به گزارش سایت ابرامباد، با وجود تاکیدات فراوان بر لزوم گسترش تعاملات تجاری با جهان، دیپلماسی اقتصادی ایران همچنان با چالش‌های ساختاری دست و پنجه نرم می‌کند. روح‌الله مدبر، کارشناس ارشد مسائل بین‌الملل، در تحلیلی جامع به بررسی ریشه‌های این ناکامی پرداخته و معتقد است که شکاف عمیقی میان تعریف دیپلماسی اقتصادی در داخل کشور و واقعیت‌های حاکم بر نظام بین‌الملل وجود دارد.
این تحلیلگر با نقد نگاه دولتی حاکم بر اقتصاد بیان کرد: متاسفانه در ایران تصور می‌شود که دیپلماسی اقتصادی یعنی دخالت مستقیم دولت و نهادهای حاکمیتی در فرآیندهای تجاری. حتی اعزام رایزنان بازرگانی از سوی وزارتخانه‌های دولتی مانند صمت یا امور خارجه نیز بر اساس همین پندار غلط انجام می‌شود و گمان می‌رود که کارمندان دولتی می‌توانند موتور محرک تجارت باشند، در حالی که این رویکرد در دنیای امروز منسوخ شده است.
وی با تشریح وظایف اصلی دولت‌ها در عرصه تجارت جهانی افزود: در نظام بین‌الملل مدرن، دولت‌ها بازیگر اصلی تجارت نیستند، بلکه نقش آن‌ها صرفاً تسهیل‌گری و تنظیم‌گری است. وظیفه دولت هموارسازی مسیر از طریق عضویت در پیمان‌های بزرگ منطقه‌ای نظیر شانگهای و اتحادیه اقتصادی اوراسیا، رفع موانع حقوقی و ایجاد بستر امن برای فعالیت بخش خصوصی است. میدان واقعی باید در اختیار تجار و بازرگانان باشد، نه دیپلمات‌ها.
مدبر با اشاره به آمار نگران‌کننده تجارت با همسایگان گفت: وقتی می‌بینیم با وجود روابط سیاسی بسیار نزدیک با کشورهایی مانند روسیه و سفرهای متعدد مقامات عالی‌رتبه، تراز تجاری ما همچنان زیر دو میلیارد دلار درجا می‌زند، باید بپذیریم که یک جای کار می‌لنگد. این نشان‌دهنده فقدان یک حلقه حیاتی در زنجیره دیپلماسی اقتصادی است که همان میدان‌داری بخش خصوصی واقعی است.
این کارشناس بین‌الملل با تاکید بر لزوم تغییر رویکرد وزارت امور خارجه تصریح کرد: دستگاه دیپلماسی باید خدمتگزار تجار باشد، نه رئیس آن‌ها. در کشورهای موفق، رایزنان تجاری خودشان تاجران موفقی هستند که بدون دریافت حقوق دولتی، شبکه‌های عظیم تجاری ایجاد می‌کنند. الگویی که روسیه با ایجاد شبکه‌های غیردولتی در سراسر جهان پیاده کرده، نمونه‌ای موفق از این استراتژی است.
به گفته وی، چسباندن واژه «دیپلماسی» به اقتصاد و حبس کردن آن در اتاق‌های دربسته وزارتخانه‌ها، خطایی استراتژیک است که نتیجه‌ای جز عقب‌ماندگی ندارد. تا زمانی که نپذیریم اقتصاد دستوری نیست و نیازمند ابتکار عمل و شبکه‌سازی مویرگی تجار مستقل است، در بر همین پاشنه خواهد چرخید.
مدبر همچنین از عملکرد دستگاه‌های اجرایی در رفع موانع پیش‌پا افتاده انتقاد کرد و گفت: وزارت امور خارجه هنوز نتوانسته است مشکلات اولیه‌ای همچون صدور ویزای تجار، مسائل ترانزیتی، چالش‌های بانکی و بیمه‌ای و برقراری خطوط منظم پروازی را به طور کامل حل کند. این‌ها وظایف اصلی دولت است که بر زمین مانده، در حالی که انرژی‌ها صرف جلسات بی‌حاصل می‌شود.
وی در پایان با اشاره به توصیه دو دهه پیش رهبر انقلاب در خصوص دیپلماسی اقتصادی، خاطرنشان کرد: متاسفانه این راهبرد حیاتی به برگزاری نمایشگاه‌های فصلی و همایش‌های نمایشی تقلیل یافته است؛ رویدادهایی که اغلب شرکت‌کنندگانش دولتی هستند و تنها خروجی‌شان اتلاف بودجه عمومی است. برای احیای اقتصاد خارجی، تهران نیازمند یک جراحی عمیق در نگرش مدیریتی و خروج فوری از رویکردهای نمایشی است.
