به گزارش ابرامباد، اینترنت کشور سال‌هاست که با محدودیت‌های گسترده در پلتفرم‌هایی نظیر تلگرام و اینستاگرام دست‌وپنجه نرم می‌کند. با وجود وعده‌های صریح مسعود پزشکیان، رئیس دولت چهاردهم، مبنی بر رفع فیلترینگ و تعهد جدی او در دوران رقابت‌های انتخاباتی، هنوز این محدودیت‌ها پابرجا هستند. او در آغازین روزهای سومین سال ریاست‌جمهوری خود، نه تنها به این وعده عمل نکرده است، بلکه شاهد قطعی‌های طولانی‌مدت اینترنت کشور بودیم که در سال گذشته سه بار اتفاق افتاد.
نارضایتی عمومی از سرعت پایین اینترنت، از کار افتادن اپلیکیشن‌های مسیریاب و هزینه‌های گزاف فیلترشکن‌ها همچنان ادامه دارد. این وضعیت، که در سال گذشته معیشت میلیون‌ها نفر را به خطر انداخت، همزمان میلیاردها تومان سود به جیب شبکه‌های سازمان‌یافته فروش فیلترشکن سرازیر کرد. محمدجعفر قائم‌پناه، معاون اجرایی رئیس‌جمهور، در این باره اظهار داشته که درآمد فروش فیلترشکن‌ها بین ۷ تا ۱۲ هزار میلیارد تومان برآورد می‌شود، اما هویت ذی‌نفعان این بازار مبهم است و قطعاً این درآمد به وزارت ارتباطات یا اپراتورها نمی‌رسد.
فیلترینگ برخی پلتفرم‌ها رفع شد، اما نه برای همه!
پزشکیان که با شعار مقابله با فیلترینگ، توانست در دور دوم انتخابات ۱۴۰۳ بخشی از آرای خاموش را جذب کند، از همان بدو ورود به پاستور تحت فشار افکار عمومی برای تحقق وعده‌هایش قرار گرفته است. بررسی مواضع او از زمان کاندیداتوری، نشان می‌دهد که وی از منتقدان جدی فیلترینگ بوده و آن را به نوعی “زندگی در قفس” تشبیه کرده است.
او در یکی از مناظرات انتخاباتی خود با سعید جلیلی، به صراحت بیان کرد: «تمام دنیا در شرایط خاص محدودیت‌هایی اعمال می‌کنند، اما فیلترینگ در ایران به محلی برای کسب درآمد عده‌ای تبدیل شده و فیلترشکن‌ها عملاً این محدودیت‌ها را بی‌اثر می‌کنند. ما باید فضایی را فراهم آوریم که مردم در آن به راحتی فعالیت کنند و نمی‌توانیم خود را در قفسی محبوس کنیم و از ارتباط با جهان باز بمانیم. بازار فیلترشکن‌ها یک خطا است که باید برچیده شود و صاحبان شرکت‌ها باید با پلتفرم‌های بزرگ برای حل این چالش مسئولیت‌پذیری مذاکره کنند.»
اگرچه او در ماه‌های ابتدایی مسئولیت خود توانست با اجماع در شورای عالی فضای مجازی، محدودیت‌های دسترسی به اپلیکیشن‌های واتس‌اپ و گوگل‌پلی را رفع کند، اما در گام‌های بعدی توفیقی در برچیدن فیلترینگ سایر پلتفرم‌های پرکاربرد نظیر تلگرام، اینستاگرام و یوتیوب نیافت. علاوه بر این، وضعیت اینترنت در سال گذشته به دلیل آنچه حملات اسرائیل و آمریکا به کشور و حوادث دی‌ماه عنوان شده، دچار تلاطم شدیدی گشت و کاهش ملموس سرعت، نارضایتی گسترده مردم را در پی داشت.
مسیر پر پیچ‌وخم دولت برای رفع فیلترینگ
قطعی‌های مکرر و طولانی‌مدت اینترنت و مخالفت‌های گسترده مردمی با طرح‌هایی نظیر “اینترنت ملی” در کنار گزارش‌های اعضای دولت چهاردهم از آسیب‌های وارده به کسب‌وکارهای مجازی، رئیس‌جمهور پزشکیان را به چاره‌اندیشی واداشته است. وی با صدور دستور تشکیل “ستاد راهبری و سامان‌دهی فضای مجازی”، معاون اول خود، محمدرضا عارف را مسئول حل معضلات دسترسی به اینترنت برای عموم مردم و بازگشایی آن کرده است.
