به گزارش ابرامباد، کاظم غریب‌آبادی، معاون حقوقی و بین‌المللی وزیر امور خارجه ایران، در گفتگویی اختصاصی با تأکید بر لزوم بررسی همه‌جانبه ابعاد حقوقی و تعهدات طرفین در موضوع حساس تنگه هرمز، اظهار داشت که نمی‌توان تنها با نگاهی سطحی به حوادث اخیر و هدف قرار گرفتن برخی کشتی‌ها، قضاوت دقیقی داشت.وی با اشاره به تداوم مفاد تفاهم‌نامه اسلام‌آباد، توضیح داد که گرچه در وهله اول ممکن است به نظر برسد تعدادی کشتی از آب‌های سرزمینی یا داخلی عمان عبور کرده و مورد اصابت قرار گرفته‌اند، اما برای ارائه پاسخی مستدل، لازم است تمامی جوانب امر و تعهدات طرف‌های ذیربط به‌دقت تحلیل شود.
معاون وزیر امور خارجه افزود: باید مشخص گردد که اقدام مشترک آمریکا و عمان برای ایجاد مسیر عبور کشتی‌ها از بخش جنوبی تنگه هرمز در خلال دوره اجرای تفاهم‌نامه، تا چه حد با تعهدات طرفین و حقوق مشروع جمهوری اسلامی ایران مطابقت داشته است.
غریب‌آبادی تصریح کرد که ظاهر و شکل اجرای یک توافق، معیار ارزیابی تعهدات نیست. زمانی که طرفین بر سر یک تفاهم یا موافقت‌نامه به توافق می‌رسند، تمامی جزئیات آن باید با همان دقت و شیوه‌ای که مورد توافق قرار گرفته، اجرا شود؛ حتی اگر نحوه اجرای آن در نگاه اول نامعقول به نظر برسد.
او ادامه داد: در روند مذاکرات، طرف‌ها تعهداتی را می‌پذیرند که پشتوانه آن‌ها ملاحظات و امتیازاتی است؛ لذا، پاسخ‌ها و تحلیل‌ها نباید صرفاً بر اساس ظاهر یک رخداد شکل گیرد.
معاون حقوقی و بین‌المللی وزیر امور خارجه در ادامه به مفاد یادداشت تفاهم اسلام‌آباد در خصوص تنگه هرمز اشاره کرد و گفت: بند پنجم این یادداشت که به مسائل مربوط به تنگه هرمز اختصاص دارد، از سه بخش اصلی تشکیل شده است.
غریب‌آبادی توضیح داد که بر اساس بخش نخست بند پنجم، ایران متعهد شده بود تا ترتیبات لازم را برای عبور ایمن و رایگان کشتی‌های تجاری، به مدت ۶۰ روز فراهم آورد.
بازگشایی تنگه هرمز تنها با ترتیبات ایران امکان‌پذیر بود
کاظم غریب‌آبادی، معاون حقوقی و بین‌المللی وزیر امور خارجه ایران، با تشریح جزئیات بند پنجم یادداشت تفاهم اسلام‌آباد، تأکید کرد که مفاد این بند از نظر حقوقی کاملاً صریح است و هیچ تفسیری متفاوت از آن پذیرفته نیست.
وی ابراز داشت: طبق متن توافق، فراهم آوردن امکان عبور امن کشتی‌های تجاری از تنگه هرمز باید در وهله اول و با تدابیر و ترتیبات جمهوری اسلامی ایران صورت می‌گرفت. اگر منظور صرفاً بازگشایی تنگه هرمز یا امکان عبور کشتی‌ها بود، ادبیات دیگری در متن توافق به‌کار می‌رفت؛ اما درج صریح عبارت «با ترتیبات ایران» حاصل ساعت‌ها مذاکره و توافق میان طرفین بود.
معاون وزیر امور خارجه با اشاره به روند مذاکرات مربوط به این بند اظهار داشت: بند پنجم، آخرین بندی بود که در جریان مذاکرات تفاهم‌نامه نهایی شد و تا ساعات پایانی مذاکرات، محل اختلاف نظر بود. در شب پایانی حضور هیئت قطری در ایران، دو موضوع اصلی همچنان مورد اختلاف بود که مهم‌ترین آن‌ها همین بند پنجم و مسئله تنگه هرمز به شمار می‌رفت.
