به گزارش ابرامباد، یک هفته پس از عملیات مهار آتش‌سوزی گسترده در جنگل‌های باستانی هیرکانی روستای الیت چالوس، یک استاد برجسته منابع طبیعی جزئیات ناگفته‌ای از این نبرد طاقت‌فرسا با شعله‌ها را فاش ساخت.دکتر هادی کیادلیری، نایب رئیس انجمن جنگل‌بانی ایران، اظهار داشت که حدود ۲۰ درصد از پوشش درختی این جنگل‌های ارزشمند دچار آسیب جدی شده است. او دلیل اصلی این گستردگی خسارت را کمبود شدید نیروهای متخصص و آموزش‌دیده دانست.
به گفته او، در طول عملیات، بسیاری از افراد با انگیزه کمک‌رسانی داوطلب می‌شدند، اما فاقد هرگونه تخصص لازم بودند. این موضوع نه تنها به روند اطفا کمکی نمی‌کرد، بلکه گاهی اوقات خود منبع مشکلات جدیدی می‌شد و حتی جای نیروهای مجرب را در بالگردها اشغال می‌کرد. او تاکید کرد که نیروی زمینی نقش حیاتی در مهار آتش‌سوزی جنگل‌ها ایفا می‌کند و داشتن تجهیزات مناسب برای آن‌ها از اهمیت بالایی برخوردار است.
روایت آتش‌سوزی در جنگل‌های الیت
شعله‌های آتش در تاریخ ۱۰ آبان ماه در جنگل‌های باستانی چالوس، در نزدیکی روستای الیت، زبانه کشید. اهالی منطقه از همان ابتدا خطرات جدی آتش‌سوزی را گوشزد کرده و تصاویر و ویدئوهایی از وسعت فاجعه منتشر ساختند، اما متأسفانه به هشدارهای آن‌ها بی‌توجهی شد و همین امر به گسترش سریع‌تر شعله‌ها دامن زد.
در روزهای آتی، مسئولان محلی، از جمله استاندار، از «در حال آماده‌سازی» بودن تجهیزات خبر دادند؛ اظهاراتی که نشان‌دهنده نبود آمادگی قبلی برای مقابله با چنین بحرانی بود. با وجود این تأخیرها، یک فروند هواپیمای ایلوشین به منطقه اعزام شد، اما به دلیل عدم توانایی در آبگیری از دریا، مجبور بود برای هر بار پر کردن مخزن ۴۰ هزار لیتری خود، مسیر طولانی تا تهران را طی کند. این رفت و برگشت‌های زمان‌بر، تأثیر عملیات هوایی را در مهار آتش به شدت کاهش داد.
جنگل‌های روستای الیت در جاده چالوس تقریباً دو تا سه هفته درگیر این آتش‌سوزی بودند؛ هر بار که آتش خاموش می‌شد، به دلیل وجود آتش پنهان در لایه‌های زیرین خاک، دوباره شعله‌ور می‌گشت. سرانجام، با همکاری هواپیماهای آتش‌نشان از کشورهای همسایه و تلاش بی‌وقفه نیروهای آتش‌نشانی، هلال احمر و جنگل‌بانی، این آتش مهار شد.
از زبان نایب رئیس انجمن جنگل‌بانی: یک پنجم جنگل‌های الیت سوخت!
دکتر کیادلیری خاطرنشان کرد که در صورت آتش گرفتن چند اصله درخت، امکان هماهنگی بالگرد برای اطفا وجود ندارد، مگر اینکه چنین امکاناتی در اختیار سازمان منابع طبیعی یا محیط زیست باشد.
او درباره نقش کمبود تجهیزات و عدم هماهنگی‌ها در گسترش و تداوم آتش‌سوزی الیت، که حتی در گزارش کمیسیون شوراها و امور داخلی مجلس نیز به عنوان یکی از دلایل گسترش آتش ذکر شده بود، گفت: «آتش‌سوزی الیت درس‌های بزرگی برای ما به همراه داشت و تمامی کمبودها، نقاط قوت و ضعفمان را به وضوح نشان داد.»
