به گزارش ابرامباد، با فرا رسیدن فصل اوج جابجایی‌ها، بازار اجاره مسکن وارد مرحله‌ای حساس و متفاوت از سال‌های گذشته شده است.امسال، به جای آنکه شاهد کوچ گسترده مستأجران از یک خانه به خانه دیگر باشیم، میدان اصلی به عرصه چانه‌زنی و مذاکره میان اجاره‌نشین‌ها و صاحب‌خانه‌ها تبدیل شده است.
تحقیقات میدانی از دفاتر مشاور املاک و گفتگو با خانواده‌های اجاره‌نشین نشان می‌دهد که بسیاری از آن‌ها پس از بررسی گزینه‌های موجود و محاسبه سنگین هزینه‌های اسباب‌کشی، ترجیح می‌دهند قرارداد فعلی خود را تمدید کنند؛ حتی اگر این به معنای پرداخت اجاره‌بهای بیشتر باشد.
در سالیان پیش، با گرم شدن هوا و نزدیک شدن به تابستان، دفاتر املاک مملو از مستأجرانی می‌شد که به دنبال سکونتگاهی ارزان‌تر یا با امکانات بهتر بودند. اما روایت امسال به گونه‌ای دیگر است؛ بسیاری از مستأجران پیش از تصمیم قطعی برای جابجایی، تلاش می‌کنند با مالکان به توافقی جدید دست یابند و در همان مکان قبلی بمانند.
در یکی از بنگاه‌های معاملات ملکی در قلب شهر، مشاوری با بیش از یک دهه تجربه در این حوزه توضیح می‌دهد که بخش عمده مراجعین در نهایت به تمدید قراردادهای خود روی می‌آورند. او می‌افزاید، بسیاری از اجاره‌نشین‌ها پس از مقایسه قیمت فایل‌های جدید در بازار، به این نتیجه می‌رسند که تغییر مکان لزوماً به کاهش مخارج منجر نخواهد شد.
این مشاور املاک می‌گوید: «گذشته از این قرار بود اگر مالک رقمی بالا برای تمدید پیشنهاد می‌داد، مستأجر فوراً به دنبال خانه دیگری می‌رفت. اما اکنون وقتی متقاضیان، نرخ‌های پیشنهادی خانه‌های مشابه را مشاهده می‌کنند، نظرشان تغییر می‌کند. بسیاری با خود می‌گویند اگر قرار است در خانه جدید هم همان یا حتی مبلغی بیشتر پرداخت کنیم، حفظ خانه فعلی عاقلانانه‌تر است.»
بررسی‌های میدانی حاکی از آن است که مسئله تنها به افزایش ارقام اجاره‌بها محدود نمی‌شود. هزینه‌های جانبی ناشی از اسباب‌کشی نیز به فاکتوری تعیین‌کننده در تصمیم‌گیری خانواده‌ها تبدیل گشته است. کرایه کامیون، دستمزد کارگران، مخارج بسته‌بندی وسایل، کمیسیون مشاور املاک، هزینه‌های نصب و راه‌اندازی مجدد لوازم منزل و حتی زمانی که برای این فرآیند صرف می‌شود، در مجموع رقمی چشمگیر را تشکیل می‌دهد.
زوج جوانی که برای اطلاع از وضعیت بازار اجاره به یکی از دفاتر مراجعه کرده‌اند، بیان می‌کنند که در ابتدا قصد ترک خانه فعلی خود را داشتند. مرد خانواده توضیح می‌دهد: «زمانی که مهلت قرارداد ما به اتمام نزدیک می‌شد، تصور می‌کردیم شاید بتوانیم خانه‌ای با شرایط مطلوب‌تر پیدا کنیم. برای چند هفته فایل‌های مختلفی را بررسی کردیم، اما تقریباً تمامی گزینه‌ها یا گران‌تر بودند یا از کیفیت پایین‌تری برخوردار. پس از آن، وقتی هزینه‌های جابجایی را حساب کردیم، متوجه شدیم که شاید ماندن در همین خانه تصمیم بهتری باشد.»
همسر او نیز اضافه می‌کند: «وقتی تمام هزینه‌ها را در کنار هم قرار دادیم، درک کردیم که جابجایی صرفاً تغییر آدرس نیست. میلیون‌ها تومان فقط باید برای اسباب‌کشی و مخارج جانبی آن بپردازیم. به همین دلیل، تصمیم گرفتیم برای توافق با صاحب‌خانه اقدام کنیم.»
