به گزارش ابرامباد، آیا تا به حال در موقعیت‌های پُرفشار روانی احساس سردرگمی کرده‌اید؟شاید آدرس‌ها را فراموش کرده‌اید، تمرکزتان به هم ریخته یا حتی در مسیری آشنا دچار اشتباه شده‌اید. تحقیقات جدید علمی نشان می‌دهد که این حس صرفاً یک تصور ذهنی نیست؛ بلکه استرس به طور واقعی می‌تواند سامانه مسیریابی پیچیده مغز ما را دچار اختلال کند.
دانشمندان با بهره‌گیری از تکنیک‌های پیشرفته تصویربرداری MRI، متوجه شده‌اند که هورمون استرس، موسوم به کورتیزول، فعالیت قسمتی از مغز را که مسئول جهت‌یابی و پیدا کردن مسیر است، به شدت کاهش می‌دهد. این یافته علمی می‌تواند پاسخی قانع‌کننده برای این پرسش باشد که چرا در لحظات اضطراب و فشار روانی، انسان‌ها بیشتر مستعد سردرگمی می‌شوند.
سال‌هاست که محققان می‌دانند مغز انسان به نوعی سامانه موقعیت‌یاب داخلی مجهز است. بخش مهمی از این سیستم به سلول‌های خاصی به نام «سلول‌های شبکه‌ای» (Grid Cells) ارتباط دارد. این سلول‌ها که در ناحیه‌ای به نام قشر انتورینال واقع شده‌اند، نقش حیاتی در کمک به مغز برای تشخیص مکان، تخمین مسافت‌ها و بازگشت به نقطه شروع ایفا می‌کنند. بسیاری از دانشمندان این سیستم را «GPS درونی مغز» می‌نامند.
در تازه‌ترین مطالعه، پژوهشگران به گروهی از شرکت‌کنندگان دوز مشخصی از کورتیزول (هورمون اصلی استرس) دادند و سپس عملکرد مغز آن‌ها را حین انجام وظایف مسیریابی مورد بررسی قرار دادند. نتایج به وضوح نشان داد افرادی که سطوح کورتیزول بالاتری داشتند، در یافتن مسیر اشتباهات بیشتری مرتکب شدند، برای بازگشت به نقطه آغازین با چالش بیشتری مواجه بودند و در کل عملکرد ضعیف‌تری در جهت‌یابی از خود نشان دادند. تصاویر MRI نیز تأیید کرد که فعالیت سلول‌های شبکه‌ای در این افراد به شکل قابل توجهی کاهش یافته بود.
محققان توضیح می‌دهند که در شرایط استرس، مغز اولویت‌بندی منابع خود را به سمت «بقا» تغییر می‌دهد. در چنین وضعیتی، بدن به جای پردازش دقیق اطلاعات محیطی، تمام تمرکز خود را بر روی تشخیص تهدید و واکنش سریع معطوف می‌کند. به همین دلیل، قابلیت‌های شناختی مانند تمرکز، حافظه و توانایی مسیریابی ممکن است به صورت موقتی تضعیف شوند.
یکی از جنبه‌های بسیار مهم این پژوهش، ارتباط آن با بیماری آلزایمر است. قشر انتورینال – همان منطقه‌ای که سلول‌های شبکه‌ای در آن قرار دارند – یکی از اولین نواحی مغز است که در مراحل اولیه آلزایمر دچار آسیب می‌شود. دانشمندان بر این باورند که استرس مزمن و طولانی‌مدت می‌تواند بر این ناحیه تأثیر منفی بگذارد و در بلندمدت به اختلالات شناختی مرتبط با آلزایمر کمک کند.