غریب‌آبادی افزود: مذاکرات بر سر این بند تا حدود ساعت ۱۲ شب و یک بامداد ادامه یافت و طرف آمریکایی تلاش داشت تا عبارت «ترتیبات ایران» در متن گنجانده نشود. همچنین درباره گنجاندن یا حذف موضوع ترتیبات موقت و دائمی برای مدیریت تنگه هرمز اختلاف‌نظرهایی وجود داشت، اما نهایتاً طرفین بر متن فعلی و نقش جمهوری اسلامی ایران به توافق رسیدند.
او با بیان اینکه بخش نخست بند پنجم به چگونگی عبور ایمن کشتی‌های تجاری مربوط است، تصریح کرد: بخش دوم این بند به موضوع مین‌زدایی می‌پردازد و بر اساس آن، جمهوری اسلامی ایران متعهد شده است عملیات مین‌زدایی را ظرف ۳۰ روز انجام دهد.
معاون حقوقی و بین‌المللی وزیر امور خارجه ادامه داد: در متن توافق، مین‌زدایی به‌طور خاص به تنگه هرمز مربوط شده و محدود به مسیر مشخصی که ایران تعیین کند، نیست؛ بنابراین، مسئولیت انجام این عملیات در این چارچوب بر عهده ایران قرار گرفته است.
غریب‌آبادی در خصوص بخش سوم بند پنجم نیز گفت: این بخش به ترتیبات آتی برای مدیریت تنگه هرمز از طریق گفتگو و مشورت با کشورهای ساحلی خلیج فارس اختصاص دارد. این نشان‌دهنده آن است که قرار است برای مدیریت آینده تنگه هرمز، تدابیر جدیدی اتخاذ شود و وضعیت آن به شکل پیش از جنگ بازنگردد.
وی تأکید کرد: در جریان توافق بر سر این بند، بده‌بستان‌هایی میان طرفین صورت گرفت و اهمیت موضوع به اندازه‌ای بود که اگر توافق بر سر این بخش حاصل نمی‌شد، یادداشت تفاهم اسلام‌آباد نیز به نتیجه نمی‌رسید.
معاون وزیر امور خارجه خاطرنشان کرد: با وجود اینکه بند نخست یادداشت تفاهم و موضوع پایان درگیری‌ها در ایران و لبنان، ستون اصلی توافق را تشکیل می‌داد، اما مسئله تنگه هرمز نیز برای جمهوری اسلامی ایران از اهمیت راهبردی خاصی برخوردار بود.
غریب‌آبادی افزود: سیاست ایران همواره بر این بوده که وضعیت تنگه هرمز به شرایط قبل از جنگ بازنگردد و ترتیبات آتی آن بر پایه سیاست‌ها و ملاحظات جدید مورد توافق قرار گیرد.
ایجاد مسیر جنوبی تنگه هرمز، نقض صریح تفاهم‌نامه بود
معاون حقوقی و بین‌المللی وزیر امور خارجه ایران، با تشریح نحوه اجرای بخش نخست بند پنجم یادداشت تفاهم اسلام‌آباد، بیان کرد: جمهوری اسلامی ایران مسیر عبور و مرور کشتی‌ها را در بخش شمالی تنگه هرمز و در نزدیکی جزیره لارک ایجاد و این مسیر را به سازمان بین‌المللی دریانوردی (IMO) اعلام کرد.
وی اظهار داشت: مسیری که ایران تعیین کرده بود، یک کریدور ورودی و خروجی برای تردد کشتی‌های تجاری بود و اطلاعات مربوط به آن نیز به سازمان بین‌المللی دریانوردی در لندن ابلاغ شد.
معاون حقوقی و بین‌المللی وزیر امور خارجه افزود: در مقابل، آمریکا و عمان نیز مسیری را در بخش جنوبی تنگه هرمز و در آب‌های داخلی عمان ایجاد کرده و آن را به سازمان بین‌المللی دریانوردی اعلام کردند؛ سپس کشتی‌ها به سمت این مسیر هدایت شدند.
غریب‌آبادی با اشاره به اقدامات آمریکا برای جلوگیری از بازگشت کشتی‌ها به مسیر شمالی، تصریح کرد: برخی کشتی‌ها که با اخطار جمهوری اسلامی ایران ملزم به بازگشت و حرکت به سمت مسیر شمالی بودند، با تهدید و استفاده از پهپادها برای ادامه حرکت در مسیر جنوبی تحت فشار قرار گرفتند.
وی تأکید کرد: ایجاد مسیر جنوبی برای عبور کشتی‌ها، کاملاً مغایر با مفاد بخش نخست بند پنجم یادداشت تفاهم اسلام‌آباد و نقض آشکار تعهدات مندرج در این توافق بود.
