به گزارش ابرامباد، مرتضی افقه، اقتصاددان برجسته و استاد دانشگاه اهواز، در اظهاراتی پیرامون اوضاع کنونی اقتصاد ایران تاکید کرد: دولت در وضعیت فعلی با بحران جدی کمبود منابع دست و پنجه نرم می‌کند.اگر نهادها و سازمان‌های متعددی را که بودجه خود را از منابع عمومی تامین می‌کنند به این معادله اضافه کنیم، با ساختاری مواجهیم که هم هزینه‌های بالایی دارد و هم بازدهی چندانی ندارد. در چنین فضای پیچیده‌ای، اتخاذ سیاست‌های اقتصادی صحیح، به مراتب دشوارتر می‌شود.
افقه با قاطعیت هرگونه رویکرد “شوک‌درمانی” در اقتصاد را رد کرد و افزود: پیشنهاداتی که این روزها از سوی برخی به دولت ارائه می‌شود، حتی در دوران ثبات نیز عقلانی نیست، چه رسد به بحران‌های جاری. وی خاطرنشان کرد که چالش‌های مالی دولت تنها به دو درگیری اخیر محدود نمی‌شود. دولت پزشکیان در حالی قدرت را در دست گرفت که سال‌ها از تشدید بی‌سابقه تحریم‌ها می‌گذشت و دولت‌های قبلی نیز ذخایر کشور را به پایان رسانده و خزینه‌ای تهی را به کابینه جدید تحویل داده بودند.
این تحلیلگر اقتصادی ادامه داد: افزون بر این مشکلات، کشور با تحمیل دو جنگ سنگین مواجه شد و به دلیل محاصره اقتصادی و محدودیت‌های شدید، همانطور که رئیس کل بانک مرکزی اعلام کرده، درآمدهای نفتی تقریباً به صفر رسیده است. از این رو، دولت موظف است در هزینه‌های خود نهایت صرفه‌جویی را به عمل آورد، اما همزمان، منابع اندک باقی‌مانده را به سمت برنامه‌های حمایتی هدفمند هدایت کند؛ به‌ویژه برای سه دهک پایین جامعه که از سال ۱۳۹۷ به این سو بیشترین ضربه را متحمل شده‌اند و نباید مجدداً بار سنگین‌تری را به دوش بکشند.
در بحران، حتی دولت‌های سرمایه‌داری هم قیمت‌ها را ثابت نگه می‌دارند
افقه با لحنی انتقادی به اصرار بر تغییرات قیمتی در وضعیت کنونی اشاره کرد و گفت: حتی در کشورهایی با ساختار اقتصادی کاملاً آزاد و سرمایه‌داری، هنگام وقوع بحران‌های مشابه، دولت‌ها به جای افزایش قیمت‌ها، اقدام به تثبیت آنها و گسترش چتر حمایت‌های اجتماعی می‌کنند. اما متاسفانه در کشور ما، برخی گروه‌ها به دولت فشار می‌آورند تا اصلاحات اقتصادی را از طریق بالا بردن نرخ‌ها پیگیری کند.
او این شیوه را یکی از مخرب‌ترین پیشنهادها در شرایط فعلی دانست و تاکید کرد: تاب‌آوری جامعه برای تحمل فشارهای اقتصادی بیشتر به پایان رسیده است و پیاده‌سازی چنین راهکارهایی می‌تواند پیامدهای فاجعه‌باری برای کشور به دنبال داشته باشد. ابراز امیدواری می‌کنم که رئیس‌جمهور به اینگونه مشاوره‌ها بی‌اعتنا باشد.
عملکرد دولت در مواجهه با بحران‌ها، قابل دفاع
افقه که از چهره‌های شناخته‌شده اقتصاددانان نزدیک به جریان اصلاح‌طلب است و در اکثر رقابت‌های انتخاباتی از نامزدهای این جناح در برابر اصولگرایان حمایت کرده، دو سال پیش نیز از حامیان مسعود پزشکیان بود و کماکان در این طیف سیاسی جای دارد.
این مدرس دانشگاه درباره کارنامه دولت پزشکیان اظهار داشت: با توجه به تمامی دشواری‌هایی که شرح داده شد، از جمله تحویل گرفتن خزانه‌ای تهی از دولت‌های پیشین و سپس روبرو شدن با دو درگیری مخرب، من به عملکرد کلی دولت نمره‌ای فراتر از ۱۵ می‌دهم.
