به گزارش ابرامباد، مهدی زارع، از اساتید برجسته پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی، جزئیات تکان‌دهنده‌ای را درباره زمین‌لرزه‌های کم‌سابقه ۲۴ ژوئن ۲۰۲۶ در ونزوئلا شرح می‌دهد.او می‌گوید بعدازظهر چهارشنبه، سوم تیر ۱۴۰۵، ایالت یاراکوی در ونزوئلا شاهد دو لرزش سهمگین بود. نخستین زلزله با بزرگی ۷.۲ ریشتر در ساعت ۱۸:۰۴:۳۳ به وقت محلی و در عمق حدود ۲۰ کیلومتری زمین به وقوع پیوست. نکته حیرت‌انگیز این است که تنها ۳۹ ثانیه پس از آن، لرزش دوم با بزرگی ۷.۵ ریشتر و در عمق ۱۰ کیلومتری، اندکی شرقی‌تر از محل گسیختگی اول، زمین را به شدت تکان داد.
این کارشناس زلزله‌شناسی بیان می‌کند که هر دو این رخدادها بر روی گسل امتدادلغز سن‌سباستین ـ بوکونو، واقع در شمال غرب ونزوئلا، روی داده‌اند. وی خاطرنشان می‌سازد که به دلیل فاصله زمانی بسیار اندک ۳۹ ثانیه‌ای بین دو زلزله، به ویژه وقوع لرزش دوم که قدرتمندتر بود، تنش‌های دینامیکی ناشی از هر دو حادثه با یکدیگر ترکیب شده و شدت لرزش زمین را به طور چشمگیری افزایش داده است. این زمان کوتاه، عملاً هرگونه فرصت واکنش اضطراری یا تخلیه ساکنان مناطق آسیب‌دیده را از بین برده است.
زارع در ادامه، به حجم گسترده ویرانی‌ها که در گزارش‌های اولیه از این زمین‌لرزه‌ها آمده، اشاره می‌کند. پایتخت ونزوئلا، کاراکاس، دچار خسارات فراوانی شده و شمار زیادی از برج‌ها و بناهای مسکونی به کلی یا بخشی از آن‌ها فروریخته‌اند. فرودگاه بین‌المللی سیمون بولیوار در منطقه لاگوآرا نیز آسیب‌های جدی دیده و فعالیت‌های پروازی آن به طور کامل مختل شده است.
وی اضافه می‌کند که زیرساخت‌های حیاتی مانند شبکه‌های ارتباطی، برق و گاز شهری در مناطق وسیعی از مرکز ونزوئلا یا به شدت تخریب شده‌اند، یا برای پیشگیری از حوادث بعدی، از سرویس خارج شده‌اند. به گفته این استاد پژوهشگاه زلزله‌شناسی، آمار بالای تلفات انسانی در این فاجعه بسیار محتمل است و دولت ونزوئلا، به رهبری دلسی رودریگز، وضعیت اضطراری ملی اعلام کرده است.
ماهیت دوگانه زلزله: گسیختگی واحدی که دو بار لرزاند
زارع در تشریح ساختار زمین‌شناختی این پدیده‌ی لرزه‌ای توضیح می‌دهد که زمین‌لرزه‌های ۲۴ ژوئن ۲۰۲۶ در ایالت یاراکوی در منطقه‌ای رخ داده‌اند که یکی از فعال‌ترین مرزهای صفحات تکتونیکی جهان به شمار می‌رود؛ یعنی محل تلاقی صفحات کارائیب و آمریکای جنوبی.
او مجدداً یادآوری می‌کند که زلزله اول در ساعت ۱۸:۰۴:۳۳ به وقت محلی و در عمق تقریباً ۲۰ کیلومتری و زلزله دوم در ساعت ۱۸:۰۵:۱۱ به وقت محلی و در عمقی کمتر از ۱۰ کیلومتری به وقوع پیوست.
استاد زارع در بررسی مهم‌ترین زمین‌لرزه‌هایی که تاریخ ونزوئلا را شکل داده‌اند، به «زلزله پنجشنبه مقدس» در ۲۶ مارس ۱۸۱۲ اشاره می‌کند؛ فاجعه‌ای که با بزرگی تخمینی ۷.۶ ریشتر، جان حدود ۲۰ هزار نفر را گرفت.
به باور این متخصص زلزله، به دلیل فاصله زمانی بسیار کوتاه میان دو لرزه، وقوع آن‌ها در یک محدوده جغرافیایی مشترک (منطقه یاراکوی و اطراف آن) و همچنین شباهت در مکانیزم گسلش امتدادلغز بر روی یک سامانه گسلی واحد، این رویدادها را می‌توان به عنوان مصداقی بارز از یک «زلزله دوگانه» طبقه‌بندی کرد.
زارع توضیح می‌دهد که انتقال گسترده تنش‌های دینامیکی از لرزش اولیه، بلافاصله باعث فعال شدن قسمت مجاور گسل و در نتیجه، وقوع زمین‌لرزه دوم با تغییر شکل بیشتر در پوسته زمین شده است. او تأکید می‌کند که این دو رخداد در حقیقت، مجموعه‌ای پیچیده و پیوسته از یک گسیختگی واحد در پوسته زمین هستند و نباید آن‌ها را به عنوان دو زلزله کاملاً مجزا از یکدیگر قلمداد کرد.