معاون حقوقی و بین‌المللی وزیر امور خارجه با بیان اینکه نمی‌توان عبور روزانه تعدادی کشتی از مسیر جنوبی را کم‌اهمیت دانست، گفت: ایران با توجه به مفاد و تعهدات مشخص بند پنجم، به یادداشت تفاهم اسلام‌آباد پیوست و اجرای دقیق این تعهدات برای ایران اهمیت حیاتی داشت.
غریب‌آبادی ادامه داد: اگر روند عبور کشتی‌های تجاری از مسیر جنوبی ادامه می‌یافت، اعمال و تثبیت حاکمیت مؤثر جمهوری اسلامی ایران در تنگه هرمز با چالش جدی روبرو می‌شد و عملاً امکان تثبیت این حاکمیت از بین می‌رفت.
وی افزود: طرف آمریکایی اکنون به این جمع‌بندی رسیده است که جمهوری اسلامی ایران برای تثبیت حاکمیت خود در تنگه هرمز، از هیچ اقدامی واهمه ندارد؛ حتی اگر این موضوع با خطر ازسرگیری جنگ همراه باشد.
معاون حقوقی و بین‌المللی وزیر امور خارجه در عین حال تأکید کرد: این موضع نباید به منزله جنگ‌طلبی یا تلاش ایران برای جنگ‌افروزی تلقی شود، بلکه نشان‌دهنده اراده کشور برای دفاع از حقوق و منافع ملی خود است.
غریب‌آبادی با اشاره به توانمندی‌های دفاعی ایران گفت: جمهوری اسلامی ایران در طول ۴۵ سال پس از انقلاب، ظرفیت قابل توجهی در حوزه دفاع موشکی و توان بازدارندگی ایجاد کرده است؛ ظرفیتی که امکان مقابله با ابزارها و قابلیت‌های دشمنان را فراهم می‌آورد.
وی افزود: ایران اکنون یک ظرفیت جدید نیز در حوزه دفاع و بازدارندگی شناسایی کرده که تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین ابعاد آن به شمار می‌رود.
معاون حقوقی و بین‌المللی وزیر امور خارجه تصریح کرد: تنگه هرمز امروز به بخشی جدایی‌ناپذیر از امنیت ملی ایران تبدیل شده و علاوه بر آن، یک ابزار و توان دفاعی مهم برای کشور محسوب می‌شود.
غریب‌آبادی با اشاره به ابزارهای متنوع دشمنان برای فشار بر ایران اظهار داشت: دشمنان ایران در سال‌های گذشته از روش‌های گوناگونی چون توسعه توانمندی‌های نظامی، حمایت از گروه‌های تروریستی، عملیات علیه مردم بی‌گناه، بهره‌گیری از موضوع حقوق بشر و اعمال تحریم‌ها برای مقابله با ایران استفاده کرده‌اند.
وی خاطرنشان کرد: همان‌طور که دشمنان برای اعمال فشار و مقابله با ایران ابزارهای متعددی ایجاد کرده‌اند، جمهوری اسلامی ایران نیز باید قابلیت‌ها و ابزارهای خود را برای دفاع از کشور و تأمین منافع و امنیت ملی افزایش دهد.
تغییرات آتی در تنگه هرمز، تأثیری بلندمدت بر امنیت ملی ایران خواهد داشت
معاون حقوقی و بین‌المللی وزیر امور خارجه ایران، با تأکید بر ضرورت تقویت بنیه دفاعی کشور گفت: جهان باید بداند که جمهوری اسلامی ایران در حال ارتقای ابزارهای دفاعی خود است و به هیچ‌وجه نمی‌تواند از این ظرفیت‌ها دست بکشد.
وی اظهار داشت: تنگه هرمز امروز بخشی از امنیت ملی و یکی از ابزارهای دفاعی ایران به شمار می‌رود و به همین دلیل، تحولات و تدابیر اعمال‌شده در این منطقه، صرفاً یک موضوع مقطعی یا محدود به عبور چند کشتی تجاری نیست.
معاون حقوقی و بین‌المللی وزیر امور خارجه افزود: ممکن است در نگاه ظاهری این پرسش مطرح شود که چرا هدف قرار گرفتن چند کشتی تجاری که سامانه‌های موقعیت‌یاب خود را خاموش کرده و از مسیر مورد نظر ایران عبور کرده‌اند، باید به‌گونه‌ای باشد که احتمال ازسرگیری جنگ را افزایش دهد؛ اما برای تحلیل دقیق، باید آثار بلندمدت تدابیر اعمال‌شده در تنگه هرمز بر امنیت ایران مورد توجه قرار گیرد.