افقه افزود: هرچند دولت تیم اقتصادی توانمندی را به کار نگرفته است، اما در طول دو نبرد اخیر، موفق شد مدیریت توزیع کالا و امور جاری را در سطحی قابل قبول به انجام رساند. با وجود اینکه جهش بی‌رویه قیمت‌ها به کاهش شدید توان خرید مردم منجر شد، اما با توجه به مختصات خاص وضعیت کنونی، عملکرد دولت را در مجموع رضایت‌بخش می‌دانم.
ضعف اصلی دولت در گروگان تیم اقتصادی آن است
افقه سپس با انتقاد شدید از رویکردهای اقتصادی دولت اظهار داشت: استراتژی اقتصادی که در دوران دولت پزشکیان و با پشتیبانی ایشان به اجرا درآمد، به گمان من یکی از ناکارآمدترین تصمیماتی بود که می‌توانست در بحبوحه جنگ اتخاذ شود. من از همان ابتدای مطرح شدن این طرح‌ها، شخصاً به دولت هشدارهای لازم را داده بودم.
او، علی‌رغم ارزیابی مثبت خود از کلیت دولت و حمایتی که دو سال پیش از پزشکیان به عمل آورده بود، اضافه کرد: حتی در دیداری با آقای همتی، که در آن مقطع وزیر اقتصاد بود و پس از استیضاح مجلس به ریاست بانک مرکزی منصوب شد، صراحتاً تاکید کردم که چنین خط‌مشی‌ای نباید به اجرا درآید. با این وجود، متاسفانه تصمیم بر آن شد که همان سیاست‌های غلط، که ریشه در دیدگاه‌های برخی کارشناسان اقتصادی سطحی‌نگر داشت، اعمال شود.
این تحلیلگر اقتصادی تصریح کرد: افراد متعددی نیز پیش‌تر درباره عواقب ناگوار شوک‌درمانی هشدار داده بودند، اما متاسفانه این اخطارها جدی گرفته نشد. به اعتقاد من، اساسی‌ترین نقطه ضعف دولت پزشکیان، مجموعه تیم اقتصادی آن است؛ و اگر در این حوزه رویکردهای متفاوتی اتخاذ می‌شد، قطعاً شاهد عملکرد بسیار مطلوب‌تری از سوی دولت بودیم.
افقه با اشاره صریح به عملکرد وزیر اقتصاد و رئیس کل بانک مرکزی بیان کرد: من به طور مشخص، عملکرد رئیس بانک مرکزی و وزیر امور اقتصادی و دارایی را بسیار ناتوان ارزیابی می‌کنم. دولت هرچند در تنگنای شدیدی به سر می‌برد، اما حتی در این وضعیت نیز قادر بود و می‌بایست سیاست‌های حمایتی را در پیش می‌گرفت و با اخذ مالیات بیشتر از اقشار پردرآمد، منابع مورد نیاز عمومی را تامین می‌کرد.
او ادامه داد: آقای همتی و حلقه همفکرانشان از همان ابتدا بر سیاست افزایش نرخ ارز تاکید داشتند و این راهبرد حتی قبل از آغاز جنگ نیز به مرحله اجرا درآمد. پیامدهای آن تصمیم هنوز هم بر پیکره اقتصاد کشور سنگینی می‌کند و به تشدید تورم دامن زده است؛ هرچند پس از جنگ، روند افزایش قیمت‌ها شتاب بیشتری به خود گرفت.
اکنون زمان افزایش بهای بنزین نیست
افقه با تاکید قاطع بر اینکه دولت در شرایط کنونی به هیچ وجه نباید به افزایش قیمت‌ها دست بزند، اظهار داشت: توصیه جدی من به مسئولان این است که هم‌اکنون زمان مناسبی برای بالا بردن نرخ هیچ کالایی نیست؛ چه بنزین باشد و چه دیگر کالاها و خدمات عمومی.
او اضافه کرد: ما به خوبی واقفیم که محدودیت‌های مالی دولت واقعی است و اداره امور کشور با دشواری‌های فراوانی همراه شده، اما این وضعیت به هیچ عنوان مجوز انتقال تمامی فشارها و تنگناها به دوش مردم، خصوصاً اقشار کم‌برخوردار، نیست. امروزه حتی دهک‌های ششم و هفتم جامعه نیز به نوعی در زمره طبقات با درآمد پایین محسوب می‌شوند.