اخیراً محمدرضا عارف از دستور قاطع و خواست جدید رئیس‌جمهور در مورد فیلترینگ خبر داد و اظهار داشت: «رئیس‌جمهور مصمم به بستن پرونده فیلترینگ هستند، اما به دلیل وجود نهادها و شوراهای قانونی، این روند قدری زمان‌بر خواهد بود و به‌تدریج این مسئله حل خواهد شد. ارتقای کیفیت اینترنت نیز از اولویت‌های دولت است.» این اظهارات معاون اول رئیس‌جمهور، گویای آن است که دولت برای گره‌گشایی از این چالش پیچیده، مسیری دشوار را پیش رو دارد. اما سوال اساسی اینجاست که رئیس‌جمهور چگونه قصد دارد به این پرونده پرچالش خاتمه دهد؟
در ظاهر امر، به نظر می‌رسد که پزشکیان بار دیگر کلاف سردرگم اینترنت را به شورای عالی فضای مجازی بازگردانده و با تلاش برای ایجاد اجماع، می‌خواهد موافقت این شورا را برای تحقق وعده انتخاباتی خود به دست آورد. با این حال، باید در نظر داشت که برخی از اعضای حقیقی و حقوقی این شورا از مخالفان سرسخت رفع فیلترینگ به شمار می‌روند و جلب آرای مثبت آنان برای رئیس‌جمهور کار آسانی نخواهد بود. عدم برگزاری جلسات شورای عالی فضای مجازی در سال گذشته نیز این ادعا را تقویت می‌کند. از سوی دیگر، برخی از این اعضا، وضعیت خاص کشور و فقدان پایگاه رسمی برای شرکت‌هایی چون تلگرام و اینستاگرام در ایران را بهانه‌ای برای عدم رفع فیلترینگ قرار داده و به سدی در برابر تصمیمات دولت تبدیل شده‌اند.
مسعود پزشکیان در طول دو سال گذشته پیوسته تلاش کرده بود تا با تأکید بر وفاق میان مسئولان و دوری از نزاع بر سر تصمیمات مهم کشوری، زمینه همکاری را فراهم آورد. اما عدم همراهی لازم با دولت، به احتمال زیاد رئیس دولت چهاردهم را ناچار کرده است تا برخلاف گفتمان وفاق ملی، خود مستقیماً متولی صدور دستورات مربوط به فیلترینگ یا رفع محدودیت‌ها در ستاد راهبری و سامان‌دهی فضای مجازی باشد. از همین رو، می‌توان اندکی امید به رفع محدودیت‌ها از طریق این ستاد داشت. همچنین، از آنجایی که پلتفرمی مانند تلگرام با حکم قضایی مسدود شده است، باید دید رئیس‌جمهور خواهد توانست با جلب موافقت و همراهی رئیس قوه قضائیه، راهکاری برای رفع فیلتر آن پیدا کند یا خیر. در مجموع، هرچند پزشکیان اراده سیاسی قوی برای پایان دادن به فیلترینگ دارد، اما مسیر اجرایی این تصمیم هنوز با موانع نهادی و حقوقی جدی روبه‌روست.
*جدول زیر، خلاصه‌ای از مواضع و وعده‌های مسعود پزشکیان در مورد رفع فیلترینگ را نشان می‌دهد؛
| ردیف | تاریخ | اظهارات مسعود پزشکیان درباره اینترنت، فضای مجازی، فیلترینگ و … در ایام انتخابات |
| ۱ | ۱۴۰۳/۰۳/۲۴ | * {با اشاره به حوزه صنعت دیجیتال}: ما در حال فراری دادن مغزها از کشور هستیم، ظرفیت رشد اقتصاد دیجیتال در کشور قابل توجه است و می‌تواند در شرایط تحریم راهگشا باشد؛ سهم هسته اقتصاد دیجیتال از جی دی پی ۴.۵ درصد است اما در اروپا این رقم تا ۶ است و سهم پوسته این حوزه در اروپا ۱۰ درصد و ما ۲ درصد هستیم؛ پیشران این فاصله ۸ درصد استارتاپ‌ها است اما ما چه کار کردیم؟ فیلتر کردیم و بستر را برای مهاجرت نیروها و مغزهای داخلی فراهم کردیم و از سوی دیگر شرایط را برای سرمایه‌گذاری فراهم نکردیم. در کل به جای تسهیل، آزار دادیم و اگر این کار نمی‌کردیم و اجازه می‌دادیم که رشد پیدا کنند ما در اینجا نبودیم. |
