به گزارش ابرامباد، زمین‌لرزه‌ای به بزرگی ۵ ریشتر که در ساعات اولیه صبح روز گذشته (۲۸ تیر ماه ۱۴۰۵) منطقه سالند خوزستان را لرزاند، بار دیگر توجهات را به ماهیت لرزه‌خیز این استان جلب کرد.با وجود اینکه این رخداد طبیعی خسارات گسترده‌ای به دنبال نداشت، اما سوالی اساسی را در اذهان عمومی مطرح ساخت: چرا استان خوزستان به طور متناوب شاهد زمین‌لرزه است؟ آیا این منطقه بر روی گسل‌های فعال قرار گرفته و آیا لرزش‌های با شدت متوسط می‌توانند پیش‌درآمدی بر یک زلزله ویرانگرتر باشند؟
تعداد و نوع گسل‌های فعال در خوزستان
در حالی که دشت‌های وسیع خوزستان از پایداری لرزه‌ای بیشتری نسبت به نواحی کوهستانی برخوردارند، مناطق شمالی، شمال شرقی و شرقی استان به دلیل همجواری با کوهستان زاگرس، در بستر مجموعه‌ای از گسل‌های پویا واقع شده‌اند. ساختارهای لرزه‌زای اصلی این ناحیه شامل گسل‌های عمده زاگرس، گسل پیشانی کوهستان، گسل‌های راندگی زاگرس و همچنین چندین گسل فرعی است که نقش کلیدی در فعالیت‌های لرزه‌ای منطقه ایفا می‌کنند.
شهرهای در معرض خطر بالای زمین‌لرزه در خوزستان
داده‌های موجود در نقشه‌های پهنه‌بندی خطر لرزه‌ای حاکی از آن است که با حرکت از نواحی جنوبی و غربی استان خوزستان به سمت ارتفاعات زاگرس، پتانسیل وقوع زمین‌لرزه به تدریج افزایش می‌یابد. بر این اساس، شهرستان‌های واقع در شمال و شمال‌شرق استان، در قیاس با شهرهایی همچون اهواز، آبادان، خرمشهر و دشت آزادگان، بیشتر در معرض رخدادهای لرزه‌ای قرار دارند. لازم به ذکر است که این تفاوت به معنای مصونیت کامل سایر نقاط استان نیست؛ چرا که ارتعاشات ناشی از زمین‌لرزه‌های بزرگ می‌توانند در فواصل دورتر نیز حس شوند و در صورت عدم استحکام کافی سازه‌ها، آسیب‌های جدی به بار آورند. با این حال، شهرهایی نظیر اندیمشک، دزفول، مسجدسلیمان، ایذه، اندیکا، لالی، باغملک، هفتکل و گتوند، به دلیل قرارگیری در مجاورت ساختارهای زمین‌شناسی فعال، بیشترین سهم را از رویدادهای لرزه‌ای ثبت شده در خوزستان داشته‌اند.
آماری از زمین‌لرزه‌های ۵ ریشتری خوزستان در یک دهه اخیر
بر اساس اطلاعات جمع‌آوری شده از مراکز لرزه‌نگاری جهانی، در فاصله تقریبی ۳۰۰ کیلومتری از مرکز استان خوزستان، طی ده سال گذشته حداقل ۲۳ زمین‌لرزه با بزرگی ۵ ریشتر یا بیشتر به ثبت رسیده است. این آمار به وضوح نشان‌دهنده پویایی و فعالیت چشمگیر کمربند لرزه‌خیز زاگرس به عنوان یکی از کانون‌های اصلی زمین‌لرزه در ایران است. بخش عمده این رخدادها در شمال خوزستان و یا استان‌های همسایه رشته‌کوه زاگرس به وقوع پیوسته و ارتعاشات آن‌ها در بسیاری از شهرهای خوزستان نیز محسوس بوده است. این مشاهدات بیانگر آن است که وقوع زمین‌لرزه‌های با شدت متوسط در این پهنه، رویدادی غیرمنتظره نیست و جزئی جدایی‌ناپذیر از الگوی طبیعی رفتار زمین‌شناسی زاگرس محسوب می‌شود.
آیا لرزش‌های ۴ تا ۵ ریشتری، نویدبخش زمین‌لرزه‌های عظیم‌تر هستند؟
پس از هر رویداد لرزه‌ای، این سوال مکرراً در میان مردم و در بستر شبکه‌های اجتماعی مطرح می‌شود. اما متخصصان علم لرزه‌شناسی پاسخی قاطع و صریح به آن می‌دهند: خیر، هیچ ارتباط قطعی و اثبات‌شده‌ای میان این دو وجود ندارد. دانشمندان همواره تاکید می‌کنند که با ابزارهای علمی کنونی، پیش‌بینی دقیق زمان، مکان و بزرگی یک زمین‌لرزه امکان‌پذیر نیست. اگرچه ممکن است یک زلزله با بزرگی ۵ ریشتر، به عنوان یک پیش‌لرزه برای رویدادی بزرگ‌تر عمل کند، اما در غالب موارد، خود آن لرزش، رخداد اصلی به شمار می‌رود و هیچ زلزله قدرتمندتری در پی آن به وقوع نخواهد پیوست.
راهکارهای مؤثر برای به حداقل رساندن خسارات ناشی از زلزله
بررسی تجربیات به دست آمده از زمین‌لرزه‌های مخرب در ایران، این حقیقت را آشکار ساخته است که عامل اصلی تلفات، نه خود پدیده لرزش زمین، بلکه فروریختن و تخریب سازه‌های ناایمن و غیرمقاوم است. لذا، کارشناسان مدیریت بحران بر این نکته اصرار دارند که اساسی‌ترین رویکرد برای کاستن از ابعاد فاجعه، شامل اجرای دقیق و کامل قوانین و مقررات ملی ساختمان، تقویت و مقاوم‌سازی بناهای قدیمی و فرسوده، تضمین ایمنی حداکثری بیمارستان‌ها، مدارس و مراکز امدادی، و همچنین ارتقاء سطح آگاهی و آموزش عمومی شهروندان است. در استانی همچون خوزستان که بخش‌هایی از آن بر روی پهنه‌های لرزه‌خیز و فعال زاگرس واقع شده، افزایش تاب‌آوری و مقاومت زیرساخت‌ها از اهمیت دوچندانی برخوردار است. وجود ساختمان‌های استاندارد و مستحکم، شبکه‌های امدادی توانمند و آماده به کار، و آموزش‌های همگانی هدفمند، همگی می‌توانند به نحو چشمگیری از پیامدهای احتمالی زمین‌لرزه‌های آتی بکاهند.