از “پنجشنبه مقدس” تا مهیب‌ترین زلزله قرن اخیر: تاریخچه‌ی لرزه‌ای ونزوئلا
با بررسی تاریخ لرزه‌ای ونزوئلا، زارع به زلزله نامدار «پنجشنبه مقدس» که در ۲۶ مارس ۱۸۱۲ رخ داد، اشاره می‌کند. این زمین‌لرزه با بزرگی تقریبی ۷.۶ ریشتر، به کشته شدن حدود ۲۰ هزار نفر انجامید و از ابعاد تاریخی و سیاسی، یکی از سرنوشت‌سازترین رویدادهای تاریخ ونزوئلا محسوب می‌شود.
وی توضیح می‌دهد که آن واقعه نیز خود شامل دو زمین‌لرزه قدرتمند و تقریباً همزمان بود که شهرهای بزرگی مانند کاراکاس، لاگوایرا، بارکیسیمتو، سن‌فیلیپه و مریدا را با خاک یکسان کرد. این بلای طبیعی در بحبوحه جنگ استقلال ونزوئلا به وقوع پیوست و برخی از مسئولان سلطنت‌طلب آن زمان، این رخداد را مجازاتی الهی برای شورش علیه حکومت اسپانیا می‌پنداشتند. زارع یادآور می‌شود که همین نگرش باعث شد سیمون بولیوار، قهرمان استقلال ونزوئلا، آن جمله ماندگار خود را بر زبان آورد: «اگر طبیعت علیه ما برخیزد، ما با طبیعت خواهیم جنگید و آن را به فرمان خود درخواهیم آورد.»
او در ادامه به زمین‌لرزه عظیم تاچیرا ـ کوکوتا در ۱۸ مه ۱۸۷۵ اشاره می‌کند. این زلزله با بزرگی تقریبی ۷.۵ ریشتر، حدود ۱۰ هزار کشته بر جای گذاشت و مناطق مرزی کلمبیا و ونزوئلا را به شدت لرزاند. شهر کوکوتا تقریباً به طور کامل ویران شد و خسارات فراوانی به شهرهای ایالت‌های تاچیرا و مریدا در منطقه کوهستانی آند وارد آمد.
زارع همچنین زمین‌لرزه سن نارسیسو در ۲۹ اکتبر ۱۹۰۰ را با بزرگی تخمینی ۷.۶ ریشتر و حدود ۱۰۰ کشته، از دیگر وقایع مهم در تاریخ لرزه‌خیزی ونزوئلا برمی‌شمرد. به گفته او، این زلزله که ناشی از گسیختگی بخش ساحلی مرکزی و احتمالاً گسل سن‌سباستین در فراساحل بود، خرابی‌های گسترده‌ای در کاراکاس و ماکوتو به بار آورد، یک سونامی کوچک محلی ایجاد کرد و در پهنه وسیعی از منطقه احساس شد.
وی سپس به زلزله کاراکاس در ۲۹ ژوئیه ۱۹۶۷ با بزرگی ۶.۶ ریشتر اشاره می‌کند که منجر به جان باختن حدود ۳۰۰ نفر و زخمی شدن بیش از ۱۵۰۰ نفر شد. به گفته زارع، این واقعه یک نقطه عطف در حوزه مهندسی زلزله در آمریکای جنوبی به حساب می‌آید، زیرا سقوط چندین ساختمان بلند و مدرن در حومه کاراکاس را به دنبال داشت. تحقیقات بعدی نشان داد که خاک‌های آبرفتی نرم در تشدید لرزش زمین نقش مهمی ایفا کرده‌اند. این زلزله در نهایت به تأسیس بنیاد تحقیقات زلزله‌شناسی ونزوئلا (FUNVISIS) و بازنگری کامل در استانداردهای ساختمانی این کشور انجامید.
زارع همچنین زلزله کاریاکو در ۹ ژوئیه ۱۹۹۷ با بزرگی ۶.۹ ریشتر و ۸۱ کشته را به عنوان یکی دیگر از رخدادهای مهم لرزه‌خیزی ونزوئلا معرفی می‌کند. این زمین‌لرزه که ناشی از گسیختگی بخش کم‌عمق گسل ال‌پیلار بود، به روانگرایی گسترده خاک و تخریب چندین سازه بتن‌آرمه، از جمله یک مدرسه، منجر شد.
در پایان، او تاکید می‌کند که زمین‌لرزه دوگانه یاراکوی در ۲۴ ژوئن ۲۰۲۶ با بزرگی‌های ۷.۲ و ۷.۵ ریشتر که تنها با ۳۹ ثانیه فاصله، در حوالی سن‌فیلیپه و یوماره و در امتداد مرز صفحات تکتونیکی اتفاق افتاد، به عنوان نیرومندترین رخداد ثبت‌شده توسط ابزار در بیش از ۱۲۵ سال اخیر در شمال ونزوئلا شناخته می‌شود. این واقعه از دیدگاه علمی و تاریخی، یادآور زمین‌لرزه‌های دوگانه و مخرب «پنجشنبه مقدس» در سال ۱۸۱۲ است.
