به گزارش ابرامباد، سید عباس عراقچی، دیپلمات برجسته کشورمان، در مراسم «محرم و عاشورا در آینه اسناد وزارت امور خارجه» که در مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی برگزار شد، اظهار داشت: قیام حضرت اباعبدالله الحسین (ع) فراتر از یک رویداد تاریخی یا مذهبی، یک «فلسفه زندگی» و «منشور جاودان» برای ترویج عدالت و حق‌طلبی است. این واقعه همچنین «بنیان اصلی مقاومت» در برابر ظلم، انحراف، فساد و دفاع از کرامت انسانی به شمار می‌رود.
متن کامل سخنرانی ایشان به شرح زیر است:
بسم‌الله الرحمن الرحیم
الحمد لله رب العالمین و صلی الله علی سیدنا و مولانا ابی القاسم محمد و علی اهل بیته الطیبین الطاهرین المعصومین، بِهِمْ نَتَوَلَّی وَ مِنْ أَعْدَائِهِم نَتَبَرَّأ إِلَی اللَّه، الی یوم القیامه
میهمانان ارجمند،
سفرا و روسای نمایندگی‌های کشورهای خارجی مقیم تهران،
حضرات علما و روحانیون و استادان دانشگاه،
پژوهشگران، اهالی فرهنگ و رسانه،
و همه دوستداران تاریخ، فرهنگ و میراث بی‌نظیر عاشورا
سلام علیکم
امروز ما برای گشایش رویدادی گرد هم آمده‌ایم که موضوع آن صرفاً نمایش مجموعه‌ای از مدارک اداری و نامه‌های تاریخی نیست؛ بلکه این رویداد، بخشی از حافظه پویای یک ملت را به تصویر می‌کشد: حافظه‌ای که با نام امام حسین (ع)، واقعه کربلا، فرهنگ عاشورا و سنت‌های محرم گره خورده است.
حماسه حضرت اباعبدالله الحسین (ع) در تاریخ بشریت، بسیار فراتر از یک رخداد تاریخی یا باور دینی، به مثابه یک «آموزه‌ی زندگی» و «راهنمایی همیشگی» در خصوص اصالت عدالت، طلب حق و به عنوان «سندی بنیادین» برای ایستادگی در برابر ستمگران، کژروی‌ها و تباهی، و پاسداری از ارزش‌های والای انسانی شناخته می‌شود.
این قیام، نمادی جهانی برای عدالت‌خواهی است و مردم ایران در طول سده‌های متمادی، این مکتب رهایی‌بخش را به عنوان ستون فقرات زندگی متعهدانه در ابعاد شخصی، اجتماعی و ملی، و نیز به عنوان زبانی رسا برای طلب حق و ستیز با استکبار در عرصه بین‌المللی پذیرفته‌اند.
نمایش اسناد امروز، فرصتی گرانبها برای کندوکاو در حافظه جمعی ایرانیان و بازخوانی پیوندهای عمیق این سرزمین با جهان، از دریچه محرم، عاشورا و آیین‌های مربوط به آن است. هر سند، شاهدی بر یک تعامل و هر برگ، روایتگر تلاشی است که ارتباط دیرینه ایرانیان با این قیام را نشان می‌دهد.
بررسی صدها سند منتشر نشده، که برخی از آنها امروز برای اولین بار به نمایش درآمده‌اند، ما را با حقیقتی اساسی روبرو می‌سازد: اینکه حفظ و ترویج فرهنگ عاشورا، همواره بخشی از تعهد ملی و هویت دیپلماتیک ایرانیان در روابطشان با جهان بوده است، حتی با وجود دین‌گریزی و ستیز با مذهب برخی حاکمان، به خصوص در دوران تاریک حکومت دست‌نشانده پهلوی.
از گزارش‌های برگزاری مراسم عاشورا در شهرهایی چون پترزبورگ، استانبول، قفقاز و مناطق مختلف هند، تا تأسیس تکیه‌های مشترک در بادکوبه و مکتب شرافت در بغداد، همه این شواهد نشان‌دهنده آن است که ایران همواره مرکزی تمدنی برای گسترش ارزش‌های انسانی و معنوی بر پایه این میراث جاویدان عاشورایی بوده است.
در سطوح عمیق‌تر این مستندات، جلوه‌ای از «عزت تمدنی» ایران در رویارویی با نظام سلطه و قدرت‌های استعماری به چشم می‌خورد. دیپلماسی ایران در این اسناد، یک دیپلماسی خشک و بی‌روح بر اساس فرصت‌طلبی نیست، بلکه «دیپلماسی انسان‌محور» است که از هر موقعیتی برای ارتقای ارزش‌های بشری بهره می‌برد. به عبارت دیگر، این اسناد، تاریخ را از سطح تصمیمات رسمی به عمق تجربه انسانی نزدیک می‌سازند.
