به گزارش ابرامباد، مهدی زارع، از اساتید برجسته پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله، به تازگی درباره فعالیت‌های لرزه‌ای اخیر در ایران سخن گفته است.او توضیح می‌دهد که زمین‌لرزه‌هایی که در بامداد ۲۹ تیرماه و در ساعت‌های ۷:۱۳ و ۷:۱۸ صبح با عمقی حدود ۲۰ کیلومتر به وقوع پیوستند، در واقع در بخش شرقی منطقه رومرکزی زلزله مهیب ۲۱ آبان سال ۱۳۹۶ ازگله قرار گرفته‌اند. به باور این متخصص، این رخدادها به احتمال قوی نشان‌دهنده تداوم فعالیت‌های گسل عمیق و پی‌سنگی سرپل ذهاب هستند؛ گسلی که در طول تاریخ بارها موجب بروز زمین‌لرزه‌های ویرانگر شده است.
زارع با اشاره به سوابق لرزه‌خیزی این پهنه، خاطرنشان می‌کند که تحقیقات تاریخی گواهی می‌دهند شهر باستانی حلوان، که گمان می‌رود در محدوده سرپل ذهاب کنونی جای داشته است، دست‌کم دوبار بر اثر زمین‌لرزه‌هایی عظیم در سال‌های ۹۵۸ و ۱۱۴۹ میلادی به طور کامل از بین رفته است. به گفته او، زلزله سال ۹۵۸ میلادی آسیب‌های گسترده‌ای به این شهر وارد کرد و واقعه سال ۱۱۴۹ نیز بار دیگر آن را به کلی نابود ساخت؛ به طوری که پس از آن و با دگرگونی‌های تاریخی منطقه، حلوان هرگز شکوه گذشته خود را بازنیافت.
این استاد زلزله‌شناسی تصریح می‌کند که این تکانه‌های اخیر ممکن است نشانه‌ای از ادامه فرآیند تنظیم و رهاسازی تنش در گسل عمیق ذهاب باشد و تاکید دارد که خطر وقوع زمین‌لرزه‌هایی با بزرگی فراتر از ۶ ریشتر در این ناحیه همچنان پابرجا است.
او در ادامه می‌افزاید: وجود یک زمین‌لغزش بزرگ در دامنه غربی کوه «مله‌کبود» در شمال سرپل ذهاب، به احتمال زیاد با همان زلزله تاریخی سال ۹۵۸ در ارتباط است. نکته جالب توجه اینکه، در زلزله ۷.۳ ریشتری سال ۱۳۹۶ نیز دقیقاً همین منطقه بار دیگر دچار زمین‌لغزش شد. این شباهت‌ها بیانگر آن است که زلزله سال ۲۰۱۷ میلادی (۱۳۹۶ شمسی) احتمالاً تکرار همان رخداد تاریخی در همین سامانه گسلی بوده است.
این دانشمند زلزله‌شناس، عمق زمین‌لرزه‌های اخیر را مورد بررسی قرار می‌دهد و می‌گوید: برخلاف بخش عمده‌ای از زمین‌لرزه‌های زاگرس که در لایه‌های رسوبی رخ می‌دهند، این منطقه سابقه فعالیت در گسل‌های پی‌سنگی را دارد. عمق حدود ۲۰ کیلومتری زمین‌لرزه‌های امروز، شباهت چشمگیری به عمق ۱۸ کیلومتری زلزله سال ۱۳۹۶ دارد که ارتباط آنها با گسل عمیق ذهاب را به شدت تقویت می‌کند.
زارع با اشاره به الگوی لرزه‌خیزی پیش از زلزله عظیم سال ۱۳۹۶، بیان می‌کند: در بازه زمانی پیش از آن زمین‌لرزه، کاهش قابل ملاحظه‌ای در فعالیت لرزه‌ای منطقه مشاهده شد که نشان‌دهنده انباشت تدریجی تنش در امتداد گسل ذهاب بود. اکنون نیز می‌توان رخدادهای ۲۹ تیرماه را بخشی از فرآیند آزادسازی همین تنش دانست؛ هرچند هم‌زمان نشانه‌هایی از تداوم بارگذاری تنش در بخش‌های مجاور این سامانه گسلی نیز به چشم می‌خورد.
