به گزارش ابرامباد، با وجود اینکه گزارش اخیر مرکز آمار ایران از کاهش تورم ماهانه خبر می‌داد، اما پرده از رکوردشکنی جدیدی در تورم برداشت.تورم سالانه کشور با افزایش چهار درصدی به ۶۶ درصد رسید که بالاترین نرخ ثبت شده در سال‌های پس از انقلاب اسلامی محسوب می‌شود. در تاریخ ۹۰ ساله اقتصاد ایران، تنها در سال‌های ۱۳۲۱ و ۱۳۲۲، در دوران اشغال کشور توسط متفقین، تورمی فراتر از این رقم تجربه شده بود. به عبارت دیگر، تورم فعلی ایران، پس از سال‌های جنگ جهانی دوم و اشغال، در بالاترین سطح خود قرار دارد.
این رکوردشکنی در حالی رخ می‌دهد که پیش از این در سال ۱۴۰۱ نیز با ثبت تورم ۵۳.۱ درصدی، بالاترین نرخ تورم پس از اشغال را به خود اختصاص داده بود و اکنون تنها پس از گذشت چهار سال، شاهد ثبت رکوردی دیگر هستیم. اقتصاد ایران در هشت سال اخیر وارد مرحله‌ای شده که سطوح جدیدی از تورم را تجربه می‌کند؛ گرچه تورم همواره یکی از چالش‌های اصلی اقتصاد ایران بوده، اما ارقام سالیان اخیر بی‌سابقه به شمار می‌روند.
این وضعیت در شرایطی به وجود آمده که کشور با چالش‌هایی نظیر جنگ، تحریم‌های گسترده و محاصره دریایی دست و پنجه نرم می‌کند. ادامه این شرایط، به ویژه با اجرای سیاست‌های موسوم به «شوک درمانی» و اقداماتی که منجر به گرانی‌های بیشتر می‌شود، می‌تواند تورم را تشدید کند. پیش‌بینی می‌شود که حداقل تا پایان سال جاری، روند صعودی تورم سالانه ادامه یابد و ارقامی فراتر از ۶۶ درصد فعلی ثبت شود.
اشغال ایران، نقطه آغاز اولین موج تورمی بزرگ معاصر
داده‌های آماری تورم در ایران از سال ۱۳۱۵ جمع‌آوری شده است. در طول این ۹۰ سال، شش بار تورمی بالای ۴۹ درصد در کشور تجربه شده که سه مورد آن به اوایل دهه ۱۳۲۰ و سال‌های اشغال ایران توسط متفقین بازمی‌گردد و سه مورد دیگر در سال‌های پس از انقلاب، از جمله سال جاری، به ثبت رسیده‌اند.
پیش از اشغال ایران، نرخ تورم چندان بالا نبود. تنها در سال ۱۳۱۶ به ۲۱.۲ درصد رسید و در سال‌های ۱۳۱۸ و ۱۳۱۹ تورم تک رقمی بود. اما در شهریور ۱۳۲۰، با اشغال ایران توسط ارتش انگلیس از جنوب و ارتش سرخ شوروی از شمال، تورم به سطحی بی‌سابقه صعود کرد. در همان سال ۱۳۲۰، نرخ تورم کشور به ۴۹.۵ درصد رسید که در جدول سال‌های پرتورم ایران، پنجمین تورم بالای ۹۰ سال گذشته محسوب می‌شود.
از سال ۱۳۲۱، شرایط تورمی به مراتب دشوارتر شد. ایرانِ اشغالی سخت‌ترین روزهای خود را سپری کرد و تورم به ۹۶.۲ درصد رسید. این روند در سال ۱۳۲۲ نیز ادامه یافت، به طوری که تنها تورم سه‌رقمی ایران با نرخ ۱۱۰.۵ درصدی در آن سال به ثبت رسید؛ نرخی که تا به امروز نیز بالاترین تورم تجربه شده در ایران معاصر به شمار می‌آید. با شکست نازی‌ها و پایان جنگ جهانی دوم، اقتصاد ایران به سرعت وارد روندی عادی‌تر شد، به گونه‌ای که در سال ۱۳۲۳ تورم به ۲.۷ درصد کاهش یافت و در سال‌های ۱۳۲۴ و ۱۳۲۵ نرخ تورم به ترتیب به منفی ۱۴.۴ درصد و منفی ۱۱.۵ درصد رسید. در سال ۱۳۲۹ نیز تورم به منفی ۱۷.۲ درصد رسید تا کمترین تورم ۹۰ سال اخیر را به خود اختصاص دهد و تا حدی قیمت‌های سرسام‌آور سال‌های اشغال کنترل شوند.