غریب‌آبادی تصریح کرد: اگر جمهوری اسلامی ایران در این موضوع عقب‌نشینی کند، این پرسش مطرح خواهد شد که هزینه‌های سنگین جنگ، خسارت‌های واردشده و جان‌فشانی شهدا برای چه هدفی بوده است. از این منظر، جایگاه و آینده تنگه هرمز برای ایران اهمیت راهبردی دارد.
وی با بیان اینکه ارزیابی‌های نظامی درباره ابعاد این موضوع بر عهده کارشناسان ذی‌صلاح است، گفت: از دیدگاه من، تنگه هرمز یکی از شاخص‌های مهم برای ارزیابی میزان موفقیت ایران در نبردی است که با دشمنان خود داشته است.
معاون حقوقی و بین‌المللی وزیر امور خارجه ادامه داد: تدابیر و ترتیبات آتی که بر تنگه هرمز حاکم خواهد شد، می‌تواند موفقیت ایران در این نبرد را تکمیل کند؛ اما اگر وضعیت تنگه به شرایط پیش از جنگ بازگردد، نمی‌توان گفت که موفقیت ایران در این جنگ به‌طور کامل محقق شده است.
غریب‌آبادی در بخش دیگری از سخنان خود، با اشاره به موضوع مین‌زدایی در تنگه هرمز اظهار داشت: طرف‌های مقابل به‌طور مداوم درباره انجام عملیات مین‌زدایی با ایران گفتگو کرده‌اند و ایران نیز به‌صراحت اعلام کرده است که هیچ‌گونه اجازه‌ای برای ورود ناوها، تجهیزات یا شناورهای خارجی به نزدیکی تنگه هرمز با هدف انجام این عملیات وجود ندارد.
وی تأکید کرد: به طرف‌های مقابل اعلام شده است که در صورت نزدیک شدن ناوها، تجهیزات یا هر نوع شناور خارجی به تنگه هرمز برای انجام عملیات مین‌زدایی، این تجهیزات و شناورها از نظر جمهوری اسلامی ایران هدف مشروع تلقی خواهند شد.
معاون حقوقی و بین‌المللی وزیر امور خارجه افزود: بر اساس مفاد بند پنجم یادداشت تفاهم، مسئولیت انجام عملیات مین‌زدایی بر عهده ایران قرار گرفته و این تعهد، مبنای موضع ایران درباره جلوگیری از ورود طرف‌های خارجی به تنگه هرمز است.
غریب‌آبادی با اشاره به گفت‌وگوهای انجام‌شده با مقام‌های عمانی گفت: دوستان عمانی پیشنهاد کرده بودند از یک کشور ثالث ــ که ایران نیز با آن اختلافی ندارد و روابط مناسبی برقرار است ــ برای انجام مین‌زدایی در مسیر جنوبی استفاده شود؛ اما جمهوری اسلامی ایران با این پیشنهاد موافقت نکرد.
وی ادامه داد: طرف عمانی این موضوع را مطرح کرده بود که عمان عضو یادداشت تفاهم اسلام‌آباد نیست و توافق یادشده میان ایران و آمریکا انجام شده است؛ ازاین‌رو، عمان باید بتواند برای مین‌زدایی مسیر مورد نظر خود اقدام کند.
معاون حقوقی و بین‌المللی وزیر امور خارجه خاطرنشان کرد: جمهوری اسلامی ایران به طرف عمانی اعلام کرده است که هدف ایران زیر سؤال بردن حاکمیت عمان نیست؛ اما تنگه هرمز می‌تواند منشأ تهدیدهایی علیه امنیت ملی ایران باشد و از سوی دیگر، جمهوری اسلامی ایران در چارچوب یادداشت تفاهم، تعهدات مشخصی را پذیرفته است.
غریب‌آبادی تأکید کرد: موضوع تنگه هرمز و اجرای مفاد یادداشت تفاهم، دارای ابعاد حقوقی، امنیتی و سیاسی پیچیده‌ای است و نمی‌توان آن را صرفاً از منظر حاکمیت یک کشور یا عبور و مرور کشتی‌ها بررسی کرد.
تفاهم‌نامه اسلام‌آباد در هفته‌های اول اجرایی شد / ایران هیچ درخواستی برای مذاکره یا آتش‌بس به آمریکا نداد
معاون حقوقی و بین‌المللی وزیر امور خارجه ایران، با اشاره به روند اجرای یادداشت تفاهم اسلام‌آباد گفت: نمی‌توان صرفاً به این دلیل که بخشی از مفاد توافق با مشکل یا نقض مواجه شده، مدعی شد که کل یادداشت تفاهم از ابتدا محکوم به شکست بوده است.
