به گزارش ابرامباد، روزنامه ایران گزارشی درباره قطعی‌های برق منتشر کرده است که نشان می‌دهد با وجود کاهش نسبی دمای هوا، بسیاری از شهروندان تهرانی همچنان از خاموشی‌های دو ساعته شکایت دارند.این وضعیت این پرسش را ایجاد کرده که مبنای توزیع برق در تهران و دیگر استان‌ها چیست و چرا سهم برخی مناطق از قطعی‌ها بیشتر است. علاوه بر این، خاموشی‌های شبانه نیز نگرانی‌هایی را به وجود آورده است، در حالی که انتظار می‌رفت با کاهش مصرف در ساعات اوج روز، فشار از شبکه کمتر شود. مطالبه اصلی مردم، دانستن زمان دقیق پایان این محدودیت‌هاست و اینکه آیا با نزدیک شدن به روزهای خنک‌تر شهریور، این برنامه‌ها متوقف خواهد شد یا خیر؟
مصطفی رجبی مشهدی، معاون برق و انرژی وزارت نیرو، در گفت‌وگو با «ایران» بیان کرده است که پایان محدودیت‌های برق به کاهش تقاضای شبکه گره خورده و نمی‌توان تاریخ مشخصی برای آن اعلام کرد. او اظهار داشت: «با تغییرات جوی و مدیریت بار، خاموشی‌ها در روزهای پیش رو به‌طور کامل برطرف خواهد شد.» هرچند این سخنان می‌تواند امیدبخش باشد، اما به دلیل نامشخص بودن زمان «روزهای پیش رو» و وابستگی پایان خاموشی‌ها به روند دما و میزان مصرف، پاسخ قطعی به ابهام اصلی مردم داده نمی‌شود.
رسیدن به مرز ۶۷ هزار مگاوات؛ شرطی برای توقف محدودیت‌ها
معاون برق و انرژی وزارت نیرو، تعادل شبکه برق را به دو عامل تولید و مصرف مرتبط می‌داند و توضیح می‌دهد که با وجود افت نسبی دما در بخش‌هایی از کشور، مصرف برق در نیمه جنوبی همچنان بالاست. وی اعلام کرد که تقاضای برق در روزهای اخیر از مرز ۷۱ هزار و ۴۰۰ مگاوات گذشته و فشار بر شبکه هنوز به طور کامل کاهش نیافته است. رجبی مشهدی ابراز امیدواری کرد که با خنک‌تر شدن هوا، میزان تقاضا به زیر ۶۷ هزار مگاوات برسد؛ سطحی که به گفته وزارت نیرو، می‌تواند به بسته شدن پرونده خاموشی‌های تابستانی منجر شود. به عبارت دیگر، فاصله میان مصرف کنونی و هدف تعیین شده برای پایان خاموشی‌ها همچنان قابل توجه است، به همین دلیل وزارت نیرو نمی‌تواند زمان دقیقی را برای توقف کامل محدودیت‌ها اعلام کند. در واقع، پایان قطعی‌ها بیش از آنکه تصمیمی تقویمی باشد، به رفتار مصرف‌کنندگان، شرایط آب‌وهوایی و پایداری تولید نیروگاه‌ها بستگی دارد. با این حال، برای مشترکانی که هفته‌ها با خاموشی‌های برنامه‌ریزی شده مواجه بوده‌اند، این پاسخ همچنان ابهام‌آمیز است. مردم می‌خواهند بدانند که اگر کاهش دما یا مصرف مطابق با پیش‌بینی‌ها محقق نشود، آیا برنامه خاموشی‌ها ادامه خواهد یافت و وزارت نیرو چه جایگزینی برای جلوگیری از تداوم محدودیت‌ها در نظر گرفته است.
