به گزارش ابرامباد، روز گذشته نیروهای پدافند هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران در یک عملیات موفقیت‌آمیز، یک فروند پهپاد شناسایی پیشرفته با نام «اوربیتر» را بر فراز منطقه استراتژیک تنگه هرمز در ساعت ۱۸:۳۰ هدف قرار داده و منهدم کردند.این پرنده بدون سرنشین، محصول شرکت اسرائیلی Aeronautics است که به طور خاص برای مأموریت‌های حساس شناسایی، مراقبت، جمع‌آوری اطلاعات و عملیات دریایی طراحی شده بود.
بر اساس بیانیه روابط عمومی ارتش، این پهپاد مهاجم با استفاده از سامانه‌های بومی نیروی پدافند هوایی ارتش و در قالب شبکه یکپارچه دفاع هوایی کشور، در آسمان تنگه هرمز رهگیری و مورد اصابت قرار گرفت.
اگرچه ارتش مدل دقیق این پهپاد را به صورت رسمی اعلام نکرده است، اما خانواده اوربیتر از جمله سیستم‌های شناخته‌شده و پیشرفته ساخت شرکت اسرائیلی Aeronautics به شمار می‌رود. این پهپادها با قابلیت‌های چندمنظوره برای کسب اطلاعات، شناسایی و مراقبت در محیط‌های مختلف زمینی و دریایی توسعه یافته‌اند.
ویژگی‌های فنی و قابلیت‌های پهپاد اوربیتر
اوربیتر یک پهپاد تاکتیکی با قابلیت پرواز طولانی‌مدت است که بدون نیاز به باند پرواز، به صورت مستقل عملیات می‌کند و توانایی حمل همزمان چندین محموله را دارد. سازنده آن را به عنوان یک سیستم جامع برای مأموریت‌های ISTAR معرفی کرده است؛ مفهومی که طیف وسیعی از جمع‌آوری اطلاعات، مراقبت، شناسایی و کسب هدف را در بر می‌گیرد.
یکی از نکات برجسته در طراحی این پهپاد، انعطاف‌پذیری بالای آن در پیکربندی‌های عملیاتی است. مدل پایه اوربیتر می‌تواند با پرتابگر و سامانه بازیابی چتر مورد استفاده قرار گیرد، در حالی که نسخه مجهز به کیت عمودپرواز (VTOL) نیز برای افزایش انعطاف عملیاتی و توانایی پرواز از فضاهای محدود ارائه شده است. البته در پیکربندی VTOL، مداومت پروازی آن طبق اعلام سازنده به بیش از ۱۲ ساعت کاهش می‌یابد.
ابعاد کوچک، مأموریت‌های بزرگ
بر اساس مشخصات رسمی، نسخه اوربیتر ۴ دارای حداکثر وزن برخاست ۵۵ کیلوگرم است و می‌تواند تا ارتفاع ۱۸ هزار پایی اوج بگیرد. حداکثر سرعت آن ۷۰ گره دریایی و مدت پروازی‌اش بیش از ۲۴ ساعت اعلام شده است.
این پهپاد قادر به حمل محموله‌هایی تا وزن ۱۲ کیلوگرم است که همین ظرفیت امکان نصب همزمان چندین حسگر و سیستم مأموریتی را فراهم می‌کند. در کاتالوگ شرکت سازنده، تجهیزاتی نظیر دوربین‌های الکترواپتیکی و فروسرخ، سامانه‌های جنگ الکترونیک، رادار دهانه ترکیبی (SAR)، رادار گشت دریایی و سامانه شناسایی خودکار کشتی‌ها (AIS) برای این خانواده از پهپادها ذکر شده است.
این ویژگی‌ها در منطقه‌ای حساس مانند تنگه هرمز اهمیت دوچندانی پیدا می‌کند؛ چرا که مأموریت یک پهپاد شناسایی دریایی تنها به ثبت تصاویر محدود نمی‌شود و می‌تواند بسته به نوع محموله، شامل پایش شناورها، جمع‌آوری اطلاعات الکترونیکی حساس، شناسایی اهداف و ارسال سریع داده‌ها به واحدهای عملیاتی دیگر باشد.
دامنه عملیاتی؛ فراتر از ۱۵۰ کیلومتر؟
یکی از جنبه‌های قابل توجه در مورد اوربیتر، برد ارتباطی آن است. در بروشور رسمی سازنده، برد ارتباط خط دید (LOS) تا ۱۵۰ کیلومتر اعلام شده، اما همزمان به قابلیت ارتباط فراتر از خط دید (BLOS) نیز اشاره شده است. این موضوع نشان می‌دهد که باید بین “برد لینک ارتباطی” و “برد عملیاتی” تفاوت قائل شد، چرا که این دو لزوماً یکسان نیستند.
قابلیت ارتباط ماهواره‌ای (SATCOM) نیز در نسخه‌های جدید این سیستم مطرح شده است؛ قابلیتی که به گفته شرکت سازنده، امکان کنترل و تبادل اطلاعات در فواصل بسیار دور و فراتر از خط دید را میسر می‌سازد.
چشمان الکترونیکی بر فراز دریا
مجموعه حسگرهای اوربیتر یکی از مهم‌ترین بخش‌های آن به شمار می‌رود. این پهپاد می‌تواند به محموله‌های الکترواپتیکی و فروسرخ مجهز شود و در پیکربندی‌های مختلف از رادار گشت دریایی, SAR, AIS, سامانه‌های جمع‌آوری اطلاعات سیگنالی (ELINT), اطلاعات ارتباطی (COMINT) و تجهیزات جنگ الکترونیک بهره ببرد.
