به گزارش ابرامباد، با وجود امیدواری‌هایی که پس از شروع فصل بارندگی‌ها برای بهبود وضعیت منابع آبی کشور ایجاد شد، آمارها نشان از واقعیت تلخی دارد.میزان بارش‌ها از ابتدای سال آبی جاری تا تاریخ ۲۱ آذرماه، تنها ۲۰ میلی‌متر به ثبت رسیده است؛ رقمی که در مقایسه با میانگین بلندمدت ۵۱ میلی‌متری برای همین دوره، بیانگر کاهش نگران‌کننده ۶۱ درصدی است.
بر اساس اظهارات یک مقام مسئول در حوزه آب کشور، بارش‌های ثبت شده تا تاریخ ۲۱ آذرماه، تأثیر محسوسی بر افزایش ذخایر آبی نداشته است و متاسفانه بیش از دو سوم سدهای کشور همچنان با کمبود آب مواجه هستند. وضعیت تهران نیز بسیار بحرانی گزارش شده، جایی که فقط ۱۵ میلی‌متر باران باریده، در حالی که حد نرمال برای این استان در همین بازه زمانی ۶۲ میلی‌متر است. این بدان معناست که تهران با ۷۶ درصد کسری بارش روبه‌رو است.
این بحران تنها به تهران محدود نمی‌شود. استان‌هایی چون اصفهان با ۷۵ درصد، هرمزگان با ۹۸ درصد و بوشهر با ۶۶ درصد کاهش بارندگی، از جمله مناطقی هستند که وضعیت وخیمی را تجربه می‌کنند. در حال حاضر، تنها ایلام و آذربایجان (شامل شرقی و غربی) در شرایط نرمال بارش قرار دارند، و ۲۹ استان دیگر کشور کماکان با مشکل کمبود بارش دست و پنجه نرم می‌کنند.
ایشان همچنین در مورد وضعیت سدها اظهار داشتند که هرچند برای ارزیابی دقیق حجم آب ورودی به سدها و جریان رودخانه‌ها زمان بیشتری لازم است، اما تا کنون نشانه بارزی از افزایش قابل توجه ورودی آب به مخازن سدها مشاهده نشده است.
نشانه‌های نگران‌کننده از کاهش ذخایر سدها
جدیدترین آمارها حاکی از آن است که از آغاز سال آبی تا امروز، ورودی به مخازن سدها بالغ بر ۲ میلیارد و ۸۹۰ میلیون مترمکعب بوده است. این در حالی است که در دوره مشابه سال گذشته، یعنی تا ۲۱ آذرماه، این میزان به ۴ میلیارد و ۵۷۰ میلیون مترمکعب می‌رسید که نشان از افت ۳۷ درصدی دارد.
علاوه بر این، حجم کنونی آب موجود در سدهای کشور به ۱۶ میلیارد و ۶۱۰ میلیون مترمکعب رسیده که در مقایسه با ۲۳ میلیارد و ۶۷۰ میلیون مترمکعب سال گذشته، بیانگر کاهش ۲۷ درصدی در مجموع ذخایر است. این وضعیت با درصد پرشدگی حدود ۳۲ درصد برای سدها، رقم بسیار پایینی به شمار می‌رود.
نگاهی به وضعیت سدهای استراتژیک کشور نیز نگران‌کننده است. دریاچه ارومیه با ۴۳ درصد، سد امیرکبیر با ۸۷ درصد، سد لار با ۵۵ درصد، سد طالقان با ۴۶ درصد، سدهای لتیان و ماملو با ۵۸ درصد و سد زاینده‌رود با ۲۸ درصد کاهش در ورودی آب، همگی نسبت به مدت مشابه سال قبل با افت چشمگیری مواجه هستند.
