به گزارش ابرامباد، یک سال پیش، پزشکان روش درمانی خاصی را برای مردی که به نوع نادری از بیماری نورون حرکتی مبتلا بود، آغاز کردند.پس از گذشت یک سال از شروع دارویی که جهش ژنتیکی خاص عامل بیماری او را هدف قرار می‌دهد، این فرد اکنون اولین بیمار در جهان است که بهبود علائم را تجربه کرده است.
محققان پس از انجام آزمایش‌های اولیه بر روی این بیمار، اعلام کرده‌اند که نتایج اولیه واقعاً امیدوارکننده است. این موفقیت می‌تواند به‌عنوان پایه‌ای برای توسعه درمان‌های بیشتر در بیماری‌های عصبی تحلیل‌برنده که ناشی از جهش‌های ژنتیکی نادر هستند، مورد استفاده قرار گیرد. با بهره‌گیری از درمان‌های هدفمند ژنی، می‌توان گام‌های بلندی برای کمک به افراد مبتلا به اشکال نادر اسکلروز جانبی آمیوتروفیک (ALS) برداشت.
این مرد به نوعی از ALS مبتلا است که به آرامی پیشرفت می‌کند و در واقع شکلی از بیماری نورون حرکتی است. این بیماری توسط یک جهش ژنتیکی نادر ایجاد می‌شود که منجر به تجمع پروتئین‌های مضر و در نهایت تخریب و مرگ نورون‌های حرکتی می‌گردد.
درمان نوآورانه‌ای که پزشکان برای این بیمار انتخاب کردند، نوعی درمان مبتنی بر RNA به نام «درمان الیگونوکلئوتیدی ضدحس» (antisense oligonucleotide therapy) بود. برخلاف ژن‌درمانی‌های رایج که ژن‌های فرد را برای مقابله با بیماری تغییر می‌دهند، این روش از رشته‌های کوتاه مواد ژنتیکی استفاده می‌کند تا RNA تولید شده توسط ژن معیوب را هدف قرار داده و میزان پروتئین‌های غیرعادی ساخته شده را کاهش دهد.
استیو ووچیچ، متخصص مغز و اعصاب و پژوهشگر ALS از دانشگاه سیدنی، اظهار داشته که نتایج ابتدایی به دست آمده، گام اولیه هیجان‌انگیزی محسوب می‌شود. با این حال، وی تأکید کرده که هنوز برای اظهارنظر قطعی در مورد توانایی این درمان برای توقف پیشرفت بیماری یا درمان کامل، زود است. به گفته او، این بیمار باید حداقل برای دو تا سه سال دیگر تحت نظارت دقیق باشد و در عین حال، اثربخشی این دارو بر روی بیماران بیشتری مورد آزمایش قرار گیرد.
فلور گارتون، محقق بیماری‌های عصبی از دانشگاه کوئینزلند نیز توضیح داده است که درمان‌های مشابه الیگونوکلئوتیدی ضدحس، آینده‌ای روشن را برای درمان بسیاری از مبتلایان به ALS نوید می‌دهند.
نکته جالب اینجاست که تنها حدود ۵ تا ۱۰ درصد از افراد مبتلا به ALS دارای یک جهش ژنتیکی شناخته‌شده هستند. با این حال، درمان‌های ضدحس ایمن به نظر می‌رسند و می‌توانند برای افرادی با جهش‌های ژنتیکی رایج، جهش‌های نادر یا حتی منحصر به فرد، و همچنین برای بیمارانی که وضعیت آن‌ها ناشی از چندین جهش ژنتیکی است، مورد استفاده قرار گیرند.
بیماری ALS با تخریب نورون‌های حرکتی در مغز و نخاع مشخص می‌شود و علائمی نظیر ضعف عضلانی، اختلال در تکلم، و فلج پیشرونده را به دنبال دارد. اغلب مبتلایان به این بیماری در نهایت برای تنفس به دستگاه‌های کمک‌تنفسی نیاز پیدا می‌کنند و معمولاً مرگ آن‌ها به دلیل نارسایی تنفسی رخ می‌دهد.
متاسفانه، هیچ درمان قطعی برای ALS وجود ندارد و گزینه‌های درمانی به شدت محدود هستند. به طور متوسط، امید به زندگی در این افراد، پس از تشخیص بیماری، بین دو تا پنج سال تخمین زده می‌شود.
