به گزارش ابرامباد، سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها در اطلاعیه‌ای تازه، جزئیات واریز مرحله صد و هشتاد و ششم یارانه‌های نقدی را اعلام کرد.بر این اساس، کمک‌هزینه مردادماه سال ۱۴۰۵ در روز بیست و پنجم این ماه به حساب سرپرستان خانوارهای قرارگرفته در دهک‌های اول تا سوم درآمدی واریز و آماده برداشت گردید. این نهاد توضیح داد که در این نوبت، بیش از ۱۰ میلیون و ۳۸۶ هزار نفر از هموطنان مشمول دریافت یارانه شده‌اند که مجموعاً ۱۱۲ هزار و ۸۵۲ میلیارد ریال پرداخت نقدی را شامل می‌شود. شایان ذکر است که دهک‌بندی خانوارها و تعیین گروه‌های واجد شرایط، طبق ضوابط وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی صورت می‌گیرد. مبلغ یارانه‌ای که برای هر نفر از این سه دهک در نظر گرفته شده، همچنان ۴۰۰ هزار تومان ثابت مانده است. بنابراین، یک خانواده سه‌نفره می‌تواند در مجموع ماهیانه یک میلیون و دویست هزار تومان یارانه دریافت کند؛ این رقم برای خانواده‌های چهار نفره به یک میلیون و ششصد هزار تومان و برای خانواده‌های پنج نفره به دو میلیون تومان می‌رسد.
ریشه‌های پرداخت یارانه نقدی در ایران به تصویب قانون هدفمندی یارانه‌ها در تاریخ ۱۵ دی‌ماه ۱۳۸۸ بازمی‌گردد. این مصوبه، دولت را مکلف ساخت تا در قیمت‌گذاری حامل‌های انرژی تجدید نظر کرده و درآمدهای حاصل از آن را با رعایت سازوکارهای تعیین‌شده، میان خانواده‌ها و بخش‌های مختلف اقتصادی توزیع نماید. فاز عملیاتی این قانون و به تبع آن، آغاز واریز یارانه‌های نقدی به حساب خانوارها، از ۲۸ آذرماه ۱۳۸۹ آغاز شد؛ هم‌زمان با جهش قیمت حامل‌های انرژی. در آن زمان، مبلغ اولیه یارانه برای هر نفر ماهیانه ۴۵ هزار و ۵۰۰ تومان بود. این رقم در سال‌های بعدی تغییر چندانی را تجربه نکرد، حال آنکه بهای کالاها و خدمات مصرفی با شیب تندی رو به افزایش گذاشت. هدف اصلی از این طرح، کاهش فشارهای اقتصادی ناشی از تعدیل قیمت‌ها بر دوش خانواده‌ها بود، اما روند صعودی تورم به مرور زمان، از ارزش واقعی و قدرت خرید این مبلغ کاست.
حمایت‌های دولتی در سال‌های اخیر صرفاً به یارانه‌های نقدی محدود نشده است. به عنوان مثال، در پی افزایش قیمت بنزین در سال ۱۳۹۸، طرح «کمک معیشتی» به برخی خانوارها ارائه شد که ماهیتی متفاوت از یارانه‌های نقدی هدفمندی داشت و نباید با آن یکسان تلقی شود. همچنین در سال ۱۴۰۱، هم‌راستا با تغییرات در سیاست ارز ترجیحی، میزان یارانه‌های پرداختی برای دهک‌های مختلف درآمدی افزایش یافت؛ به این صورت که برای دهک‌های اول تا سوم، مبلغ ۴۰۰ هزار تومان و برای دهک‌های چهارم تا نهم، ۳۰۰ هزار تومان به ازای هر نفر تعیین گردید. هم‌زمان، طرح «کالابرگ الکترونیکی» نیز به عنوان یکی دیگر از اشکال حمایت‌های معیشتی به میان آمد. در این طرح، به جای پرداخت نقدی کامل، به خانوارها اعتباری تخصیص داده می‌شود تا بتوانند کالاهای اساسی خاصی را با آن خریداری کنند. بنابراین، برای درک صحیح سیستم حمایت‌های دولتی، ضروری است که میان یارانه نقدی، کمک معیشتی و کالابرگ تمایز قائل شد.