علت تفاوت مدت خاموشی در تهران و شهرستان‌ها چیست؟
یکی از مهم‌ترین محورهای اعتراض و پرسش مردم، نابرابری مدت خاموشی بین تهران و سایر استان‌هاست. برخی مشترکان معتقدند در حالی که خاموشی در پایتخت حدود دو ساعت است، در شهرهای دیگر یا حومه تهران، گاهی تا سه یا چهار ساعت هم می‌رسد. این تفاوت، به ویژه زمانی که کسب‌وکارهای کوچک، نانوایی‌ها، واحدهای خدماتی و خانوارها از این قطعی‌ها آسیب می‌بینند، حساسیت بیشتری پیدا کرده است. رجبی مشهدی در تشریح این موضوع، به ساختار فنی شبکه توزیع برق تهران اشاره می‌کند. او می‌گوید حدود ۳۸ تا ۴۰ درصد از خطوط برق در تهران، خطوط حساس و حیاتی محسوب می‌شوند. بیمارستان‌ها، مراکز درمانی، ایستگاه‌های پمپاژ آب، مراکز امدادی، زیرساخت‌های حمل‌ونقل و سایر تأسیسات مهم شهری به این خطوط متصل هستند و قطع برق آنها می‌تواند پیامدهای وسیع‌تری برای شهروندان و خدمات عمومی داشته باشد. وی افزود: «مراکزی نظیر بیمارستان‌ها، ایستگاه‌های پمپاژ و زیرساخت‌های کلیدی شهری روی این خطوط قرار دارند و به همین دلیل جلوگیری از قطع برق این فیدرها اولویت حفاظتی بالاتری دارد.» این توضیحات تا حدودی چرایی تفاوت خاموشی‌ها را روشن می‌کند، اما تمامی ابهامات را برطرف نمی‌سازد. وجود خطوط حساس در تهران، لزوماً پاسخ کاملی به این پرسش نیست که چرا در برخی استان‌ها یا شهرها، مدت قطعی برق به سه یا چهار ساعت می‌رسد. هنوز مشخص نیست سهم هر منطقه از محدودیت‌ها بر اساس چه شاخص‌هایی تعیین می‌شود؛ برای نمونه، نقش میزان مصرف خانگی، فعالیت صنایع، ظرفیت نیروگاه‌های محلی، فرسودگی شبکه توزیع یا تعداد مشترکان حساس در هر استان تا چه اندازه در برنامه خاموشی‌ها اثرگذار است. شفافیت در این سازوکار می‌تواند از ایجاد این تصور که بار ناترازی برق به طور نابرابر میان استان‌ها توزیع می‌شود، جلوگیری کند. مردم بیش از هر چیز انتظار دارند برنامه خاموشی‌ها قابل پیش‌بینی، عادلانه و قابل توضیح باشد؛ بویژه برای مناطق و کسب‌وکارهایی که قطعی برق طولانی‌تر، خسارت اقتصادی بیشتری به آنها وارد می‌کند.
خاموشی‌های شبانه، چالشی فراتر از گرمای روز
خاموشی‌های شبانه نیز یکی دیگر از نگرانی‌های مشترکان است. بسیاری تصور می‌کنند با غروب آفتاب و کاهش دمای هوا، مصرف برق باید به طور محسوسی کاهش یابد و دیگر نیازی به اعمال محدودیت نباشد. اما شبکه برق در ساعات شب با چالش متفاوتی روبرو است. رجبی مشهدی در این باره توضیح می‌دهد که نیروگاه‌های خورشیدی، اگرچه در طول روز بخشی از نیاز شبکه را تأمین و از فشار بر نیروگاه‌های حرارتی می‌کاهند، اما با غروب آفتاب از مدار تولید خارج می‌شوند. در نتیجه، مسئولیت تأمین برق در ساعات شب به نیروگاه‌های حرارتی و در حد محدودتر، نیروگاه‌های بادی منتقل می‌شود. از سوی دیگر، بخش مهمی از مصرف برق خانوارها در شب اتفاق می‌افتد؛ از روشنایی و وسایل سرمایشی گرفته تا فعالیت لوازم خانگی. بنابراین، کاهش تابش خورشید همزمان با ادامه بخشی از مصرف، می‌تواند شرایط شبکه را دشوار کند. به ویژه در روزهایی که دمای شبانه در شهرهای جنوبی همچنان بالاست، استفاده از وسایل سرمایشی ادامه دارد و مصرف برق به اندازه‌ای که انتظار می‌رود کاهش نمی‌یابد. معاون وزارت نیرو برای فائق آمدن بر تنگنای بار شبانه، دو راهکار را برای سال آینده مطرح می‌کند: توسعه نیروگاه‌های بادی و بازنگری در موضوع ساعت رسمی کشور. به گفته او، تغییر ساعت رسمی می‌تواند نزدیک به هزار مگاوات از اوج بار مصرف شبانه بکاهد. طرح مجدد موضوع ساعت رسمی، نشان می‌دهد که وزارت نیرو کاهش مصرف را صرفاً با افزایش تولید دنبال نمی‌کند و به ابزارهای مدیریتی نیز توجه دارد. با این حال، اجرای چنین سیاستی نیازمند تصمیم‌گیری در سطحی فراتر از وزارت نیرو و بررسی آثار آن بر زندگی روزمره، فعالیت‌های اقتصادی و الگوی کاری شهروندان است.