| ۲ | ۱۴۰۳/۰۳/۲۵ | از لوازم قدرت علمی ایران، عقب نماندن از توسعه «هوش مصنوعی» و تاثیرات آن در ساحت‌های زندگی مردم و حکمرانی است. در صورت اعتماد شما، پیشنهاد سنجیده و کارشناسانه دکتر شریفی و همکاران متخصصش را در دستور دولت قرار خواهم داد و از آنها در پیشبرد پیشنهاد بهره خواهم برد. |
| ۳ | ۱۴۰۳/۰۳/۳۰ | اجازه نخواهیم داد حقوق مردم، کشاورزان، صنعتگران، جوانان، بانوان، مذاهب و… از بین برود، امروز فیلترینگ راه‌حل رفع مشکلات نیست، ما باید صدای مظلومان باشیم و برای تغییر تلاش کنیم. |
| ۴ | ۱۴۰۳/۰۳/۳۰ | * مشکل ما ساختار است و مشکل ما عدم تسلط بر حرکت های اجتماعی است در جامعه ای که همه داده ها را با اینترنت چک می‌کنند چطور می شود زمین خورد و کسی نفهمد و چطور می شود قاچاق بیاورند و کسی نفهمد چراکه ما تسلط عملی و کارشناسی را روی سیستم نگذاشته ایم و افراد کاردان را بیرون می اندازیم تا آنهای دیگر به راحتی بتواند بخورند و ببرند. * اگر براساس عمل و شایسته سالاری مدیریت کنیم اگر بخواهیم تخلف هم کنیم نمی توانیم به راحتی تخلف کنیم. در این مملکت پول گم می شود پول گم شدنی نیست و این ناتوانی ما در رصد کردن اتفاقی است که ما باید انجام دهیم. در کشورهای دنیا اگر به حساب یک نفر پول اضافه بیاید بازخواست می شود که این پول از کجا آمده است اما در کشور ما یک باره اعلام می کنند به طور مثال ۶۰ هزار میلیارد گم شده این سوءمدیریت ما است و باید بپذیریم ما مقصر هستیم. |
| ۵ | ۱۴۰۳/۰۴/۰۲ | * در مورد فضای مجازی و اینترنت درست است که ما باید زیرساخت داشته باشیم اما تا زمان رسیدن به آنجا باید فکر کرد برای کسی که نانش از طریق اینترنت بدیت می‌آورداما قطع شده چه اقدامی انجام دادیم. * می‌گویند پهنای باند را اتوبان کردیم، خوب هر پنج متر هم یک سرعت‌گیر و مانع گذاشتید، این که نشد توسعه زیر ساخت. * بحث هوش مصنوعی عقب نمانیم، باید با دنیا ارتباطات اینترنتی داشته باشیم. بیشتر نخبگان از مملکت خارج می شود زیرا بستر برای آنان فراهم نیست. * می گویند تقصیر ما است، اما ما روی کار نیستیم، فقط گناه را به گردن هم می اندازیم. واقعیت این است که بستر را برای کسانی که کار می کنند، آماده نکردیم و اگر آماده کرده باشیم، آنقدر مانع ایجاد کردیم که همه مردم وضعیت کسب و کارشان با این تصمیماتی که گرفتند خوب شد یا بد؟ بد شد. * مردم خودشان قضاوت کنند، اوضاع دسترسی‌ها و کسب و کار شما در نتیجه سیاست‌هایی که آقایان می‌گویند بهتر شد یا بدتر؟ * مردم قضاوت کنند! بروید نظرسنجی کنید، ببینید مردم چه می‌گویند! هدف من این است که موانعی که بر سر راه زندگی مردم ایجاد شده برطرف شود. * خیلی روشن است، فیلترینگ را ما راه انداختیم، کلی از شغل‌ها را از دست دادیم، خیلی از کسانی که از این طریق امرار و معاش می کنند زندگی‌شان بهم ریخته است. * از این طرف یک عده کاسب شدند و فیلترشکن می فروشند، اینکه چه کسانی فیلترشکن می فروشند و چرا پیگیری نمی شود، محل بحث است. * یک واقعیت وجود دارد، مشکل جای دیگر نیست همه ما مخالف فیلترینگ هستیم، موافق برخورد کرامت گونه با زنان در جامعه هستیم اما اینکه چه کسی حجاب‌بان ها را در مترو می گذارد، مشخص نیست. کلی هم هزینه می کنند و با بچه های مردم به علل مختلف برخورد می کنند. اما وقتی اینجا می نشینند از حقوق زنان دفاع می کنند. * اعتقادم