را نیز تحت تأثیر قرار داده است.
بازدارندگی؛ از نمایش تجهیزات تا قابلیت استفاده
مفهوم بازدارندگی در ادبیات نظامی تنها به شمار تجهیزات یا نمایش آنها محدود نمی‌شود. آنچه برای طرف مقابل اهمیت دارد، ترکیبی از توان شناسایی، فرماندهی و کنترل، قدرت واکنش، دقت تسلیحات، قابلیت بقا و استمرار عملیات، و توان تولید و جایگزینی تجهیزات است.
به همین دلیل، در شرایط جنگی، بخشی از قدرت دفاعی اساساً نباید به صورت عمومی به نمایش گذاشته شود. هرچه اطلاعات کمتری درباره موقعیت استقرار، آرایش یگان‌ها، میزان ذخایر و توانمندی‌های جدید منتشر شود، حفظ ابهام عملیاتی نیز بیشتر خواهد بود.
از این دیدگاه، اگرچه رژه امسال برگزار نمی‌شود، اما این به معنای توقف ارسال پیام قدرت نیست؛ بلکه شکل انتقال این پیام دچار تغییر شده است. آنچه در سال‌های گذشته در خیابان‌های تهران و دیگر شهرها به نمایش گذاشته می‌شد، امروز بخشی از آن در قالب تجربه عملیاتی، آمادگی رزمی و قابلیت پاسخگویی نیروهای مسلح معنی پیدا می‌کند.
این تغییر رویکرد، البته پیامی داخلی نیز در بر دارد: هفته دفاع مقدس تنها یادآوری یک جنگ تاریخی نیست، بلکه فرصتی برای بازخوانی درس‌های دفاعی کشور و انتقال آنها به نسل جدید است؛ نسلی که باید بداند بخش مهمی از قدرت دفاعی امروز، محصول تجربه‌ای است که از ۳۱ شهریور ۱۳۵۹ آغاز شد.
هشت روز برای بازخوانی یک تجربه ملی
طبق اعلام سردار کارگر، برنامه‌های هفته دفاع مقدس امسال از ۳۱ شهریور تا هفتم مهرماه در هشت روز اجرا می‌شوند و محورهای متنوعی از تجلیل پیشکسوتان و خانواده شهدا تا نقش جوانان، زنان، نیروهای مسلح، بسیجیان، جهادگران و سایر اقشار جامعه را در بر می‌گیرد.
روز اول با عنوان «پیشکسوتان دفاع مقدس و مقاومت؛ طلایه‌داران ایثار و همبستگی» به گرامیداشت پیشکسوتان اختصاص دارد. «جوانان؛ پیشگامان علم و اقتدار ملی»، «شهیدان، جانبازان، آزادگان؛ قهرمانان جاودانه وطن»، «زنان؛ مدافعان حریم خانواده، جامعه و معنویت» و «دفاع همه‌جانبه؛ پشتیبانی مردمی، اصناف، سربازان» عناوین روزهای دیگر این هفته هستند.
همچنین در ادامه، به نقش نیروهای مسلح و اقشار مختلف در دفاع از کشور، مسئله دشمن‌شناسی و مقابله با استکبار، و در نهایت بزرگداشت فرماندهان شهید دفاع مقدس توجه شده است. رئیس ستاد مرکزی گرامیداشت مناسبت‌های ملی دفاع مقدس و مقاومت اعلام کرد که در مجموع ۱۱۹۴ برنامه در قالب ۵۲۵۶ فعالیت برای این ایام برنامه‌ریزی شده است.
در همین راستا، امیرمحمد اکرمی‌نیا نیز درگیری‌های اخیر را در ادامه تجربه دفاع مقدس ارزیابی کرده و بر اهمیت عناصری چون وحدت، مقاومت، ایثار و فداکاری در ارتقاء توان دفاعی کشور تأکید ورزیده است. او همچنین خاطرنشان کرده که علاوه بر تجهیزات و فناوری‌های نوین، سطح اعتمادبه‌نفس و بازدارندگی ایران نسبت به گذشته رشد چشمگیری داشته است.
قدرتی که باید در میدان سنجیده شود
بنابراین، هفته دفاع مقدس امسال با یک تفاوت عمده نسبت به سال‌های گذشته همراه است؛ رژه برگزار نمی‌شود، اما مجموعه‌ای از برنامه‌های فرهنگی، اجتماعی و تبیینی در سراسر کشور به اجرا درخواهد آمد. در سطح نظامی نیز، شرایط جنگی حاکم بر کشور باعث شده که موضوع آمادگی و ملاحظات عملیاتی، بیش از نمایش سنتی تجهیزات مورد توجه قرار گیرد.
اگر رژه را یکی از ابزارهای «نمایش قدرت» بدانیم، میدان واقعی همان جایی است که «قابلیت قدرت» سنجیده می‌شود. تجربه جنگ تحمیلی هشت‌ساله و درگیری‌های اخیر، هر دو نشان داده‌اند که فاصله میان در اختیار داشتن تجهیزات و توانایی بهره‌برداری مؤثر از آنها، همان نقطه‌ای است که بازدارندگی حقیقی شکل می‌گیرد.
از همین زاویه، برگزار نشدن رژه امسال را می‌توان بخشی از وضعیت متفاوتی دانست که کشور از لحاظ دفاعی در آن قرار دارد؛ وضعیتی که در آن، پیام قدرت لزوماً از طریق عبور ستون‌های نظامی و به نمایش گذاشتن تجهیزات منتقل نمی‌شود و بخش مهمی از آن در آمادگی، تجربه عملیاتی، ظرفیت تولید داخلی و قابلیت پاسخگویی نیروهای مسلح تعریف می‌گردد.
به عبارت دیگر، امسال خیابان‌ها محل اصلی نمایش قدرت نیست؛میدان، معیار واقعی سنجش توان دفاعی کشور است.