مدارس و دانشگاه‌ها؛ سهم اندک در فشار فعلی شبکه
یکی دیگر از نگرانی‌ها، احتمال افزایش مصرف برق پس از بازگشایی مدارس و دانشگاه‌هاست. آیا با بازگشت مراکز آموزشی به فعالیت عادی، شبکه برق بار دیگر با فشار بیشتری روبرو خواهد شد؟ رجبی مشهدی می‌گوید که بخش آموزشی در حال حاضر در وضعیت نیمه‌تعطیل قرار دارد و سهم تعیین‌کننده‌ای در فشار کنونی شبکه ندارد. به گفته او، تدابیر لازم برای تأمین برق مدارس و دانشگاه‌ها پس از بازگشایی نیز پیش‌بینی شده است. با وجود این، تجربه سال‌های اخیر نشان داده است که مدیریت برق در فصل پاییز نیز به عوامل متعددی وابسته است؛ از تداوم گرما در مناطق جنوبی گرفته تا وضعیت تعمیرات نیروگاه‌ها، ذخایر سوخت و میزان مصرف صنایع. به همین دلیل، صرف بازگشایی یا تعطیلی مراکز آموزشی نمی‌تواند تعیین‌کننده اصلی وضعیت شبکه باشد.
زمستان و چالش تأمین سوخت نیروگاه‌ها
در حالی که افکار عمومی در حال حاضر بر پایان خاموشی‌های تابستانی متمرکز است، اظهارات معاون برق و انرژی وزارت نیرو درباره ماه‌های سرد سال، چشم‌انداز محتاطانه‌تری را ترسیم می‌کند. او می‌گوید با توجه به ناترازی باقی‌مانده در بخش گاز و آسیب‌هایی که زنجیره تأمین سوخت متحمل شده، کشور احتمالاً زمستان دشواری را در پیش دارد. این هشدار از آن جهت مهم است که در زمستان، نیروگاه‌های حرارتی برای تولید برق وابستگی بالایی به گاز دارند، اما همزمان مصرف گاز خانگی و تجاری نیز افزایش پیدا می‌کند. در صورت کمبود گاز، نیروگاه‌ها ممکن است ناچار به استفاده بیشتر از سوخت‌های مایع شوند؛ اقدامی که علاوه بر دشواری‌های تأمین و حمل سوخت، می‌تواند آثار زیست‌محیطی نیز به همراه داشته باشد. رجبی مشهدی تأکید می‌کند عبور از این شرایط، به برنامه‌ریزی دقیق، هماهنگی میان دستگاه‌ها و همراهی مشترکان در مدیریت مصرف نیاز دارد تا آسیب‌های ناشی از کمبود سوخت نیروگاه‌ها به حداقل برسد. به این ترتیب، وعده پایان خاموشی‌های تابستانی همچنان به افت دما و کاهش تقاضای برق وابسته است؛ اما بحث ناترازی انرژی با پایان تابستان تمام نمی‌شود. اگرچه وزارت نیرو از برطرف شدن محدودیت‌ها در روزهای آینده سخن می‌گوید، نبود زمان‌بندی دقیق و نگرانی از تأمین سوخت در زمستان نشان می‌دهد مسئله برق، همچنان یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های پیش روی خانوارها، کسب‌وکارها و سیاست‌گذاران خواهد بود.