با وجود آنکه رقم اسمی یارانه نقدی برای دهک‌های اول تا سوم، همچنان ۴۰۰ هزار تومان به ازای هر فرد ثابت مانده، اما ارزش واقعی و قدرت خرید آن به شدت تحت تأثیر تحولات اقتصادی و نرخ تورم قرار دارد. بنا بر آخرین گزارش مرکز آمار ایران، در تیرماه ۱۴۰۵، شاخص قیمت مصرف‌کننده به ۶۷۶.۹ واحد رسیده که نشان‌دهنده افزایشی ۳.۱ درصدی نسبت به ماه خرداد است. علاوه بر این، نرخ تورم سالانه ۶۶ درصد و تورم نقطه‌به‌نقطه نیز ۸۷.۹ درصد اعلام شده است. معنای تورم نقطه‌به‌نقطه ۸۷.۹ درصدی این است که یک خانوار برای تهیه سبدی یکسان از کالاها و خدمات در تیرماه ۱۴۰۵، به طور متوسط نزدیک به ۸۸ درصد بیشتر از تیرماه سال قبل هزینه کرده است. البته این رقم بیانگر افزایش یکنواخت قیمت‌ها در تمام بخش‌ها نیست، بلکه میانگین تغییرات در شاخص کلی قیمت مصرف‌کننده را بازتاب می‌دهد. شدت فشار تورم بر خانوارهای کم‌درآمد به مراتب بالاتر است؛ چرا که بخش عمده‌ای از درآمد این اقشار صرف تأمین نیازهای اولیه مانند خوراک، مسکن، حمل‌ونقل و سایر هزینه‌های حیاتی می‌شود. مرکز آمار ایران همچنین نرخ تورم سالانه را برای دهک‌های مختلف درآمدی در تیرماه ۱۴۰۵، از ۶۳.۹ درصد برای دهک دهم تا ۷۳.۵ درصد برای دهک دوم، متفاوت اعلام کرده است.
یک خانواده سه‌نفره که در میان دهک‌های اول تا سوم قرار می‌گیرد، با فرض دریافت کامل یارانه‌ها، ماهیانه یک میلیون و دویست هزار تومان دریافت خواهد کرد. این مبلغ، هرچند قادر است بخشی از نیازهای روزمره را پوشش دهد، اما تأثیرگذاری آن به فاکتورهایی چون تعداد اعضای خانواده، موقعیت جغرافیایی محل سکونت، هزینه‌های مسکن، وضعیت درمانی و الگوی مصرف بستگی فراوانی دارد. به عنوان مثال، این رقم شاید بتواند قسمتی از هزینه‌های خرید مواد غذایی، حمل‌ونقل یا قبوض را جبران کند، اما در مقابل مبالغ سرسام‌آور مسکن، درمان و سبد کامل معیشت، سهم بسیار ناچیزی خواهد داشت. از این رو، سنجش ارزش واقعی یارانه تنها با در نظر گرفتن مبلغ اسمی واریزی امکان‌پذیر نیست و باید قدرت خرید واقعی آن در بازار مصرف نیز مورد ارزیابی دقیق قرار گیرد.
هرگونه تغییر در مبلغ یارانه‌های نقدی، متکی بر تصمیمات بودجه‌ای آتی، رویکردهای حمایتی دولت، بازنگری در دهک‌بندی‌ها یا اجرای طرح‌های جدیدی نظیر کالابرگ خواهد بود. لذا، برای اطلاع از مبلغ و زمان دقیق واریز در ماه‌های آتی، مراجعه به اطلاعیه‌های رسمی سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها و وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی ضروری است. در شرایط کنونی و مطابق با گزارش مربوط به مردادماه ۱۴۰۵، مبنای پرداخت یارانه نقدی برای دهک‌های اول تا سوم، همان ۴۰۰ هزار تومان به ازای هر نفر اعلام شده است. همانطور که پیشتر اشاره شد، یارانه نقدی مردادماه ۱۴۰۵ در روز ۲۵ مرداد به حساب سرپرستان خانوارهای دهک‌های یادشده واریز گردید. این مبلغ برای هر فرد ۴۰۰ هزار تومان و برای یک خانواده سه‌نفره مجموعاً یک میلیون و دویست هزار تومان است. اگرچه هدف اولیه از پرداخت یارانه نقدی، کاهش بخشی از تبعات ناشی از اصلاح قیمت حامل‌های انرژی بود، اما رشد بی‌امان تورم در طول سالیان اخیر، به شدت از قدرت خرید واقعی آن کاسته است. از این رو، برای ارزیابی ارزش حقیقی این کمک‌هزینه، تنها رقم واریزی ملاک نیست؛ بلکه باید میزان پوشش‌دهی آن نسبت به هزینه‌های اساسی زندگی از جمله خوراک، مسکن، درمان، حمل‌ونقل و سایر مایحتاج ضروری خانوار به دقت مورد بررسی قرار گیرد.