مستأجران گله‌مندند که سال گذشته هنوز امیدی به اجاره خانه‌ای بزرگ‌تر داشتند، اما اکنون با توجه به نرخ فزاینده تورم، افزایش بی‌سابقه قیمت‌ها و کاهش قدرت خرید، حتی تأمین اجاره همان خانه کوچک فعلی نیز برایشان دشوار شده است. یکی از مستأجران می‌گوید: «درآمد من ثابت مانده، اما اجاره و هزینه‌های زندگی هر ماه بالا می‌رود. اگر صاحب‌خانه همکاری نکند، مجبورم به محله‌های ارزان‌تر نقل مکان کنم.»
یکی دیگر از اجاره‌نشینانی که با او گفتگو کردیم، اظهار داشت: «ببینید، نیمی از حقوق ماهانه من فقط صرف اجاره خانه می‌شود. این تورم و گرانی افسارگسیخته همه چیز را به هم ریخته است. در واقع، بخش عظیمی از درآمد مردم مستقیماً به جیب صاحب‌خانه‌ها می‌رود و این وضعیت را برای ما به شدت دشوار ساخته است. مجبوریم هزینه اجاره را با سایر اعضای خانواده تقسیم کنیم و با بقیه درآمد ناچیزمان، مخارج زندگی را بپوشانیم.»
از سوی دیگر، مشاوران املاک نیز تأیید می‌کنند که شرایط نابسامان اقتصادی تأثیر عمیقی بر بازار اجاره گذاشته است. یکی از آن‌ها می‌گوید: «بسیاری از خانواده‌ها دیگر توان اجاره خانه‌های بزرگ‌تر را ندارند و در صورتی که مالکان با آن‌ها کنار نیایند، چاره‌ای جز رفتن به حاشیه شهر یا محله‌های کم‌هزینه‌تر نخواهند داشت. این یک بحران جدی برای بخش وسیعی از خانوارها محسوب می‌شود.»
این روایت تنها به یک خانواده محدود نمی‌شود. در بسیاری از نواحی شهر، مستأجران از روندی مشابه سخن می‌گویند. آن‌ها اشاره می‌کنند که پیش از هر تصمیمی برای جابجایی، ابتدا تلاش می‌کنند با مالک به توافق برسند؛ چرا که یافتن خانه‌ای با شرایط یکسان و اجاره کمتر به امری بسیار دشوار تبدیل شده است.
یکی از مشاوران املاک در شرق تهران می‌گوید تعداد قراردادهای تمدید شده در سال جاری نسبت به گذشته افزایش چشمگیری داشته است. او توضیح می‌دهد: «بخش بزرگی از مراجعین پس از چند روز جستجو دوباره باز می‌گردند و می‌گویند ترجیح می‌دهند قرارداد قبلی را تمدید کنند. بسیاری به این نتیجه می‌رسند که هزینه جابجایی از مبلغ افزایش اجاره نیز بیشتر است.»
در برخی موارد، مستأجران حتی چندین مرحله با مالکان وارد گفتگو می‌شوند تا بتوانند مبلغ نهایی اجاره را کاهش دهند. به گفته فعالان بازار، چانه‌زنی میان دو طرف در امسال بسیار پررنگ‌تر از گذشته شده است.
یکی از مشاوران املاک می‌گوید: «بعضی از مستأجران چندین بار با مالک قرار ملاقات می‌گذارند. ابتدا مالک رقمی پیشنهاد می‌دهد، مستأجر مخالفت می‌کند، سپس دوباره مذاکره می‌کنند تا در نهایت به توافق برسند. این روند امسال بسیار بیشتر از سالیان گذشته مشاهده می‌شود.»
در همین حال، برخی از مالکان نیز ترجیح می‌دهند مستأجر فعلی خود را حفظ کنند. آن‌ها بر این باورند که پیدا کردن مستأجر جدید، احتمال خالی ماندن ملک و ریسک‌های مرتبط با آن می‌تواند برایشان هزینه‌بر باشد.
یکی از مالکان می‌گوید: «اگر مستأجر خوش‌حساب باشد، معمولاً ترجیح می‌دهم قرارداد تمدید شود. زیرا پیدا کردن مستأجر جدید همیشه آسان نیست و ممکن است ملک برای مدتی خالی بماند.»
فعالان بازار مسکن معتقدند که تغییر در رفتار مستأجران، ریشه در شرایط اقتصادی دشوار سال‌های اخیر دارد. افزایش هزینه‌های زندگی باعث شده است تا خانوارها با وسواس بیشتری درباره محل سکونت خود تصمیم‌گیری کنند. در شرایطی که بخش عمده‌ای از درآمد خانواده صرف تأمین مسکن می‌شود، هر اشتباهی در این زمینه می‌تواند فشار مالی را دوچندان کند.
در گفتگو با مستأجران، موضوع کاهش قدرت خرید تقریباً در تمامی روایت‌ها مشترک است. بسیاری از آن‌ها می‌گویند درآمدشان متناسب با رشد سرسام‌آور هزینه‌های مسکن افزایش نیافته و به همین دلیل، مدیریت بودجه خانوار به مراتب دشوارتر شده است.
