به گزارش ابرامباد، با وجود اعلام بسته تحریمی جدید وزارت خزانه‌داری آمریکا که هدف آن زمین‌گیر کردن کامل ناوگان هوایی مسافربری ایران در سراسر جهان بود، اطلاعات سامانه‌های بین‌المللی هوانوردی نشان می‌دهد که خطوط هوایی ایران همچنان به مقاصد مهمی در آسیا و منطقه پرواز می‌کنند.این وضعیت نشانه‌ای آشکار از چالش واشنگتن در تحمیل تحریم‌های ثانویه و بروز شکاف در تبعیت کشورها از فشارهای آمریکا است.
روز چهارشنبه، پس از اجرایی شدن تحریم‌های جدید، سامانه «فلایت‌رادار۲۴» پروازهای متعددی را از ایران به مقاصد بین‌المللی از جمله بانکوک و پوکت در تایلند، شانگهای در چین و کابل در افغانستان ثبت کرده است. همچنین، طبق گزارش‌ها، پروازهایی به شهرهایی نظیر آنکارا و استانبول در ترکیه، بغداد و سلیمانیه در عراق، مسقط در عمان، دبی در امارات متحده عربی، تفلیس در گرجستان و ایروان در ارمنستان در برنامه‌های پروازی گنجانده شده بود.
تمامی پروازهای ورودی و خروجی فرودگاه بین‌المللی امام خمینی تهران منحصراً توسط شرکت‌های هواپیمایی ایرانی از جمله آتا، کاسپین، فلای سپهران، ایران‌ایر، ایران‌ایرتور، قشم‌ایر و وارش انجام شده‌اند، در حالی که خطوط هوایی خارجی عملاً از این مسیرها عقب‌نشینی کرده‌اند. استانبول با ۲۴ پرواز برنامه‌ریزی‌شده در روز چهارشنبه، همچنان پرترددترین مقصد بین‌المللی برای مسافران ایرانی از فرودگاه امام خمینی باقی مانده است. شرکت هواپیمایی ماهان نیز، به عنوان یکی از بزرگ‌ترین ناوگان‌های هوایی کشور، پروازهای خود به مقصد چین را حفظ کرده و یکی از هواپیماهای این شرکت پس از فرود در گوانگژو، سفر بازگشت به تهران را آغاز کرد.
این تحولات در شرایطی رخ می‌دهد که اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، در گفتگو با سی‌ان‌بی‌سی تأکید کرده بود که از چهارشنبه، فرآیند “زمین‌گیر شدن کامل” خطوط هوایی ایران در سطح جهان آغاز خواهد شد و هر نهادی که به هواپیماهای ایرانی خدمات ناوبری یا فرودگاهی ارائه دهد، از دسترسی به نظام مالی مبتنی بر دلار محروم خواهد شد.
هشدار صریح تهران و واکنش‌های متفاوت پایتخت‌ها
در برابر این فشارهای فزاینده از سوی واشنگتن، مقامات تهران به کشورهای همسایه در خصوص هرگونه همکاری با دولت آمریکا هشدار داده‌اند. محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، در یک مصاحبه تلویزیونی اعلام کرد که در صورت همراهی فرودگاه‌های منطقه با تحریم‌های هوایی آمریکا علیه ناوگان ایرانی، این فرودگاه‌ها با خطر فلج شدن مواجه خواهند شد.
تحریم‌های اخیر ابتدا در ۸ سپتامبر اعلام شده بود. در آن زمان، دفتر کنترل دارایی‌های خارجی وزارت خزانه‌داری آمریکا (اوفک)، ۳۶ نهاد مرتبط با صنعت هوانوردی ایران، از جمله ۲۷ شرکت هواپیمایی را تحریم و مجوزهایی را که به شرکت‌های غیرآمریکایی اجازه تردد با هواپیماهای مسافربری غربی به ایران می‌داد، لغو کرد.
با این حال، تداوم این خطوط پروازی به رویکرد متقابل کشورها و فرودگاه‌ها بستگی دارد. به عنوان مثال، شرکت فرودگاه‌های تایلند، مسئولیت مدیریت شش فرودگاه اصلی این کشور را بر عهده دارد، اعلام کرد که بدون دریافت دستورالعمل دولتی، نمی‌تواند مانع از فرود پروازهایی شود که با استانداردهای هوانوردی مطابقت دارند. پاوینا جاریاثیتی‌پونگ، رئیس این مجموعه، در مصاحبه با بلومبرگ تأکید کرد که از آنجایی که هیچ دستور یا ابلاغیه‌ای از سوی دولت یا وزارت خارجه تایلند دریافت نکرده‌اند، چاره‌ای جز پذیرش و ارائه خدمات به پروازهای ایرانی ندارند.
تعلیق خدمات هوایی توسط برخی کشورها
در مقابل، برخی کشورها به سرعت محدودیت‌هایی را اعمال کرده‌اند. صبح پنج‌شنبه، خبرگزاری ایرنا گزارش داد که به دلیل عدم صدور مجوز عبور هواپیماهای ایرانی از آسمان ترکمنستان، پرواز تهران–دوشنبه نتوانست در مقصد خود فرود بیاید و به فرودگاه امام خمینی بازگشت. همچنین، از نیمه‌شب، پرواز ایرلاین‌های ایرانی به امارات نیز لغو شده است.
بر اساس گزارش فایننشال‌تایمز، کشورهای جمهوری آذربایجان، عراق و عمان خدمات‌رسانی به پروازهای شرکت‌های ایرانی را به حالت تعلیق درآورده‌اند و گرجستان نیز پروازها به مقصد تفلیس را متوقف ساخته است.
ترکیه همچنان میزبان پروازهای خطوط هوایی ایران است، هرچند شرکت‌های هواپیمایی ترکیش‌ایرلاینز، ای‌جت و پگاسوس قبلاً پروازهای خود به مبدأ و مقصد ایران را متوقف کرده بودند و ماهان نیز مسیرهای خود به آنکارا و استانبول را به حالت تعلیق درآورده بود.
در این میان، چین به عنوان یکی از مهم‌ترین و راهبردی‌ترین بازارهای هوانوردی ایران، کانون اصلی آزمون واشنگتن در اعمال محدودیت‌های ثانویه محسوب می‌شود. کارکنان دفتر هواپیمایی ماهان در شانگهای به خبرگزاری فرانسه گفته‌اند که هیچ ابلاغیه‌ای مبنی بر لغو پروازها دریافت نکرده‌اند و فروش بلیت برای هفته‌های آتی طبق روال معمول ادامه دارد.
پکن روز سه‌شنبه، این تدابیر یک‌جانبه واشنگتن را “غیرقانونی” خواند. این اختلاف نظر جدی درست در آستانه دیدار دوجانبه دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، و شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین در واشنگتن بالا گرفته است؛ دیداری که پرونده جنگ و تحریم‌های ایران یکی از مهم‌ترین محورهای آن خواهد بود.