وی با اشاره به پیامدهای پس از زلزله سال ۱۳۹۶، می‌افزاید: تجربه آن زلزله آشکار کرد که با وقوع یک زمین‌لرزه بزرگ، فعالیت لرزه‌ای منطقه به پایان نمی‌رسد. پس از زلزله ۷.۳ ریشتری، علاوه بر هزاران پس‌لرزه، چهار زمین‌لرزه مستقل دیگر با بزرگی بیش از ۶ ریشتر نیز طی ۱۳ ماه بعد به وقوع پیوست که پیچیدگی رفتار سامانه گسلی سرپل ذهاب را به وضوح نشان می‌دهد.
زارع تاکید می‌کند: حدود هزار سال، یعنی از زمان زلزله‌های بزرگ ۹۵۸ و ۱۱۴۹ میلادی تا وقوع زلزله سال ۱۳۹۶، این منطقه زمین‌لرزه‌ای با چنین بزرگایی را تجربه نکرده بود و همین موضوع بر اهمیت چرخه‌های طولانی‌مدت لرزه‌ای در این پهنه صحه می‌گذارد.
او با بیان اینکه زلزله سال ۲۰۱۷ تنها موجب آزاد شدن انرژی نشده، بلکه تنش را به گسل‌های اطراف نیز منتقل کرده است، می‌گوید: این پدیده که از آن به عنوان «اثر دومینو» یاد می‌شود، یکی از مهم‌ترین عوامل در ارزیابی خطر زمین‌لرزه‌های آینده است. مدل‌سازی‌های انجام‌شده نشان می‌دهد که تغییرات تنش ناشی از رخدادهای سال‌های ۲۰۱۷ و ۲۰۱۸، گسل‌های مجاور از جمله گسل خانقین و گسل بدره ـ عماره را نیز تحت تأثیر قرار داده و آنها را به کانون‌های بالقوه وقوع زمین‌لرزه‌های متوسط تا بزرگ تبدیل کرده است.
این استاد پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی همچنین درباره خصوصیات ساختاری گسل عامل زلزله سال ۱۳۹۶ توضیح می‌دهد: برخلاف تصور اولیه، زلزله ۲۰۱۷ بر روی یک گسل ساده و منفرد رخ نداد، بلکه در یک ساختار موسوم به «رمپ ـ تخت» اتفاق افتاد؛ ساختاری که ترکیبی از یک بخش شیب‌دار و یک بخش تقریباً افقی است. به گفته او، زمین‌لرزه‌های ۲۹ تیر نیز به احتمال قوی در همین ساختار یا گسل‌های قائم مرتبط با آن رخ داده‌اند.
زارع با اشاره به رخداد زلزله‌های سال ۲۰۱۸ در منطقه مندلی عراق نیز می‌گوید: این زمین‌لرزه‌ها که با بزرگای ۵ تا ۵.۵ و در فاصله حدود ۸۰ کیلومتری جنوب کانون زلزله ۱۳۹۶ رخ دادند، نشان دادند که سامانه گسلی سرپل ذهاب محدود به مرزهای ایران نیست و همچنان در گستره وسیعی فعال است.
وی در پایان با هشدار نسبت به وضعیت این سامانه گسلی می‌گوید: مجموعه شواهد تاریخی، زمین‌شناسی و لرزه‌شناسی نشان می‌دهد که زمین‌لرزه‌های سال ۱۴۰۵ (که احتمالا اشاره به رخدادهای اخیر و پیش رو دارد) بخشی از همان سامانه فعال هستند که زلزله ۷.۳ ریشتری سال ۱۳۹۶ را ایجاد کرد. به گفته زارع، محتمل‌ترین سناریو این است که این زمین‌لرزه‌ها بیانگر ادامه تنظیم تنش در گسل پی‌سنگی ذهاب باشند و احتمال وقوع زمین‌لرزه‌هایی با بزرگای بیش از ۶ ریشتر در این پهنه همچنان وجود دارد؛ موضوعی که ضرورت پایش مستمر منطقه و آمادگی دستگاه‌های مدیریت بحران را دوچندان می‌کند.
