به گزارش ابرامباد، شانزدهمین سالگرد تولد اینستاگرام در ششم اکتبر ۲۰۲۶ فرا می‌رسد؛ پلتفرمی که در سال ۲۰۱۰ تنها با هدف اشتراک‌گذاری تصاویر مربعی آغاز به کار کرد، اما اکنون در ایران به بستری برای گردش مالی ۸۸.۸ هزار میلیارد تومانی تبدیل شده است.این رقم نجومی به وضوح نشان می‌دهد که داستان اینستاگرام در کشور ما فراتر از یک شبکه اجتماعی ساده است و بخش قابل توجهی از اقتصاد دیجیتال را در بر می‌گیرد.
نکته حیرت‌انگیز این است که این بستر اقتصادی عظیم، با وجود سال‌ها محدودیت و فیلترینگ گسترده در ایران، همچنان پابرجا و رو به رشد بوده است.
با وجود موانع، میلیون‌ها کاربر ایرانی همچنان در اینستاگرام فعالند
شرکت «متا»، صاحب پلتفرم اینستاگرام، در سال ۲۰۲۳ اعتراف کرد که علی‌رغم تمامی تلاش‌ها برای مسدودسازی، ده‌ها میلیون نفر در ایران همچنان به این شبکه اجتماعی دسترسی دارند. طبق گزارش متا، کاربران ایرانی از شیوه‌های گوناگونی برای عبور از محدودیت‌ها استفاده می‌کنند و حتی نسخه کم‌حجم‌تر «اینستاگرام لایت» نیز برای شرایط پهنای‌باند محدود در دسترس قرار گرفته بود.
این آمار مهم نشان می‌دهد که صرف فیلتر کردن یک پلتفرم، لزوماً به معنای حذف کامل آن از عادت‌ها و رفتارهای دیجیتال کاربران نیست.
در همان زمان، متا فاش کرد که هشتگ‌های مرتبط با اعتراضات پس از فوت «مهسا امینی» بیش از ۱۶۰ میلیون بار در اینستاگرام به کار رفته‌اند؛ آماری که اثبات می‌کند نقش این پلتفرم در ایران صرفاً به جنبه‌های تجاری و تفریحی محدود نمی‌شود و در شکل‌گیری و اطلاع‌رسانی رخدادهای اجتماعی نیز جایگاه مهمی پیدا کرده است.
صعود از ۲۵ هزار کاربر به سه میلیارد نفر: داستان یک غول جهانی
مسیر جهانی رشد اینستاگرام از اعدادی بسیار کوچک‌تر آغاز شد.
«کوین سیستروم» و «مایک کریگر» این اپلیکیشن را در تاریخ ۶ اکتبر ۲۰۱۰ معرفی کردند. تنها در اولین روز، اینستاگرام ۲۵ هزار کاربر را به خود جذب کرد و در کمتر از سه ماه، شمار کاربران آن از مرز یک میلیون نفر گذشت.
در ابتدا، اینستاگرام تنها برای گوشی‌های «آیفون» طراحی شده بود و تصاویر را به شکل مربعی به نمایش می‌گذاشت. اما همین ایده ساده به سرعت آن را به یکی از پرشتاب‌ترین پلتفرم‌های اجتماعی دنیا تبدیل کرد؛ تا جایی که شرکت «فیس‌بوک» (اکنون متا) در آوریل ۲۰۱۲ آن را با مبلغی باورنکردنی، یعنی یک میلیارد دلار، خریداری کرد.
پس از این واگذاری، اینستاگرام دیگر به همان اپلیکیشن ابتدایی اشتراک‌گذاری عکس محدود نماند. قابلیت‌هایی مانند «استوری»، ویدئو، پخش زنده (لایو)، پیام مستقیم، «ریلز»، امکانات تبلیغاتی، ابزارهای تجاری و سامانه‌های پیشنهاد محتوا به تدریج به آن افزوده شدند و آن را متحول ساختند.