در این مجموعه‌ها، محرم و عاشورا صرفاً به عنوان یک مناسک مذهبی ثبت نشده‌اند. آنچه در اسناد مشاهده می‌شود، حضور پررنگ عاشورا در ابعاد گوناگون زندگی اجتماعی و مناسبات میان ملت‌هاست: از تأمین امنیت زائران و رفع مشکلات اقامت و رفت‌وآمد آنان، تا پیگیری امور بهداشتی، درمانی و حتی بازگشت زائران کم‌بضاعت؛ از حمایت از برپایی مجالس سوگواری ایرانیان مقیم خارج، تا کوشش برای رفع محدودیت‌های مرتبط با زبان فارسی و آیین‌های مذهبی؛ از بازسازی گنبدها، صحن‌ها و سقاخانه‌ها، تا اهدای فرش، چلچراغ و آثار هنری به اماکن مقدس.
این اسناد به خوبی نمایانگر آن هستند که فرهنگ عاشورا در بستری اجتماعی شکل گرفته و همواره محلی برای گفتگو میان سنت‌های مردمی، دیدگاه‌های فقهی، مقتضیات اجتماعی و مسئولیت‌های عمومی بوده است. مطالعه دقیق این اسناد، به جای ارائه تصویری ساده و یکنواخت، جنبه‌های چندلایه و پویایی این فرهنگ را آشکار می‌سازد.
از این زاویه، عاشورا هم میراث ایمان است و هم میراث اخلاق؛ هم یادآور مظلومیت است و هم دعوتی به مسئولیت‌پذیری؛ هم نمادی از سوگواری است و هم منبع آگاهی. پیام امام حسین (ع) در کربلا، محدود به مرزهای جغرافیایی نمی‌ماند. این پیام، ندای کرامت انسان، مقابله با تحقیر، نفی بی‌تفاوتی و ایستادگی در برابر ستم است. به همین دلیل، فرهنگ عاشورا توانسته است در میان ملت‌ها و تمدن‌های مختلف، زمینه گفت‌وگو و همدلی را فراهم آورد.
بررسی دقیق مجموعه این «مدارک»، «تصاویر» و «آیین‌ها»، نشان می‌دهد که عاشورا به معنای حقیقی کلمه از یک رخداد تاریخی فراتر رفته و به یک «پدیده تمدنی» غنی از مفاهیم ارزشمند تبدیل شده است. عاشورا، پیوندی میان دیروز و امروز و چراغ راهنمای همیشگی این ملت در چالش‌های فراوان گذشته، حال و آینده است.
برادران و خواهران گرامی،
امسال محرم و عاشورای ایران جلوه‌ای دیگر دارد. کشور کهن ایران، مورد هجوم ناجوانمردانه و ستمگرانه دو رژیم خودسر، قانون‌گریز و حق‌ستیز آمریکایی و اسرائیلی قرار گرفت و شهدای بسیاری را در راه آزادی، سربلندی کشور و استحکام کلمه الله تقدیم کرد. ملت حسینی ایران با چشمان خود، شاهد ریختن خون سیدالشهدای انقلاب اسلامی و فرزندان پاکش، از دانش‌آموزان مدرسه شجره طیبه میناب گرفته تا نیروهای ناو دنا و فرزندان لامردی و سربازان غیور ایران بود، اما با صلابت و فداکاری پای عزت و استقلال خود ایستاد تا نشان دهد که پیام عاشورا را با تمام وجود خود زیسته است.
در طول تاریخ، بسیاری از ملت‌ها با لحظات حساس روبرو شده‌اند، در دوراهی‌های سرنوشت‌ساز قرار گرفته‌اند و هویتشان در بوته آزمایش و قضاوت قرار گرفته است؛ از فقر و محاصره تا جنگ تحمیلی و تجاوز. در آن لحظات تعیین‌کننده، ملت‌های تحت ستم مجبور بوده‌اند به یک پرسش بنیادی پاسخ دهند: آیا تسلیم شوند و زیر یوغ ظلم زندگی کنند یا برای ارزش‌ها و آرمان‌های خود تا پای جان بایستند؟
برادران و خواهران ارجمند؛
میهن‌دوستی واقعی، وفاداری کورکورانه به یک سرزمین نیست؛ بلکه وفاداری به ارزش‌هایی است که به آن سرزمین معنا می‌بخشند – آزادی، عدالت، کرامت انسانی و اطمینان از اینکه نسل‌های آینده بتوانند مستقل در جغرافیای خود زندگی کرده و بر سرنوشت خویش مسلط باشند.