محققان در این مطالعه، بر روی بیماری که شرایطش ناشی از جهش در ژن CHCHD۱۰ بود، تحقیق کردند. این جهش در کمتر از ۱ درصد از افراد مبتلا به ALS یافت می‌شود. این ژن مسئول کدگذاری پروتئینی است که به میتوکندری‌ها (اندامک‌هایی که انرژی مورد نیاز سلول‌ها را تولید می‌کنند) اجازه می‌دهد به درستی عمل کنند و نقص در این ژن به آسیب میتوکندری‌ها و در نتیجه مرگ نورون‌ها منجر می‌شود.
این بیمار طی یک سال، از بهار ۲۰۲۴ تا بهار ۲۰۲۵، سه دوز ۵۰ میلی‌گرمی و سپس سه دوز ۷۵ میلی‌گرمی از دارو را به صورت تزریق در نخاع دریافت کرد. به گفته محققان، در طول این دوره درمانی، وی هیچ عارضه جانبی جدی را تجربه نکرد و هیچ نشانی از زوال شناختی که از علائم رایج ALS است، در او مشاهده نشد.
یک سال پس از اولین دوز تزریق، سطح پروتئین‌های زنجیره سبک نوروفیلامنت در خون او (که توسط نورون‌های آسیب‌دیده تولید می‌شوند و به عنوان نشانگر زیستی برای پیشرفت ALS به کار می‌روند) کاهش یافته و در محدوده طبیعی قرار گرفت. ووچیچ بیان کرده که این نشان می‌دهد روش درمانی می‌تواند به حفظ نورون‌های مغزی این مرد کمک کند.
اکنون، یک سال پس از آغاز درمان، در تکرار آزمایش‌ها، امتیازهای کسب شده توسط این بیمار در ارزیابی مهارت‌های حرکتی، تنفس، و عملکرد عصبی بهبود یافته و امتیازهای مربوط به تنفس و شناخت نیز پایدار باقی مانده است. بیورن اسکارسون، متخصص مغز و اعصاب و یکی از نویسندگان مقاله، اظهار داشت که اگرچه برخی از مبتلایان به ALS ممکن است به طور موقت و بدون درمان، بهبودی در علائم خود مشاهده کنند، اما بهبودی پایدار بدون مداخله درمانی بسیار نادر است.
درمان‌های ضدحس، جهش‌های ژنی رایج‌تری که باعث ALS می‌شوند را هدف قرار می‌دهند؛ اما باید در نظر داشت که ساخت این درمان‌ها معمولاً حداقل یک دهه به طول می‌انجامد. از سوی دیگر، ساخت دارویی که ژن CHCHD۱۰ را هدف قرار می‌دهد، تنها سه سال زمان برد. اسکارسون به این نکته اشاره کرد که توانایی ساخت یک داروی هدفمند برای جهش خاص یک فرد، آزمایش آن روی حیوانات و سپس تجویز آن به بیمار در طول عمرش، دستاوردی شگفت‌انگیز است.
به گفته اسکارسون، این دارو در حال حاضر به عنوان بخشی از یک کارآزمایی بالینی به هشت نفر دیگر که آن‌ها نیز جهش‌هایی در ژن CHCHD۱۰ داشتند، تجویز شده است. تیم تحقیقاتی او قصد دارد علاوه بر ادامه نظارت بر شرکت‌کنندگان در آزمایش، تأییدیه لازم برای افزایش دوز را نیز دریافت کند. افرادی که درمان‌های ضدحس را دریافت می‌کنند، برای حفظ غلظت دارو در سلول‌های خود به درمان مداوم نیاز دارند و به این ترتیب این روند ادامه خواهد یافت.
ووچیچ در این خصوص توضیح داد: «ما هنوز نیازمند تکرار این نتایج در مطالعات دیگر، دوره‌های پیگیری طولانی‌تر و شرکت‌کنندگان بیشتر هستیم تا فواید پایدار این درمان به اثبات برسد. آزمایش‌های مربوط به یک درمان ضدحس دیگر که جهش متفاوتی را هدف قرار می‌دهد، ۳۶ ماه پس از شروع درمان، مزایایی را در قدرت عضلانی بیماران نشان داد.»
در بخش پایانی، گارتون نیز اشاره کرد که اقدامات بیشتری برای کارآمدتر و مقرون‌به‌صرفه‌تر کردن فرآیند توسعه درمان‌های ضدحس و افزایش اثربخشی خود داروها نیاز است. طبق توضیح او، جهش‌های CHCHD۱۰ بیماری‌های دیگری مانند زوال عقل را نیز ایجاد می‌کنند؛ بنابراین به نظر می‌رسد که افراد مبتلا به آن شرایط نیز می‌توانند از درمان ضدحس بهره‌مند شوند.