امروزه، حتی خود شرکت متا، اینستاگرام را صرفاً یک شبکه اجتماعی برای دنبال کردن دوستان نمی‌داند. به گفته این شرکت، اینستاگرام محلی است که افراد می‌توانند با دیگران ارتباط برقرار کرده، خود را ابراز کنند و حتی علایق و استعدادهایشان را به منبعی برای کسب درآمد تبدیل نمایند.
مقیاس بی‌نظیر کنونی اینستاگرام را شاید بتوان بهتر از هر آمار دیگری، از گزارش‌های رسمی خود متا دریافت.
در سپتامبر ۲۰۲۵، متا اعلام کرد که اینستاگرام به رقم خیره‌کننده ۳ میلیارد کاربر فعال ماهانه دست یافته است. این شرکت همچنین گزارش داد که پیام‌رسانی به محبوب‌ترین روش برای به اشتراک گذاشتن عکس و ویدئو در اینستاگرام تبدیل شده و کاربران روزانه بیش از ۴.۵ میلیارد بار ریلزها را در پلتفرم‌های متا بازنشر می‌کنند.
این بدان معناست که اینستاگرام دیگر صرفاً محلی برای «پست گذاشتن» نیست؛ بلکه بخش قابل توجهی از زمان روزانه میلیاردها نفر در سراسر جهان در چرخه‌ای از مشاهده، دریافت پیشنهاد، ارسال پیام، بازنشر محتوا و حتی خرید می‌گذرد.
حتی سیستم پیشنهاد محتوای اینستاگرام نیز دیگر تنها به حساب‌هایی که کاربر دنبال می‌کند، محدود نمی‌شود. متا توضیح داده است که هوش مصنوعی این شرکت از میان ده‌ها میلیارد محتوای خارج از دایره ارتباطی کاربر، مواردی را برای او به نمایش می‌گذارد. طبق گزارش سال ۲۰۲۳ متا، بیش از ۲۰ درصد محتوای فید فیس‌بوک و اینستاگرام از حساب‌ها، افراد یا گروه‌هایی پیشنهاد می‌شود که کاربر آن‌ها را دنبال نمی‌کند.
در اینجاست که مفهوم اینستاگرام دستخوش تغییر اساسی می‌شود: کاربر دیگر صرفاً آنچه را که خود انتخاب کرده است، نمی‌بیند؛ بلکه بخش قابل توجهی از محتوای دریافتی او توسط الگوریتم‌ها برگزیده و پیشنهاد می‌شود.
چرا بازار ۸۸ هزار میلیارد تومانی اینستاگرام تنها یک رقم اقتصادی نیست؟
رشد چشمگیر بازار اینستاگرام در ایران را نمی‌توان تنها با تعداد کاربران توضیح داد.
در واقع، جذابیت این پلتفرم برای کسب‌وکارها از ترکیبی از قابلیت‌های مهم نظیر دسترسی به مخاطب هدف، تولید محتوای جذاب، معرفی محصولات، امکان کشف محصولات جدید، ارتباط مستقیم با مشتریان و خلق تقاضا نشأت می‌گیرد.
اینجا تفاوت اینستاگرام با یک فروشگاه اینترنتی سنتی مشخص می‌شود. کاربر لزوماً با نیت «خرید» وارد اینستاگرام نمی‌شود؛ ممکن است برای تماشای یک ویدئو یا دنبال کردن فردی خاص به این فضا آمده باشد و در میان محتوا، ناگهان با محصولی مواجه شود که پیش از آن هیچ قصد خریدی برایش نداشته است.
بنابراین، رقابت تنها بر سر این نیست که «کاربر از کجا خرید می‌کند»؛ بلکه رقابت از مرحله‌ای پیش‌تر آغاز می‌شود: «کاربر در کجا تصمیم می‌گیرد که چه چیزی می‌خواهد؟»
این همان نقطه‌ای است که «کشف محصول» به یکی از مهم‌ترین بخش‌های اقتصاد اینستاگرام تبدیل می‌شود.
