به گزارش ابرامباد، دکتر فرزاد روشن ضمیر، متخصص تغذیه و رژیم درمانی، تأکید می‌کند که افزایش پایدار قند خون می‌تواند به سلول‌های مغزی آسیب جدی وارد کند و ریسک ابتلا به بیماری‌های مرتبط با زوال عقل را، حتی در افرادی که هنوز به دیابت مبتلا نشده‌اند، افزایش دهد.ایشان رعایت یک سبک زندگی سالم شامل تغذیه متعادل، کاهش مصرف قندهای افزوده، فعالیت بدنی منظم، خواب کافی و مهارت‌های مدیریت استرس را قوی‌ترین روش‌ها برای حفظ سلامت مغز در بلندمدت می‌داند.
پیوند قند خون و سلامت سلول‌های مغزی
مغز عمدتاً برای تأمین انرژی مورد نیاز خود به گلوکز وابسته است. هنگامی که سطح قند خون ثابت و پایدار باشد، مغز به طور مستمر سوخت لازم برای عملکردهای حیاتی مانند حافظه، یادگیری و تصمیم‌گیری را دریافت می‌کند. اما نوسانات مکرر قند خون، که اغلب در شرایط دیابت یا پیش‌دیابت مشاهده می‌شود، می‌تواند تعادل ظریف مغز را برهم زده و به تدریج به سلول‌های عصبی آسیب برساند. وقتی بدن نسبت به انسولین مقاوم می‌شود، ورود گلوکز به سلول‌های مغزی با مشکل مواجه شده، در نتیجه انرژی مغز کاهش یافته و ارتباط میان نورون‌ها مختل می‌گردد. علاوه بر این، قند خون بالای مزمن باعث تحریک التهاب می‌شود که به بافت مغز و عروق خونی حیاتی برای رساندن اکسیژن و مواد مغذی صدمه می‌زند. افزایش غیرطبیعی و مستمر گلوکز در خون، فرآیند پیری مغز را تسریع می‌کند و بر رگ‌های کوچک مغز، قلب و کلیه‌ها تأثیر منفی گذاشته، جریان خون و اکسیژن‌رسانی به این اندام‌های حیاتی را کاهش می‌دهد.
تأثیر دیابت نوع دو بر افزایش خطر زوال عقل
زوال عقل مجموعه‌ای از اختلالات شناختی است که شامل از دست دادن حافظه و اختلال در توانایی تفکر و حل مسئله می‌شود و بر فعالیت‌های روزمره فرد اثر می‌گذارد. بیماری آلزایمر، رایج‌ترین شکل زوال عقل به شمار می‌رود. افراد مبتلا به دیابت نوع دو به میزان قابل توجهی در معرض خطر بالاتری برای ابتلا به زوال عقل و آلزایمر قرار دارند. انسولین نقش حیاتی در سیگنال‌دهی مغز ایفا می‌کند و کاهش اثربخشی آن می‌تواند حافظه و پردازش‌های شناختی را مختل سازد. سطوح بالای گلوکز و انسولین همچنین می‌تواند به تجمع پلاک‌های آمیلوئید منجر شود که یکی از ویژگی‌های اصلی بیماری آلزایمر است. عوارض مرتبط با دیابت، مانند فشار خون بالا و بیماری‌های قلبی، نیز خطر زوال عقل را تشدید کرده و به کاهش عملکرد شناختی دامن می‌زند. یک مطالعه انجام شده در سال ۲۰۲۴ نشان داد که افراد مبتلا به دیابت نوع دو بین ۵۰ تا ۷۵ درصد ریسک بیشتری برای ابتلا به زوال عقل دارند. این یافته‌ها بر اهمیت غربالگری‌های منظم، پیشگیری زودهنگام و مدیریت پایدار قند خون تأکید می‌کنند.
راهکارهایی برای تثبیت قند خون و حفاظت از مغز
حتی بدون ابتلا به دیابت، یک رژیم غذایی غنی از قندهای افزوده می‌تواند حافظه را تضعیف کرده، قابلیت یادگیری را کاهش داده و خطر افسردگی و زوال توانایی‌های شناختی را افزایش دهد. بنابراین، مصرف نوشیدنی‌ها و دسرهای شیرین را به حداقل برسانید و به جای آن‌ها از آب یا جایگزین‌های بدون قند استفاده کنید. کربوهیدرات‌های پیچیده مانند غلات کامل، حبوبات، میوه‌ها و سبزیجات که سرشار از فیبر هستند و جذب گلوکز را کند می‌کنند، باید بخش مهمی از برنامه غذایی شما باشند. برای حفظ ثبات قند خون و تأمین انرژی پایدارتر، کربوهیدرات‌ها را با پروتئین یا چربی‌های سالم ترکیب کنید. به دقت برچسب‌های مواد غذایی را مطالعه کنید، زیرا قندهای افزوده اغلب با نام‌های دیگری مانند ساکارز، شربت ذرت، شربت برنج یا شیره پنهان شده‌اند.
تقویت سلامت مغز با اتخاذ سبک زندگی سالم
هیچ ماده غذایی به تنهایی نمی‌تواند از زوال عقل پیشگیری کند، اما یک سبک زندگی متعادل می‌تواند به طور چشمگیری خطر ابتلا به آن را کاهش دهد. برخی عادت‌های سودمند عبارتند از: پیروی از رژیم‌های غذایی مدیترانه‌ای، DASH یا MIND که سرشار از میوه‌ها، آجیل، ماهی و روغن زیتون هستند و مواد مغذی ضدالتهاب و حمایت‌کننده قلب و مغز را فراهم می‌کنند. فعالیت بدنی منظم که حساسیت به انسولین را بهبود می‌بخشد و جریان خون به مغز را افزایش می‌دهد. اولویت دادن به خواب کافی و مدیریت مؤثر استرس که هر دو بر تنظیم قند خون و سلامت شناختی تأثیرگذار هستند و انجام معاینات پزشکی منظم برای بررسی قند، فشار خون و کلسترول.