بر این است که باید فضای مجازی را آزاد کنیم، توئیتر محل آموزش است. خیلی سرمایه و تکنولوژی را می توان در آنجا یاد گرفت. می توان ارتباطات را افزایش کرد. * من اگر به ریاست جمهوری برسم، قطع به یقین با محدودیت هایی که گذاشتند، باعث عصبانیت مردم شدند و کسب و کارها را تخریب کردند، با قاطعیت جلوی آن می ایستم. * اگر لازم باشد در بحران خاصی مداخله شود، مداخله می شود. اما الان چه لزومی دارد اینترنت را فیلتر کنیم و عده‌ای فیلترشکن بفروشند * با این فیلترشکن ها خیلی راحت تر به فضای مستهجن دست پیدا کنند تا دولت کنترل کند. * دولت می تواند خودش این فضا را کنترل کند ولی اجازه استفاده مردم را بدهند. |
| ۶ | ۱۴۰۳/۰۴/۰۲ | ما آمده ایم در مقابل حامیان فیلترینگ و کاسبان تحریم و کسانی که راه آزادی را مسدود کردند قرار بگیریم و با استفاده از نخبگان تمام قدرت خود را بکار بگیریم.، ما نیازمند عقلانیت هستیم. ما نگرانیم افرادی با اندیشه متحجرانه هستیم. |
| ۷ | ۱۴۰۳/۰۴/۰۳ | *{ با اشاره به اظهارات علیرضا زاکانی}: عزیزی در مناظره گفت: «ما نمی‌گذاریم تو رئیس جمهور شوی» و جواب من این است: «آنها خدا نیستند که بتوانند جلوی قدرت مردم را بگیرند.»تمامیت خواهی آنان را تمام خواهیم کرد، بساط فیلترینگ برچیده خواهد شد. |
| ۸ | ۱۴۰۳/۰۴/۱۰ | تضمین می‌دهم که تمام دولت در برابر گشت‌های اجباری، فیلتر کردن و فیلترشکن بازی و فشارهای بیرونی در همه جلسات و تمام قد بایستد. |
| ۹ | ۱۴۰۳/۰۴/۱۰ | این عزیزانی که با خط بدون فیلتر، توییت زده اند؛ برای اینترنت مردم، «طرح صیانت» تجویز می کنند. سفره خوب برای خودشان است و سفره خالی برای مردم. آقای جلیلی، من که برنامه‌ای برای افزایش قیمت بنزین ارائه نداده‌ام اما از شما می‌خواهم بگویید آیا قیمت بنزین پس از اجرای طرح «وان» در دولت شما کمتر از ۶۰ هزار تومان است؟ |
| ۱۰ | ۱۴۰۳/۰۴/۱۱ | * در تمام دنیا در مواقع خاص محدودیت را دارند، اما الان که هیچ مسئله ای نیست باز هم فیلترینگ بزاریم و یک عده دکان باز کنند و فیلترشکن بفروشند. این محدودیت و کنترل نیست که به هر سایتی که دلشان خواست می روند. * نمی توان بگوییم در قفس هستیم و با دنیا ارتباط نداریم. باید اجازه بدهیم صاحبان این شرکت ها مذاکره کنند و قرارداد ببندند. این سرویس را ندهید. * یک عده از مردم مفت پول می گیرند. * چقدر بلا بر سر مردم آمد، کسب و کار آنان مختل شد و از زندگی ساقط کردند. * آمریکا هم می گوید از فلان فضای مجازی [تیک تاک] استفاده نکنید. چرا جلوی کسانی که فیلترشکن می فروشند، نمی ایستند. حتی در زمان فیلترشکن هم نمی توان موقعیت را پیدا کرد. یک دوره اعتصابات و اعتراضات بود، فضای مجازی را فیلتر کردیم اما الان که اعتراضات نیست. * باید کاری کنیم که مردم در این فضا راحت زندگی کرده و درآمد کسب کنند. *{ در پاسخ به سوالی درباره فضای مجازی کنترل شده}: مثل همه دنیا، کجای دنیا مانند ما عمل می کنند. ما که قرار نیست چیزی از خودمان اختراع کنیم؟ * روز به روز پشتوانه اجتماعی‌مان را به خاطر برخورد با دختران و فیلترینگ و گرانی داریم از دست می‌دهیم. |
| ۱۱ | ۱۴۰۳/۰۴/۱۳ | در برابر تحریم، فیلترینگ و انحصار در اقتصاد دیجیتال می‌ایستم؛ با این سه درخواست بخش خصوصی هم‌دل و همراه هستم و به مردم گزارش شفاف خواهم داد. |