اقتصاد توجه: نیروی محرکه بازار اینستاگرام
در طول شانزده سال گذشته، اینستاگرام تغییر بنیادین دیگری نیز ایجاد کرده است: تبدیل «توجه انسان» به یک دارایی اقتصادی ارزشمند. فالوور، بازدید، لایک، اشتراک‌گذاری و مدت زمانی که کاربر برای تماشای یک محتوا صرف می‌کند، همگی برای تولیدکنندگان محتوا و کسب‌وکارها ارزش اقتصادی پیدا کرده‌اند.
به همین دلیل، «اینفلوئنسر» از یک کاربر عادی به یک کنشگر اقتصادی قدرتمند تبدیل شد. فردی که قادر به جلب توجه میلیون‌ها نفر باشد، دیگر فقط یک تولیدکننده محتوا نیست؛ او می‌تواند به عنوان یک رسانه، یک کانال تبلیغاتی، یک فروشنده و حتی یک برند مستقل عمل کند.
البته این الگوی اقتصادی یک روی تاریک نیز دارد: هرچه ارزش اقتصادی توجه بیشتر می‌شود، رقابت برای جلب آن نیز شدیدتر می‌گردد. و اینجاست که نقش الگوریتم‌ها پررنگ‌تر می‌شود.
متا اعلام می‌کند که سیستم‌های هوش مصنوعی آن، محتوای پیشنهادی را بر اساس سیگنال‌هایی نظیر مدت زمان تماشای ویدئو، لایک کردن محتوا، توقف کاربر روی یک پست یا رد کردن آن تنظیم می‌کنند تا پیشنهادهای بعدی را هرچه بیشتر شخصی‌سازی نمایند.
در نتیجه، اینستاگرام از یک آلبوم عکس دیجیتال، به سیستمی هوشمند تبدیل شده است که به طور مداوم در حال پیش‌بینی این است که چه محتوایی می‌تواند توجه کاربر را برای چند ثانیه بیشتر به خود جلب کند.
پرطرفدارترین افراد و محتواها در اینستاگرام
«کریستیانو رونالدو»، فوتبالیست مشهور، با حدود ۶۸۰ میلیون دنبال‌کننده، پرمخاطب‌ترین فرد در اینستاگرام محسوب می‌شود. البته حساب کاربری خود اینستاگرام با نزدیک به ۶۸۷ میلیون دنبال‌کننده، در رتبه اول مجموع حساب‌ها قرار دارد.
پربازدیدترین‌ها در اینستاگرام کدامند؟
عکسی از «لیونل مسی» پس از قهرمانی تیم ملی آرژانتین در جام جهانی ۲۰۲۲، با بیش از ۷۴ میلیون لایک، رکورددار بیشترین لایک در تاریخ اینستاگرام است.
تخم‌مرغی که تاریخ‌ساز شد: دومین پست پرطرفدار تاریخ اینستاگرام
یک عکس ساده از یک تخم‌مرغ، که در حساب کاربری «World Record Egg» منتشر شد، با حدود ۶۰.۵ میلیون لایک در جایگاه دوم قرار دارد. این پست در سال ۲۰۱۹ با هدف شکستن رکورد قبلی لایک‌ها منتشر شده بود.
اولین عکس اینستاگرام: پیش از تولد رسمی
«کوین سیستروم»، یکی از بنیان‌گذاران اینستاگرام، در ۱۶ ژوئیه ۲۰۱۰، عکسی از یک سگ در مکزیک منتشر کرد؛ این در حالی بود که اپلیکیشن چند ماه بعد، یعنی در اکتبر همان سال، رسماً با نام اینستاگرام به بازار عرضه شد.
نکته قابل توجه این است که در سال‌های ابتدایی، عکس‌های سلبریتی‌ها بر فهرست پربازدیدترین‌ها و پرلایک‌ترین‌ها مسلط بودند؛ اما در فهرست‌های ۲۰۲۶، چندین «ریلز» از حساب‌های کمتر شناخته‌شده نیز به رتبه‌های بالا رسیده‌اند. این اتفاق نشان می‌دهد که الگوریتم «کشف محتوا» در اینستاگرام قادر است حتی یک حساب کاربری کوچک را به مخاطبان بسیار گسترده‌ای معرفی کند.