وی با تاکید بر دلایل علمی طولانی شدن فرآیند اطفا، بیان کرد که برخی از اظهارنظرها منطقی و قابل قبول و برخی دیگر غیرقابل پذیرش هستند. او از ابتدای وقوع حادثه در جریان امور قرار گرفته بود، زیرا آشنایی کاملی با منطقه داشت. پس از اطلاع روستاییان از آتش‌سوزی اولیه در چند درخت، تیم‌هایی به محل اعزام شده و آتش را خاموش کردند. این اتفاق دو یا سه بار تکرار شد و حتی برخی را به این نتیجه رساند که آتش‌سوزی عمدی است. او خود نیز پس از گسترش آتش، حدود ۱۲ روز در منطقه حضور داشت.
این استاد منابع طبیعی همچنین اشاره کرد که مسیر رفت و برگشت به محل آتش‌سوزی الیت به صورت پیاده ۱۲ ساعت به طول می‌انجامید و منطقه بسیار صعب‌العبور بود.
چگونه گسترش آتش در جنگل‌های الیت متوقف شد؟
دکتر کیادلیری در تشریح نوع آتش‌سوزی در الیت گفت: «این نوع حریق خطرناک است؛ زیرا از زیر برگ‌های خشک و لاشه‌های درختان حرکت کرده و به نقاط دیگر سرایت می‌کند. زمانی که آتش را در یک نقطه خاموش می‌کنید، تصور می‌کنید کار تمام شده است، در حالی که شعله‌ها همچنان در زیر زمین در حال حرکت‌اند و به محض رسیدن به مواد قابل اشتعال، مانند یک درخت توخالی، حرارت به سمت بالا فوران کرده و باعث پراکندگی آتش می‌شود.»
نایب رئیس انجمن جنگل‌بانی تاکید کرد: «برای مهار موثر آتش، باید نوع و رفتار آن را شناخت تا بتوان بهترین راهکار را اتخاذ کرد. وقتی من وضعیت منطقه را مشاهده کردم، پیشنهاد ایجاد ‘آتش‌بُر’ را دادم؛ چرا که با توجه به ماهیت آتش و شرایط زمین، اطفای موردی تنها به فرسودگی نیروها منجر می‌شد. بنابراین، حدود ۱۰۰ تا ۱۵۰ متر دورتر از کانون آتش، یک آتش‌بُر به عرض ۱۵ متر و به طول تقریبی ۱۷۰۰ متر از بالا تا پایین ایجاد کردیم و تمامی مواد قابل اشتعال (به جز درختان) را از این محدوده پاکسازی نمودیم. این اقدام به توقف پیشروی آتش کمک شایانی کرد.»
کیادلیری افزود: «با متوقف شدن پیشروی آتش، مبارزه با آن آسان‌تر شد. در چنین بحران‌هایی، زمانی که سازمان مدیریت بحران وارد عمل می‌شود، حتماً باید از متخصصان همان حوزه کمک بگیرد یا هدایت‌کنندگان عملیات باید در زمینه مربوطه تخصص داشته باشند؛ در غیر این صورت، تمامی زحمات به هدر رفته و نیروها فرسوده می‌شوند.»
نقش حیاتی بالگردها در واکنش سریع به حریق‌های جنگلی
معاون آموزش و مشارکت‌های مردمی سازمان حفاظت محیط زیست بر لزوم برخورداری سازمان‌های حفاظت محیط زیست و منابع طبیعی از بالگرد برای واکنش سریع به آتش‌سوزی‌های جنگلی تاکید کرد. او اظهار داشت: «زمانی که چند اصله درخت دچار حریق می‌شود، امکان هماهنگی بالگرد برای اطفا وجود ندارد، مگر اینکه چنین امکاناتی در اختیار خود سازمان باشد. این نکته‌ای است که باید به آن اندیشید تا بتوانیم به سرعت به حریق‌های جنگلی پاسخ دهیم.»