ایران از دهه ۱۳۲۰ تا دهه ۱۳۷۰ روزهای پرفراز و نشیبی را پشت سر گذاشت. از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ و استبداد پس از آن تا روزهای شتابان پیشرفت در دهه ۱۳۴۰ و افزایش نسبی تورم در دهه ۱۳۵۰، از جنگ هشت ساله تا آغاز برنامه تعدیل ساختاری، تغییرات زیادی دیده شد. با این حال، نرخ تورم که پس از انقلاب به دو رقمی بودن عادت کرده بود، به مدار رکوردشکنی نرسید.
هر شوک ارزی، رکوردی تازه در پی داشت
از ابتدای دهه ۱۳۷۰ اما با آغاز برنامه تعدیل ساختاری، زمینه برای جهش تورم فراهم شد. در آن دوره، نه خبری از تحریم‌های فعلی بود و نه جنگی در جریان بود و کشور در ثبات نسبی به سر می‌برد. با این وجود، اقدامات دولت در حذف ارزهای ترجیحی و تک‌نرخی کردن آن در سال ۱۳۷۳، افسار تورم را پاره کرد. به طوری که ناگهان در سال ۱۳۷۴، نرخ تورم به ۴۹.۴ درصد رسید، رقمی معادل تورمی که در سال اول اشغال ایران ثبت شده بود.
البته، رئیس جمهور وقت، اکبر هاشمی رفسنجانی، دست روی دست نگذاشت؛ او که از نتایج سیاست تعدیل اقتصادی دولت خود ناراضی بود، به سرعت سیاست تثبیت نرخ ارز را در پیش گرفت و با این اقدام دوباره بر تورم افسار زد. در نتیجه، در سال ۱۳۷۵ نرخ تورم به ۲۳.۲ درصد و در سال ۱۳۷۶ که دولت نیز تغییر کرد و محمد خاتمی سکان کشور را به دست گرفت، تورم به ۱۷.۳ درصد رسید.
تورم در ایران پس از سال ۱۳۷۴ برای مدت‌ها کنترل شده‌تر بود. حتی با روی کار آمدن دولت احمدی‌نژاد و سیاست‌های اقتصادی آن دوره نیز، تورم به بیش از ۳۰ درصد نرسید. تنها از ابتدای دهه ۱۳۹۰ و با آغاز تحریم‌های آمریکا علیه ایران بود که تورم ۳۰ درصدی دوباره تجربه شد. تورم بیش از ۴۰ درصد هم تا سال ۱۳۹۸ دیگر در کشور دیده نشد. در واقع، ۲۴ سال پس از اقدامات تندروانه دولت رفسنجانی در تعدیل ساختاری، با وجود تحریم و فشارهای مشابه، تورم به ابعاد پیشین نرسید.
رکورد تورم دولت رفسنجانی اما تا سال ۱۴۰۱ شکسته نشد. بر اساس آمارهای بانک مرکزی در آن سال، تورم سالانه به ۵۳.۱ درصد رسید که تا آن زمان بالاترین تورم پس از انقلاب بود. در ابتدای آن سال نیز، دولت رئیسی با تحمیل یک شوک ارزی به اقتصاد کشور، تورمی که از میانه ۱۴۰۰ روند نزولی داشت را با جهش‌های بزرگی مواجه کرد. در نهایت، حذف ارز ترجیحی ۴۲۰۰ تومانی چنان شکست بزرگی برای دولت سیزدهم به بار آورد که چند ماه بعد با تعیین ارز ترجیحی ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی سعی در کاهش تبعات آن شکست کرد.
در سال ۱۴۰۴ نیز دوباره دولت که این بار ریاست آن با مسعود پزشکیان بود، اقدام به تحمیل یک شوک ارزی در دی ماه کرد. این در حالی بود که پیش از آن، با جنگ ۱۲ روزه، عملاً ایران مورد یورش آمریکا و اسراییل قرار گرفته بود و کمتر از دو ماه پس از این اقدام، جنگ ۴۰ روزه آغاز شد. شوک ارزی، جنگ و پس از آن محاصره، شرایطی را در اقتصاد ایران پدید آورد که با وجود رسیدن تورم به ۶۶ درصد، انتظار افزایش آن تا پایان سال می‌رود.
بررسی روند تورم پس از انقلاب نشان می‌دهد هر گاه دولت‌ها دست به جراحی ارزی زده‌اند، در پی آن یک رکورد تورمی تازه به ثبت رسیده است. به طوری که گاه تورم ثبت شده با سال‌های اشغال ایران قابل مقایسه است.
223229
2257238
