به گزارش ابرامباد، بسیاری از افراد عادت دارند در طول روز چرت بزنند تا انرژی از دست رفته خود را بازیابند، اما گاهی اوقات نتیجه برعکس است و فرد پس از بیدار شدن، به جای شادابی، احساس سردرگمی، سنگینی ذهن و گیجی می‌کند.این وضعیت که در علم خواب به آن «بی‌حالی پس از بیداری» یا “sleep inertia” گفته می‌شود، نتیجه تغییرات پیچیده فیزیولوژیکی و عصبی در مغز است که در زمان انتقال از خواب به بیداری رخ می‌دهد. بر اساس تحقیقات معتبر انجام شده توسط مؤسساتی مانند Sleep Foundation و دانشکده پزشکی هاروارد، شدت این حالت به عواملی چون مدت زمان چرت، مرحله‌ای از خواب که در آن بیدار می‌شویم و وضعیت جسمانی قبل از خواب بستگی دارد.
چرا بعد از یک چرت کوتاه، احساس گیجی می‌کنیم؟
۱. بیدار شدن از خواب عمیق: اگر چرت روزانه شما وارد فاز خواب عمیق (خواب موج آهسته) شود و ناگهان از خواب بیدار شوید، مغز شما هنوز در حالت نیمه فعال و کند قرار دارد. این اتفاق به شدت باعث کاهش تمرکز، واکنش‌های کند و احساس گیجی می‌شود.
۲. عدم تعادل در پیام‌رسان‌های عصبی: در طول خواب، میزان برخی از پیام‌رسان‌های عصبی مانند آدنوزین، گابا (GABA) و ملاتونین در بدن تغییر می‌کند. بیداری ناگهانی، این تعادل را برهم زده و بازگشت آن‌ها به سطح طبیعی را دچار اختلال می‌کند، که خود به حس ناخوشایند گیجی دامن می‌زند.
۳. تغییرات دمایی بدن و فعالیت مغز: در زمان استراحت و خواب، دمای بدن کمی کاهش می‌یابد. اگر پیش از بازگشت دمای بدن به حالت عادی بیدار شوید، ممکن است احساس کسالت، سردی و بی‌حالی به شما دست دهد.
۴. کمبود اکسیژن یا وضعیت نامناسب بدن: خوابیدن در موقعیت‌هایی که تنفس را محدود می‌کند یا با تنفس‌های سطحی و کم‌عمق، می‌تواند باعث کاهش اکسیژن‌رسانی به مغز شود. این کمبود اکسیژن، بیداری را با احساس سنگینی و عدم هوشیاری همراه خواهد کرد.
راهکارهایی عملی برای رفع گیجی پس از چرت زدن
برای اینکه از مزایای چرت روزانه بهره‌مند شوید و از حس ناخوشایند گیجی پس از آن دوری کنید، می‌توانید راهکارهای زیر را به کار ببندید:
– تنظیم مدت زمان چرت: بهترین زمان برای یک چرت انرژی‌بخش، بین ۱۰ تا ۲۰ دقیقه است. در این مدت، معمولاً وارد فاز خواب عمیق نمی‌شوید و پس از بیداری، احساس سرزندگی و هوشیاری بیشتری خواهید داشت.
– پرهیز از چرت‌های طولانی: سعی کنید چرت‌های روزانه شما از ۳۰ دقیقه بیشتر نشود. چرت‌های طولانی‌تر احتمال ورود به مرحله خواب عمیق را افزایش داده و در نتیجه، بیداری را با حس گیجی شدیدتری همراه می‌کند.
– بیدار شدن با محرک‌های طبیعی: برای خروج تدریجی مغز از حالت خواب، بهتر است با نور طبیعی خورشید یا با صدای زنگ ملایم و آرام بیدار شوید. نور می‌تواند به تنظیم ریتم شبانه‌روزی بدن کمک کند.
– فعالیت بدنی فوری: بلافاصله پس از بیداری، کمی تحرک داشته باشید. کشش عضلات، نوشیدن یک لیوان آب یا حتی چند قدم پیاده‌روی کوتاه می‌تواند به بهبود جریان خون و کاهش سریع خواب‌آلودگی کمک کند.
– تنفس عمیق و آب خنک: چند نفس عمیق بکشید و یک لیوان آب خنک بنوشید. این اقدامات ساده به تنظیم دمای بدن و تحریک سیستم عصبی شما کمک شایانی می‌کنند تا سریع‌تر هوشیار شوید.