موارد متعدد تاریخی از جمله واقعه عاشورا به ما یادآور می‌شود که شجاعت، نه با پیروزی، بلکه با آمادگی برای فداکاری و ایثار نهایی برای یک آرمان سنجیده می‌شود. قهرمانانی که نمونه والای نسل‌ها شده‌اند، کسانی نبودند که به دنبال سلطه و چیرگی بودند؛ بلکه برعکس، کسانی بودند که در دفاع از مردم و اصول خود، و با این باور که حق باید بر قدرت غلبه کند، با استواری تمام ایستادند.
چنین است که سید و سالار همه ما، حضرت امام حسین (ع)، این میراث را برای تمام پیروانش به یادگار گذاشت که مرگ با عزت بر زندگی با ذلت برتری دارد و این منطق همیشگی مقاومت است. اوست که به ما آموخت آزادی مستلزم ایثار است و آمادگی برای «فداکاری نهایی» از جمله مهم‌ترین عوامل رستگاری و پیروزی یک ملت در برابر ددمنشان و زورگویان تاریخ محسوب می‌شود.
تاریخ بارها و بارها نشان داده است که وقتی ملت‌ها فداکاری، استقامت و تلاش برای حفظ استقلال خود را کنار می‌گذارند، چیزی بیش از سرزمینشان را از دست می‌دهند. آنها در معرض خطر از دست دادن هویت جمعی، اراده ملی و توانایی شکل‌دهی به آینده خود قرار می‌گیرند. بازیافت عزت، زمانی که تسلیم می‌شوند، اگر غیرممکن نباشد، بسیار دشوار است. با همین درک و فهم اعتقادی و البته راهبردی است که ایران با وجود همه فشارها، بر پیمان مقاومت خود پابرجا ایستاده و ان‌شاءالله خواهد ایستاد.
ایران امروز، کشوری است که در مقابل طوفان نامردمی و ظلم ایستاده است. ما بر عهدی که با سیدالشهدای زمان، قائد عظیم‌الشأن حضرت آیت‌الله العظمی شهید سید علی حسینی خامنه‌ای بسته‌ایم، ثابت‌قدم هستیم و اجازه نخواهیم داد که این خون‌های به ناحق ریخته شده فراموش یا نادیده گرفته شوند. نه فراموش می‌کنیم و نه می‌بخشیم. این خون‌ها خواهد جوشید و درخت عدالت‌خواهی و حق‌طلبی را هر روز تنومندتر خواهد کرد.
بیش از ۱۴۰۰ سال است که «نهضت خون‌خواهی» امام حسین (ع) فراتر از یک واکنش صرفاً احساسی، به یک حرکت اجتماعی و یک جنبش سیاسی مبدل شده است؛ به دریایی خروشان که هرگز از جوش و خروش نمی‌افتد و ندای حق‌طلبی و عدالت‌جویی کربلا و ظلم‌ستیزی عاشورا را به دورترین نقاط جهان می‌رساند. آنجا که حسین فریاد کشید «مثلی لایبایع مثلی یزید»، نهضتی را بنیان نهاد که بیش از ۱۴ قرن بعد در کلام حسین زمانه جوشید و یک بار دیگر خون را بر شمشیر پیروز کرد. چنین نگاه و رهیافتی به «نهضت‌سازی» از خون‌خواهی است که عاشورا را به یک مکتب انسان‌ساز و تعالی‌بخش و یک تعهد دائمی برای مبارزه با ریشه‌ها، علل و زمینه‌های سلطه‌طلبی و ظلم تبدیل کرده است.
در پایان، از تمامی پژوهشگران، کارشناسان وزارت امور خارجه، سندپژوهان و همه همکارانی که در گردآوری و برپایی این نمایشگاه مشارکت داشته‌اند، صمیمانه قدردانی می‌کنم. با گرامیداشت یاد و نام حضرت اباعبدالله الحسین (ع) و شهدای کربلا، و یاد و نام سید شهدای انقلاب اسلامی و شهدای دو جنگ اخیر، این نمایشگاه را افتتاح می‌نمایم.
اطمینان دارم که نمایشگاه و نشست تخصصی محرم و عاشورا در اسناد وزارت امور خارجه، دریچه‌ای را برای شناخت عمیق‌تر و جامع‌تر پیوند ایرانیان با قیام عاشورا می‌گشاید و گوشه‌ای از تلاش‌های آنان را در پاسداشت ارزش‌های اسلامی و کرامت انسانی بازگو خواهد کرد.
والسلام علیکم و رحمه‌الله و برکاته.