بنابراین، اگر پهپاد منهدم‌شده در تنگه هرمز واقعاً از نوع اوربیتر ۴ بوده باشد، ارزش عملیاتی آن فراتر از خود پرنده است. بخش قابل توجهی از اهمیت چنین سیستمی به حسگرها، ارتباطات و اطلاعاتی که پیش از نابودی جمع‌آوری کرده، مربوط می‌شود.
به عبارت ساده‌تر، یک پهپاد شناسایی می‌تواند بدون شلیک حتی یک گلوله، اطلاعات حیاتی و ارزشمندی درباره تحرکات دریایی، موقعیت شناورها و فعالیت سامانه‌های گوناگون جمع‌آوری کند.
پیشینه حضور در مأموریت‌های دریایی
اوربیتر ۴ از همان ابتدا برای عملیات دریایی مورد توجه خاصی قرار گرفته است. شرکت هندی Mahindra Defence در سال ۲۰۱۸ تفاهم‌نامه‌ای با Aeronautics امضا کرد تا نسخه دریایی اوربیتر ۴ را برای نیروی دریایی هند تولید کند. در اعلام رسمی این همکاری، به امکان استفاده از این پهپاد برای پرواز از روی شناورهای کوچک نیز اشاره شده بود.
این سابقه نشان‌دهنده آن است که قابلیت‌های دریایی اوربیتر ۴ صرفاً یک کاربرد جانبی نیست؛ بلکه این خانواده از پهپادها از ابتدا با هدف انجام مأموریت‌هایی مانند پایش مناطق دریایی وسیع، حفاظت از شناورها و تأسیسات ساحلی و جمع‌آوری اطلاعات طراحی شده‌اند.
چرا انهدام «اوربیتر» در تنگه هرمز دارای اهمیت است؟
اهمیت این رویداد را باید از دو منظر کلیدی بررسی کرد: نخست، ارزش بالای خود پهپاد و تجهیزات اطلاعاتی آن و دوم، اهمیت استراتژیک منطقه‌ای که این پرنده در آن سرنگون شده است.
تنگه هرمز به عنوان یکی از حیاتی‌ترین گذرگاه‌های دریایی جهان شناخته می‌شود و هرگونه پرواز شناسایی در این منطقه می‌تواند از بعد اطلاعاتی بسیار مهم باشد. در چنین محیطی، یک پهپاد مجهز به حسگرهای پیشرفته می‌تواند برای ایجاد تصویری لحظه‌ای و دقیق از وضعیت دریایی منطقه به کار گرفته شود.
از سوی دیگر، انهدام موفقیت‌آمیز چنین پرنده‌ای، نشان‌دهنده عملکرد یک زنجیره عملیاتی پیچیده از کشف، رهگیری، شناسایی و در نهایت درگیری با هدف است؛ زنجیره‌ای که جزئیات دقیق آن از جمله نوع رادار، سامانه درگیرشونده، ارتفاع پرواز و نحوه رهگیری تاکنون از سوی ارتش منتشر نشده و از این رو نمی‌توان با قطعیت در مورد آنها اظهار نظر کرد.
البته یک نکته فنی مهم را نباید فراموش کرد: «اوربیتر» نام یک خانواده از پهپادهاست و شرکت Aeronautics مدل‌های متنوعی از آن را تولید می‌کند؛ از اوربیتر ۲ و ۳ گرفته تا اوربیتر ۴ و ۵. بنابراین، تا زمانی که ارتش مدل دقیق پهپاد ساقط‌شده یا تصاویر باقی‌مانده آن را منتشر نکند، نسبت دادن قطعی این حادثه به اوربیتر ۴ نیازمند احتیاط است.
با این حال، اگر منظور از «اوربیتر» در اطلاعیه ارتش همان اوربیتر ۴ باشد، ما با سیستمی مواجه هستیم که طبق مشخصات سازنده، بیش از ۲۴ ساعت مداومت پروازی، سقف پرواز ۱۸ هزار پایی، قابلیت حمل چندین محموله و امکان استفاده از حسگرهای متنوع اطلاعاتی و دریایی را داراست.
انهدام این پهپاد بر فراز تنگه هرمز را می‌توان از دو جنبه اصلی ارزیابی کرد: ارزش اطلاعاتی پرنده‌ای که هدف قرار گرفته و توانمندی شبکه پدافندی کشور در کشف و مقابله با یک هدف شناسایی بدون سرنشین.
آنچه تاکنون به طور رسمی اعلام شده، ساقط شدن یک فروند پهپاد شناسایی «اوربیتر» توسط سامانه‌های پدافند هوایی ارتش است. جزئیات حیاتی مانند مدل دقیق، کشور یا واحد بهره‌بردار، مسیر و ارتفاع پروازی و همچنین سامانه پدافندی مورد استفاده، هنوز منتشر نشده‌اند.
با این حال، مشخصات کلی خانواده اوربیتر ۴ نشان می‌دهد که این پهپادها برای ماندگاری طولانی‌مدت در آسمان و جمع‌آوری اطلاعات در محیط‌های پیچیده طراحی شده‌اند؛ موضوعی که در محیط استراتژیک تنگه هرمز، اهمیت عملیاتی و اطلاعاتی چنین پرنده‌ای را به شدت افزایش می‌دهد.
