به گزارش ابرامباد، در روزهای اخیر هشدارهایی پیرامون کاهش ذخایر استراتژیک دارو در کشور به گوش می‌رسد.با این حال، کارشناسان حوزه سلامت بر این باورند که چالش‌های بازار دارو تنها به کمبود برخی اقلام محدود نمی‌شود؛ بلکه افزایش چشمگیر قیمت‌ها، معوقات سنگین بیمه‌ها، دشواری‌های واردات و گسترش روزافزون فروش غیرقانونی دارو در خارج از شبکه‌های رسمی، از جمله مسائلی است که می‌تواند دسترسی بیماران به داروهای حیاتی را به مراتب دشوارتر سازد.
دکتر رسول نظری‌فرد، داروساز برجسته و بنیان‌گذار داروخانه بیماران خاص، در گفت‌وگویی اختصاصی، به تحلیل دقیق وضعیت کنونی بازار دارو، ریشه‌های اصلی کمبودها و خطرات پیش روی نظام تأمین دارو در کشور پرداخته است.
کمبودها عمدتاً در داروهای اعصاب و بیماران خاص نمود بیشتری دارد
نظری‌فرد با اشاره به وضعیت فعلی دارویی کشور اظهار داشت: «بخش عمده‌ای از کمبودها مربوط به داروهای برند و وارداتی است، در حالی که کمبود داروهای ژنریک کمتر مشاهده می‌شود. اما در برخی دسته‌های دارویی، همچنان با کمبودهای جدی دست و پنجه نرم می‌کنیم.»
او در ادامه توضیحات خود افزود: «در میان داروهای عمومی، بیشترین کمبود مربوط به داروهای اعصاب و روان است. در حوزه بیماران خاص نیز با نقص در تأمین برخی داروهای هورمونی، فرآورده‌های خونی، داروهای ضدقارچ و تعدادی از داروهای تخصصی وارداتی مواجه هستیم که برخی از آن‌ها تا سه ماه است که در بازار نایاب شده‌اند.»
به عقیده این داروساز، وقتی یک دارو کمیاب می‌شود، صرفاً بازگرداندن آن به بازار راه‌حل قطعی نیست: «زمانی که دارویی برای مدتی نایاب می‌شود، بیماران برای ماه‌های آتی خود اقدام به ذخیره‌سازی می‌کنند. این امر موجب می‌شود تا برای جبران واقعی کمبود، بازار نیاز به تأمین چند برابری حالت عادی داشته باشد.»
مسیر حرکت داروهای کمیاب به سمت بازار غیررسمی چگونه است؟
دکتر نظری‌فرد یکی از بزرگترین معضلات فعلی را خروج دارو از کانال‌های توزیع رسمی می‌داند و می‌گوید: «متأسفانه بسیاری از داروهایی که در داروخانه‌ها یافت نمی‌شوند، به راحتی در بازار غیررسمی و فضای مجازی در دسترس هستند. این واقعیت نشان می‌دهد که دارو از جایی نشت کرده و به دست دلالان و واسطه‌ها می‌رسد.»
ایشان توضیح دادند که چگونه برخی افراد، داروهای کمیاب را از بازار جمع‌آوری و احتکار کرده و سپس با قیمت‌های چندین برابر به فروش می‌رسانند: «دارویی که بیمار می‌تواند با نسخه و پوشش بیمه با چندصد هزار تومان تهیه کند، گاهی در بازار سیاه با مبالغ چند میلیونی معامله می‌شود. مشکل تنها گران‌فروشی نیست؛ چالش اصلی این است که دارو از دسترس بیمار واقعی خارج شده و وارد چرخه‌ای می‌شود که هیچ نظارت مؤثر و شفافی بر آن وجود ندارد.»
این کارشناس دارویی بر این باور است که بخشی از داروهای یارانه‌ای و تحت پوشش بیمه، از طریق سوءاستفاده از سیستم نسخه‌نویسی الکترونیک، راهی بازار غیررسمی می‌شوند: «در ماه‌های اخیر مواردی مشاهده شده که نسخه‌هایی برای بیماران فرضی صادر گردیده یا مدارک مورد استفاده در صدور نسخه‌ها محل تردید بوده است.»
او تأکید کرد که در چنین مواردی، دارو با حمایت دولت و بیمه از شبکه رسمی خارج می‌شود، اما به جای رسیدن به دست بیماران نیازمند، در اختیار واسطه‌ها قرار گرفته و با قیمتی به مراتب بالاتر در بازار آزاد به فروش می‌رسد. نظری‌فرد هشدار داد: «پیامد این روند، خروج دارو از چرخه قانونی و سخت‌تر شدن دسترسی بیماران واقعی به داروهای ضروری و کمیاب است.»
معوقات بیمه‌ها به شش ماه رسیده است
این داروساز، یکی از ریشه‌های اصلی مشکلات فعلی بازار دارو را تأخیر طولانی در پرداخت مطالبات توسط بیمه‌ها عنوان می‌کند. او می‌گوید: «بدهی بیمه‌ها به شش تا هفت ماه رسیده است. زمانی که نقدینگی در زنجیره تأمین دارو جریان پیدا نکند، واردکننده قادر به واردات نخواهد بود، تولیدکننده نمی‌تواند مواد اولیه تهیه کند و داروخانه‌ها نیز با کمبود شدید نقدینگی مواجه می‌شوند.»
وی افزود: «در شرایط تورمی کنونی، تأخیر طولانی در پرداخت مطالبات، آسیب بسیار بیشتری به فعالان حوزه دارو وارد می‌کند. ممکن است داروخانه یا شرکت دارویی خدماتی را در زمانی ارائه کرده باشد که نرخ ارز و هزینه‌ها بسیار پایین‌تر بوده‌اند، اما چندین ماه بعد مطالباتش را دریافت کند؛ در حالی که در آن زمان، هزینه‌ها چندین برابر افزایش یافته‌اند.»
دو چالش اساسی برای آینده بازار دارو
نظری‌فرد در پایان صحبت‌های خود، دو تهدید اصلی پیش روی بازار داروی ایران را اینگونه برشمرد: «اول، حجم بالای بدهی‌های دولت و سازمان‌های بیمه‌گر که گردش مالی صنعت دارو را مختل کرده است؛ و دوم، خروج دارو از کانال‌های رسمی توزیع و گسترش بی‌رویه فروش آن در بازار غیررسمی.»
او هشدار داد: «امروز بخش قابل توجهی از داروهای کمیاب، به جای اینکه در دسترس بیماران نیازمند قرار بگیرد، در دست واسطه‌ها و دلالان سودجوست. اگر برای مقابله با این وضعیت راهکار مؤثری اندیشیده نشود، هم کمبودهای دارویی تشدید خواهد شد و هم دسترسی بیماران به داروهای حیاتی، با مشکلات جدی‌تری روبرو می‌شود.»