یکی از مستأجران که بیش از ۱۰ سال در یک منطقه خاص زندگی کرده، می‌گوید: «قبلاً اگر اجاره بالا می‌رفت، بلافاصله به فکر خانه‌ای جدید می‌افتادیم، اما اکنون اوضاع فرق کرده است. هر کجا می‌رویم، قیمت‌ها تقریباً مشابه هستند. به همین دلیل، ترجیح می‌دهیم با صاحب‌خانه به توافق برسیم.»
بررسی‌های میدانی همچنین نشان می‌دهد که بسیاری از مستأجران قبل از مراجعه به دفاتر املاک، ساعت‌ها در وب‌سایت‌های آگهی به دنبال فایل مناسب می‌گردند، اما در نهایت گزینه‌ای که صرفه اقتصادی چشمگیری داشته باشد، پیدا نمی‌کنند.
یکی از مشاوران املاک در غرب تهران می‌گوید: «مردم فایل‌ها را در فضای مجازی بررسی می‌کنند و با این تصور که خانه‌ای ارزان‌تر خواهند یافت وارد بازار می‌شوند، اما وقتی با واقعیت شرایط روبرو می‌شوند، درمی‌یابند که اختلاف قیمت‌ها آنقدر نیست که جابجایی را توجیه کند.»
در کنار مسائل مالی، برخی خانواده‌ها از تبعات غیرمالی اسباب‌کشی نیز سخن می‌گویند. تغییر مدرسه فرزندان، دور شدن از محل کار، از دست دادن دسترسی‌های قبلی و دشواری‌های ناشی از تغییر محیط زندگی از جمله عواملی است که بر تصمیم‌گیری آن‌ها تأثیر می‌گذارد.
پدری از یک خانواده می‌گوید: «فقط پول مهم نیست. اگر جابجا شویم، مسیر رفت‌وآمد بچه‌ها به مدرسه تغییر می‌کند. این خودش هزینه و دردسرهای فراوانی دارد. به همین دلیل، ترجیح دادیم قرارداد را تمدید کنیم.»
کارشناسان بازار مسکن بر این باورند که بازار اجاره در سال جاری بیش از هر زمان دیگری تحت تأثیر محاسبات دقیق اقتصادی خانوارها قرار گرفته است. به گفته آن‌ها، مستأجران دیگر صرفاً به مبلغ اجاره توجه نمی‌کنند، بلکه مجموع هزینه‌های سکونت را در نظر می‌گیرند. همین عامل باعث شده است تا تمدید قرارداد به گزینه‌ای جذاب‌تر مبدل شود.
آن‌ها می‌گویند در بسیاری از موارد، خانوارها به این نتیجه رسیده‌اند که پرداخت مبلغی اندکی بیشتر برای تمدید قرارداد، کم‌هزینه‌تر از ورود به فرآیند پیچیده و پرهزینه جابجایی است. به همین دلیل، امسال مفهوم «ماندن» بیش از «رفتن» در بازار اجاره به چشم می‌خورد.
مشاهدات میدانی از دفاتر املاک نیز این موضوع را تأیید می‌کند. بسیاری از مشاوران از افزایش مراجعات مربوط به تمدید قرارداد خبر می‌دهند و معتقدند بخش مهمی از بازار اجاره در هفته‌های اخیر حول محور مذاکرات میان مالکان و مستأجران شکل گرفته است.
در نهایت، آنچه از بطن بازار اجاره به گوش می‌رسد، یک پیام روشن دارد؛ مستأجران بیش از هر زمان دیگری در حال محاسبه دقیق هزینه‌ها و فواید هستند. آن‌ها فایل‌های جدید را بررسی می‌کنند، قیمت‌ها را می‌سنجند، هزینه‌های جابجایی را محاسبه می‌کنند و در بسیاری از موارد به یک نتیجه مشترک می‌رسند: در شرایط کنونی، ماندن در خانه فعلی و توافق با مالک، منطقی‌تر از ورود به چرخه پرهزینه و طاقت‌فرسای اسباب‌کشی است.
به همین دلیل شاید بتوان تابستان امسال را فصل چانه‌زنی و مدیریت هزینه‌ها برای مستأجران نامید؛ فصلی که در آن بسیاری از خانوارها به جای جستجوی خانه‌ای جدید، تلاش می‌کنند راهی برای باقی ماندن در همان مکان فعلی خود بیابند؛ تصمیمی که از نگاه آن‌ها نه یک انتخاب ایده‌آل، بلکه تنها راهی برای مهار هزینه‌ها در یکی از دشوارترین فصول زندگی است.
