شرط حیاتی برای بازگشت دریاچه ارومیه: راهکارهای نوین در برابر سیلاب

به گزارش ابرامباد، دکتر محمدرضا کاویانپور، که ریاست مؤسسه تحقیقات آب را بر عهده دارد، در تازه‌ترین اظهارات خود درباره امکان احیای دریاچه ارومیه تأکید کرد که علاوه بر تحلیل‌های دقیق ماهواره‌ای، مدیریت جامع منابع و مصارف آب، خصوصاً در بخش کشاورزی، نقشی کلیدی و حیاتی در بازگرداندن این نگین آبی ایفا می‌کند.وی افزود که بازیابی دریاچه ارومیه مشروط به رعایت چند اصل اساسی است: انسداد فوری چاه‌های کشاورزی غیرمجاز، اعمال محدودیت‌های جدی در مصرف آب کشاورزی، و تضمین جریان دائمی آب به سمت دریاچه از طریق کانال‌های ورودی. به اعتقاد او، بدون این اقدامات، احیا محال به نظر می‌رسد.
کاویانپور در ادامه به موضوع بارورسازی ابرها اشاره کرد و توضیح داد که در گذشته این مسئولیت بر عهده مؤسسه تحقیقات آب بود، اما هم‌اکنون این عملیات توسط سازمان فناوری‌های نوین آب‌های جوی مدیریت و اجرا می‌شود.
او چگونگی این فرآیند را تشریح کرد و بیان داشت که اگر یک سامانه بارشی مناسب و حاوی رطوبت کافی وارد حریم هوایی کشور شود، می‌توان با بهره‌گیری از دو تکنیک اصلی، آن را به تولید بارش‌های بیشتر تحریک کرد.
کاویانپور روش اول را استفاده از ژنراتورهای زمینی دانست که با یونیزه کردن هوا، به ذرات نانومتری کمک می‌کنند تا به هم پیوسته و سریع‌تر به قطرات باران تبدیل شوند.
وی افزود: راهکار دوم شامل تزریق مواد بارورکننده به داخل ابرها از طریق پهپادها یا هواپیماهای مخصوص است که این شیوه در حال حاضر نیز به کار گرفته می‌شود.
رئیس مؤسسه تحقیقات آب با تأکید بر محدودیت‌های این روش، خاطرنشان کرد که بارورسازی ابرها به تنهایی نمی‌تواند چالش‌های ناشی از خشکسالی‌های شدید را حل کند، بلکه تنها قادر به کاهش بخشی از آثار آن است. او توضیح داد که در صورت ورود سامانه‌های بارشی قوی، این تکنیک می‌تواند میزان بارش را بین ۵ تا ۱۵ درصد افزایش دهد. از این رو، بارورسازی ابرها یک روش تسکین‌دهنده محسوب می‌شود، نه یک راه‌حل بنیادین برای بحران آب.
کاویانپور در پاسخ به پرسشی درباره ارتباط تغییرات اقلیمی و خشکسالی‌های متوالی با وقوع سیلاب‌های ویرانگر، اظهار داشت: جهان امروز با پدیده‌ای نگران‌کننده به نام “شلاق هیدرولوژیکی” روبرو است. این پدیده به این معناست که پس از دوره‌های طولانی خشکسالی و کم‌آبی، بارندگی‌های بسیار شدید و ناگهانی اتفاق می‌افتد. در گذشته، زمین خشک می‌توانست بخش عمده‌ای از این بارش‌ها را جذب کند و از شدت سیلاب‌ها می‌کاست، اما اکنون به دلیل فرسایش خاک و کاهش شدید توان جذب، این ظرفیت به حداقل رسیده است.
او افزود: ما به مسئولان وزارت نیرو هشدار داده‌ایم که حتی در اوج خشکسالی، باید برای مقابله با سیلاب‌های سنگین آماده باشند. پیش‌بینی می‌شود که در هفته‌های آینده، مناطقی که در مسیر سامانه‌های بارشی قرار می‌گیرند، شاهد طغیان آب خواهند بود. کاویانپور مثال استان کرمان را ذکر کرد و گفت: با وجود کاهش شدید بارش‌ها در این استان، در صورت ورود یک توده بارشی، به دلیل خشکی شدید زمین، احتمال وقوع سیلاب به شکل چشمگیری افزایش می‌یابد و باید منتظر واکنش طبیعت بود.
در پایان، کاویانپور در مورد امکان مهار و بهره‌برداری از بارش‌های سیل‌آسا توضیح داد: در یک حوضه آبریز مشخص، معمولاً سدها در انتهای مسیر رودخانه‌ها ساخته می‌شوند تا آب بارندگی‌ها را جمع‌آوری کنند. اما انتقال این حجم عظیم آب از پشت سدها به مناطق دیگر، عملی بسیار پیچیده، دشوار و پرهزینه است که چالش‌های خاص خود را دارد.