این استاد دانشگاه در نقد پافشاری بر سیاست‌های افزایش قیمت تصریح کرد: برخلاف تصور برخی تحلیلگران اقتصادی کم‌عمق که بر این باورند افزایش نرخ بنزین یا ارز می‌تواند اقتصاد را به تعادل برساند، تجربیات سال‌های متمادی به وضوح نشان داده است که این سیاست‌ها شکست‌خورده‌اند. با این حال، فشار برای بازگشت به سیاست شوک‌درمانی همچنان ادامه دارد.
او خطاب به رئیس‌جمهور اعلام کرد: این اخطاری جدی به آقای پزشکیان است که باید فوراً از رویکرد گران‌سازی دست بکشد.
مالیات‌گیری به جای شوک‌درمانی، راهکار نجات
افقه بهترین راه تامین منابع مالی دولت در شرایط فعلی را افزایش مالیات از ثروتمندان و صاحبان درآمدهای کلان معرفی کرد و گفت: به جای توسل به شوک‌درمانی، باید از نهادها و سازمان‌هایی که با وجود درآمدزایی، از پرداخت مالیات معاف هستند، مالیات ستانده شود. علاوه بر این، دولت باید برنامه‌های حمایتی خود را توسعه بخشد.
او افزود: بهره‌گیری از ابزارهایی نظیر کالابرگ، سیستم سهمیه‌بندی، تعیین سقف برای قیمت‌ها و در نهایت اعطای یارانه‌ها می‌تواند در این برهه زمانی بسیار موثر باشد. البته، لازم به ذکر است که ارزش واقعی کالابرگ‌ها و یارانه‌های فعلی نیز به واسطه تورم فزاینده‌ای که نتیجه سیاست‌های غلط بانک مرکزی و شرایط جنگی است، به شدت تضعیف شده.
این متخصص اقتصادی پیشنهاد داد: دولت، در صورت دسترسی به داده‌های دقیق، باید تا حد امکان دهک‌های بالای درآمدی، به خصوص دهک دهم، را از دریافت کالابرگ مستثنی کند و منابع حاصل از این اقدام را برای تقویت حمایت از دهک‌های پایین‌تر جامعه به کار گیرد.
او همچنین بر لزوم کاهش چشمگیر هزینه‌های دولتی پای فشرد و اظهار داشت: تمامی نهادهایی که از بودجه عمومی کشور ارتزاق می‌کنند، باید اقدام به صرفه‌جویی کنند، اما متاسفانه هنوز هیچ نشانه قاطعی از تحقق این امر مشاهده نمی‌شود. دولت باید هزینه‌های اضافی و غیرضروری دستگاه‌ها را به حداقل برساند. بنابراین، به جای رویکرد ساده‌انگارانه افزایش بهای بنزین برای جبران کسری بودجه، باید کمبود منابع را از طریق اخذ مالیات از افراد فوق‌ثروتمند و تقلیل هزینه‌های بی‌رویه اداره کرد.
افقه با لحنی محکم تاکید کرد: متاسفانه، تاکنون هیچ اقدام جدی در زمینه صرفه‌جویی در بخش‌های مختلف دولتی به چشم نمی‌خورد.
تلاش آمریکا برای انزوای ایران چندان موفق نخواهد بود
این استاد برجسته اقتصاد در خصوص تحریم‌ها و برنامه‌های آمریکا برای به انزوا کشاندن ایران نیز گفت: تردیدهای عمیقی درباره توانایی آمریکا برای دستیابی به هدفش در منزوی کردن ایران وجود دارد. ایران طی هفت یا هشت سال اخیر با تحریم‌های سنگین روبرو بوده، اما توانسته تا حد زیادی این محدودیت‌ها را دور زده یا از شدت اثرات آنها بکاهد.
او افزود: میزان موفقیت آمریکا در جلب حمایت سایر کشورها و همچنین نوع واکنش چین و روسیه در قبال تحریم‌ها، عوامل بسیار تعیین‌کننده‌ای در نتیجه نهایی خواهند بود.
افقه در پایان سخنان خود بیان کرد: به عقیده من، آمریکا قادر نخواهد بود به اهدافش در زمینه انزوای کامل ایران دست یابد. با در نظر گرفتن شکست‌های اخیر این کشور در درگیری‌ها و افول موقعیت جهانی آن، بعید به نظر می‌رسد که بتواند آن سطح از انزوایی را که در ذهن دارد بر جمهوری اسلامی ایران تحمیل کند.
