به گزارش ابرامباد، پدیده تورم برای اقتصاد ایران مفهومی بیگانه نیست.از آغاز دهه پنجاه شمسی تا به امروز، افزایش مداوم سطح عمومی قیمت‌ها به یکی از چالش‌های همیشگی و پایدار اقتصاد کشورمان تبدیل شده است. آمارها نشان می‌دهد که در ۴۶ سال از پنج دهه گذشته، نرخ تورم همواره دو رقمی بوده است.
با این حال، بررسی سیر تاریخی این پدیده، از تغییر الگوی تورمی ایران در دهه ۹۰ خورشیدی حکایت دارد. پس از تحریم‌های فزاینده و متعاقباً خروج ایالات متحده از توافق برجام، اقتصاد ایران وارد مرحله‌ای جدید و متفاوت از تورم‌های شدیدتر و باثبات‌تر شده است؛ به طوری که میانگین نرخ تورم طی یک و نیم دهه اخیر، از مرز ۳۴ درصد فراتر رفته است.
هرچند مبارزه اقتصاد ایران با تورم دست‌کم از نیم قرن پیش آغاز شده، اما شدت و پایداری این معضل در سال‌های اخیر به شکل چشمگیری با دوره‌های گذشته تفاوت یافته است. داده‌های بانک مرکزی گویای آن است که در سه دهه ابتدایی پس از انقلاب اسلامی، تنها در سال‌های ۱۳۷۳ و ۱۳۷۴ نرخ تورم از ۳۰ درصد فراتر رفت. اما این وضعیت از سال ۱۳۹۷ به کلی دگرگون شد و از آن زمان تاکنون، تورم هیچ‌گاه به زیر ۳۰ درصد بازنگشته است.
در سال‌های اولیه پس از انقلاب، روند تورم صعودی بود. نرخ تورم در سال ۱۳۵۹ به ۲۳.۸ درصد و در سال ۱۳۶۰ به ۲۲.۸ درصد رسید. اما پس از آن، این روند کاهشی شد و در سال ۱۳۶۴ به پایین‌ترین حد خود در دوران جمهوری اسلامی، یعنی ۶.۹ درصد، رسید. با این وجود، کاهش قیمت نفت و افزایش کسری بودجه در سال ۱۳۶۵، بار دیگر جهش تورمی را رقم زد و در دو سال پایانی جنگ، نرخ تورم بالاتر از ۲۰ درصد باقی ماند. میانگین تورم در دهه شصت حدود ۱۸.۰۸ درصد گزارش شده است.
دهه هفتاد با اجرای سیاست‌هایی که به «شوک‌درمانی» معروف شدند، آغاز شد و در نیمه اول این دهه، شاهد افزایش چشمگیر تورم بودیم. در سال‌های ۱۳۷۳ و ۱۳۷۴، نرخ تورم از ۳۰ درصد عبور کرد. اما با تغییر رویکرد و حرکت به سمت تثبیت اقتصادی، روند نزولی تورم آغاز شد و در سال ۱۳۷۹ به ۱۲.۶ درصد رسید. میانگین تورم دهه هفتاد نیز در حدود ۲۴.۴ درصد بود.
دهه هشتاد را می‌توان دوره‌ای با ثبات نسبی بیشتر در حوزه تورم قلمداد کرد. بالاترین نرخ تورم در این دهه در سال ۱۳۸۷ و معادل ۲۵.۴ درصد و پایین‌ترین نرخ در سال ۱۳۸۴ با ۱۰.۴ درصد به ثبت رسید. میانگین تورم دهه هشتاد به ۱۴.۷۳ درصد رسید که این دهه را از نظر شاخص تورم، آرام‌ترین دوره در نیم‌قرن اخیر معرفی می‌کند.
اما دهه نود، نقطه عطفی حیاتی در الگوی تورمی اقتصاد ایران به شمار می‌رود. در سال‌های آغازین این دهه و همزمان با تشدید تحریم‌ها، نرخ تورم افزایش یافت. پس از روی کار آمدن دولت روحانی و شروع مذاکرات هسته‌ای، روند تورم تعدیل شد و پس از امضای برجام، شاهد تک‌رقمی شدن نرخ تورم در سال‌های ۱۳۹۵ و ۱۳۹۶ بودیم.
با خروج آمریکا از توافق برجام و اعمال سیاست «فشار حداکثری» در نیمه دوم دهه ۹۰، آهنگ تورم دوباره شتاب گرفت. از سال ۱۳۹۷ تاکنون، نرخ تورم به هیچ‌وجه به زیر ۳۰ درصد بازنگشته و در سال ۱۴۰۱ حتی از ۵۰ درصد نیز فراتر رفته است. میانگین تورم دهه نود نیز به بیش از ۲۵.۲ درصد افزایش یافت.
این روند در دهه ۱۴۰۰ با شدت بیشتری ادامه یافته است. میانگین تورم از سال ۱۴۰۰ تا مرداد ۱۴۰۵، با فرض قطعی بودن نرخ تورم مردادماه برای کل سال ۱۴۰۵، به ۴۹.۳۱ درصد رسیده است. همچنین، میانگین تورم از سال ۱۳۹۰ تا مرداد ۱۴۰۵ معادل ۳۴.۲۶ درصد بوده، در حالی که همین رقم در فاصله سال‌های ۱۳۶۰ تا ۱۳۸۹ تنها ۱۹.۰۷ درصد گزارش شده بود.
به این ترتیب، مشاهده می‌شود که میانگین تورم از ابتدای دهه نود در مقایسه با دوره‌های پیشین، بیش از ۱۵ واحد درصد افزایش یافته که معادل رشد حدود ۸۰ درصدی است. این تغییرات به وضوح نشان می‌دهد که اقتصاد ایران در سال‌های اخیر نه تنها با تورمی مزمن، بلکه با پدیده‌ای به مراتب حادتر، پایدارتر و با نرخ‌های بسیار بالاتر از گذشته دست و پنجه نرم می‌کند.
برای دسترسی به گزارش کامل به همراه نمودارها، می‌توانید به منابع مربوطه مراجعه نمایید.