وی اظهار داشت: آمریکا در چارچوب یادداشت تفاهم، تعهدات متعددی را پذیرفته بود و اجرای بخشی از این تعهدات نیز آغاز شده بود؛ بنابراین، این ادعا که توافق از همان ابتدا قابلیت اجرا نداشته یا محکوم به شکست بوده، ارزیابی دقیقی نیست.
معاون حقوقی و بین‌المللی وزیر امور خارجه افزود: یادداشت تفاهم پس از انعقاد، حدود ۲۰ روز در مسیر اجرای مفاد خود قرار داشت، اما به‌تدریج دو مسئله اساسی در روند اجرای آن ایجاد شد.
غریب‌آبادی نخستین مشکل را مربوط به تحولات لبنان دانست و گفت: بر اساس تعهدات آمریکا، باید شاهد پایان جنگ در لبنان می‌بودیم. همچنین در جریان مذاکرات، با اصرار ایران، موضوع احترام به حاکمیت و تمامیت ارضی لبنان به متن توافق افزوده شد.
وی تصریح کرد: مقصود از تأکید بر احترام به حاکمیت و تمامیت ارضی لبنان این بود که حضور و استقرار نیروهای نظامی خارجی در این کشور نمی‌تواند ادامه یابد و باید روند خروج این نیروها آغاز شود؛ با این حال، آمریکا این تعهدات را به‌طور کامل اجرا نکرد.
معاون حقوقی و بین‌المللی وزیر امور خارجه ادامه داد: گرچه سطح درگیری‌ها در لبنان تا حدی کاهش یافت، اما آمریکا مسیر موازی دیگری را با لبنان و رژیم صهیونیستی آغاز کرد که با تدابیر مورد توافق در یادداشت تفاهم مغایرت داشت.
غریب‌آبادی افزود: بر اساس ترتیبات توافق‌شده در مذاکرات زوریخ میان هیئت‌های چهارگانه، قرار بود سازوکاری برای جلوگیری از درگیری در لبنان با حضور نمایندگان طرف‌های توافق ایجاد شود؛ اما ایجاد یک سازوکار جداگانه و سه‌جانبه، مغایر با چارچوب مورد توافق تلقی می‌شد.
وی با بیان اینکه ایران در آن مقطع وارد مذاکرات مربوط به سایر بندهای یادداشت تفاهم نشده بود، گفت: ایران صرفاً به دلیل اجرای برخی تعهدات اقتصادی یا پیشرفت در بخش‌هایی از توافق، مذاکرات جدید را آغاز نکرد؛ چرا که اجرای کامل و صحیح همه مفاد توافق برای تهران اهمیت داشت.
معاون حقوقی و بین‌المللی وزیر امور خارجه، دومین مسئله را ایجاد اخلال در ترتیبات مندرج در بند پنجم یادداشت تفاهم درباره تنگه هرمز عنوان کرد و افزود: برخلاف برخی ادعاها، بند پنجم از ابتدای توافق به‌طور کامل نقض نشده بود و اجرای آن در مراحل نخست با مشکل جدی مواجه نبود؛ اما در هفته دوم و آغاز هفته سوم، با ایجاد و اعلام رسمی مسیر جنوبی برای عبور کشتی‌ها، تخلفی آشکار در اجرای این بند رخ داد.
غریب‌آبادی اظهار داشت: پیش از آغاز دور جدید درگیری‌ها نیز یک درگیری محدود و یک‌روزه در منطقه رخ داد که در مجموع، روند اجرای یادداشت تفاهم را با مانع جدی روبرو کرد.
وی درباره تبادل پیام‌ها و احتمال آغاز گفت‌وگوها گفت: تصمیم‌های اتخاذشده در مقطع کنونی، موقت و با هدف جلوگیری از گسترش درگیری‌ها و فراهم شدن زمینه برای دستیابی به تفاهم و پایان جنگ بوده است.
معاون حقوقی و بین‌المللی وزیر امور خارجه افزود: در گفت‌وگوهایی که طی دو روز در تهران و با میانجی‌گری عمان انجام شد، طرف آمریکایی اعلام کرد که قصد انجام اقدام نظامی جدید ندارد و نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران نیز تصمیم گرفتند در آن مقطع اقدام نظامی انجام ندهند.
غریب‌آبادی تأکید کرد: جمهوری اسلامی ایران هیچ درخواستی برای مذاکره با آمریکا ارائه نکرده و همچنین هیچ درخواست آتش‌بسی نداشته است.