خشکی زمین و تهدید سیلاب‌های ویرانگر
یکی از دلایل اصلی عدم بهبود وضعیت منابع آبی، تداوم خشکسالی‌های سالیان اخیر است. این خشکسالی‌ها باعث سفت شدن و کاهش نفوذپذیری خاک شده‌اند، به طوری که بارش‌ها به جای جذب شدن در زمین، به سرعت جاری شده و خطر سیلاب را افزایش می‌دهند. محمدرضا کاویانپور، رئیس مؤسسه تحقیقات آب، این پدیده را تأیید کرده و به تشریح مفهوم «شلاق هیدرولوژیکی» می‌پردازد؛ وضعیتی که در آن پس از دوره‌های طولانی خشکسالی، بارندگی‌های شدید رخ می‌دهد. در گذشته، این بارش‌ها به زمین نفوذ کرده و سیلاب کمتری ایجاد می‌کردند، اما اکنون به دلیل خشکی شدید خاک، ظرفیت جذب آب به شدت کاهش یافته است.
کاویانپور افزود که هشدارهای لازم به وزارت نیرو داده شده تا برای مواجهه با سیلاب‌های سهمگین در شرایط خشکسالی آماده باشند. او پیش‌بینی کرد که احتمالاً در هفته‌های آتی، مناطقی که شاهد سامانه‌های بارشی هستند، در معرض سیلاب‌های شدید قرار خواهند گرفت. وی با اشاره به کاهش بارندگی در استان‌هایی مانند کرمان، تأکید کرد که در صورت ورود توده‌های بارشی به این مناطق، باید منتظر واکنش طبیعت و افزایش چشمگیر احتمال وقوع سیلاب بود، زیرا خشکسالی‌های عمیق، زمینه‌ساز این پدیده هستند.
در پاسخ به این پرسش که آیا بارش‌های سیل‌آسا قابلیت مهار و استفاده بهینه را دارند، وی توضیح داد که در حوضه‌های آبریز و دره‌های رودخانه‌ای، سدها در انتهای مسیر احداث می‌شوند و آب حاصل از بارندگی‌های شدید در پشت آن‌ها جمع می‌گردد. اما انتقال این حجم عظیم آب به مناطق دیگر، عملی بسیار دشوار و مستلزم صرف هزینه‌های هنگفت است.
ضرورت حیاتی صرفه‌جویی در مصرف آب
بر اساس اطلاعات ارائه شده توسط کارشناسان، استان‌هایی نظیر کرمان، سیستان و بلوچستان و خراسان جنوبی تا ۲۱ آذرماه هیچ بارشی را تجربه نکرده‌اند. همچنین میزان بارندگی در هرمزگان، یزد، خراسان رضوی، خراسان شمالی و تهران نیز به شدت ناچیز گزارش شده است. این وضعیت، لزوم صرفه‌جویی و مدیریت مصرف آب را بیش از پیش ضروری می‌سازد. آب، شریان حیاتی زندگی ما و مهم‌ترین منبع طبیعی است که با رشد جمعیت و تغییرات اقلیمی، به چالشی جهانی تبدیل شده است. آمارها نشان می‌دهند که نزدیک به ۲ میلیارد نفر در سراسر جهان با مشکل کمبود آب دست و پنجه نرم می‌کنند.
بحران آب می‌تواند پیامدهای مخربی بر سلامت عمومی، بخش کشاورزی و اقتصاد کشور داشته باشد. از این رو، هرگونه صرفه‌جویی در مصرف آب، گامی مؤثر در کاهش فشار بر منابع محدود آبی خواهد بود. اما این صرفه‌جویی چگونه قابل تحقق است؟ راهکارهایی مانند کوتاه کردن زمان استحمام، استفاده بهینه از ماشین‌های ظرفشویی و لباسشویی با ظرفیت کامل، نصب شیرآلات کم‌مصرف و ابزارهای کاهنده مصرف آب در منازل، می‌تواند بسیار مؤثر باشد. در بخش کشاورزی نیز، استفاده از روش‌های نوین آبیاری مانند آبیاری قطره‌ای و زمان‌بندی دقیق و هوشمندانه، نقش کلیدی در بهینه‌سازی مصرف و حفظ منابع آبی ایفا می‌کند.