کیادلیری با اشاره به امکانات موجود پس از ایجاد آتش‌بُر گفت: «ابزار و امکانات ما بسیار محدود بود. کمبود نیروی آموزش‌دیده و فنی نیز شدیداً احساس می‌شد. بسیاری از نیروهای داوطلب، اگرچه با دلسوزی آمده بودند، اما تخصص نداشتند و به جای کمک، خود مشکلاتی را ایجاد می‌کردند؛ هم خودشان در منطقه به دردسر می‌افتادند و هم جای نیروهای متخصص را در بالگردها اشغال می‌کردند. این وضعیت ناشی از سوء مدیریت و سازماندهی بود که باید از آن درس گرفت و اصلاحش کرد.»
او درباره تأثیر بالگردها در مهار به‌موقع آتش افزود: «وجود بالگردها در جابجایی نیروها بی‌نهایت مؤثر بود؛ زیرا رفت و برگشت پیاده به منطقه آتش‌سوزی ۱۲ ساعت زمان می‌برد و بالگردها واقعاً کمک‌کننده بودند.»
این استاد دانشگاه همچنین گفت: «هواپیماها، به ویژه هواپیماهایی که از ترکیه آمدند، در مهار لکه‌های آتش‌سوزی بسیار مؤثر عمل کردند. هواپیمای ایلوشین، با وجود توانایی حمل ۴۰ تن آب، برای اطفای حریق در جنگل‌های کوهستانی مناسب نیست و بیشتر در مناطق دشتی و مزارع کاربرد دارد.»
نیروهای زمینی، ستون فقرات عملیات اطفا
کیادلیری تصریح کرد: «نیروهای زمینی نقش اصلی را در خاموش کردن آتش‌سوزی جنگل‌ها ایفا می‌کنند؛ بنابراین، برخورداری آن‌ها از تجهیزات مناسب ضروری است. ایجاد هماهنگی و واکنش سریع نیز در جلوگیری از گسترش آتش تأثیر بسزایی دارد. در حین مهار آتش‌سوزی الیت، منطقه‌ای در کلاردشت نیز دچار حریق شد. همان روز، هواپیماهای ترکیه دو پرواز به آن منطقه انجام دادند و آتش را کنترل کردند؛ اما اگر قرار بود برای اعزام نیرو هماهنگی صورت گیرد، زمان زیادی از دست می‌رفت.»
او با تأکید بر اهمیت فناوری در مهار آتش‌سوزی‌های جنگلی گفت: «اقدامات نرم‌افزاری برای مهار آتش در جنگل‌های الیت کمتر به چشم می‌خورد و در تصاویر بیشتر کارهای فیزیکی دیده می‌شد. با این حال، بسیاری از برنامه‌ریزی‌ها که منجر به اطفا شد، بر پایه تشخیص مسیر حرکت آتش، مختصات آن، ارسال لحظه‌ای اطلاعات برای خلبانان، شناسایی نقاط بحرانی و سنجش دما و رطوبت خاک انجام گرفت.»
حدود ۲۰ درصد از درختان جنگل‌های الیت آسیب دیده‌اند
او در مورد میزان خسارت وارده به جنگل‌های الیت اظهار داشت: «مطالعه دقیق در این زمینه انجام نشده است، اما برآورد من این است که ۱۰ تا ۲۰ درصد از درختان این منطقه آسیب دیده‌اند. زیرا آتش با سرعت در سطح حرکت می‌کرد و نمی‌توانست آسیب زیادی به درختان جوان و زنده وارد کند. اما شب‌ها، آتش در دره‌ها متوقف می‌شد و با توجه به عمق بیشتر لایه برگ‌های خشک در دره‌ها و پایین بودن ارتفاع هوای سرد، تاج درختان دچار آتش‌سوزی می‌شد و در این زمان بود که حریق به وضوح دیده می‌شد.»
کیادلیری در پایان بر نیاز ایران به هواپیماهای مناسب برای اطفای حریق‌های جنگلی تاکید کرد و گفت: «ایران تنها ۷ درصد پوشش جنگلی دارد که یک درصد آن را جنگل‌های شمال تشکیل می‌دهند.»
با این وجود، گفته می‌شود جنگل‌های شمال ۴۰ میلیون سال قدمت دارند و گونه‌های منحصر به فردی را در خود جای داده‌اند.
