به گزارش ابرامباد، اظهارات اخیر وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی از دگرگونی‌های اساسی در نحوه توزیع یارانه‌ها و کالابرگ الکترونیکی در کشور خبر می‌دهد.این تغییرات با هدف ارتقاء عدالت اجتماعی و پوشش‌دهی مؤثرتر اقشار نیازمند، شیوه قدیمی «دهک‌بندی» را منسوخ کرده و نویدبخش حذف میلیون‌ها نفر از دریافت‌کنندگان یارانه نقدی در کنار افزایش چشمگیر شمار مشمولین کالابرگ است. این گزارش به کالبدشکافی این تحول بزرگ پرداخته و مشخص می‌کند که کدام گروه‌ها از این بسته‌های حمایتی بهره‌مند شده و کدام‌یک از دایره حمایت‌های دولتی خارج خواهند شد.
پوشش ۸۰ میلیونی ایرانیان با موج تازه کالابرگ الکترونیکی
کانون اصلی این اصلاحات، کالابرگ الکترونیکی است. بر اساس اعلام رسمی مسئولان، دامنه پوشش این بسته حمایتی از حدود ۷۰ میلیون نفری که پیشتر یارانه نقدی دریافت می‌کردند، به ۸۰ میلیون نفر گسترش خواهد یافت. در این دوره، مبلغی معادل چهار میلیون تومان (۴۰ میلیون ریال) برای هر نفر به حساب سرپرستان خانوار واریز شده است. این تخصیص مالی، مطابق با مصوبه جدید، شامل حال تمامی افرادی می‌شود که تا پایان سال ۱۴۰۳ مشمول دریافت یارانه نقدی بوده‌اند.
استثنای مهم: کارمندان دولت و بازنشستگان در اولویت دریافت کالابرگ
وزیر رفاه صریحاً اعلام کرده است که با دستور مستقیم ریاست جمهوری، کارمندان دولتی و بازنشستگان، فارغ از میزان درآمد و دهک اقتصادی‌شان، مشمول دریافت کالابرگ خواهند شد. این تصمیم بدان معناست که حتی خانواده‌هایی که پیش از این در دهک دهم (پردرآمدترین) قرار داشتند، در صورت داشتن وضعیت شغلی کارمندی یا بازنشستگی، اکنون به جمع دریافت‌کنندگان کالابرگ می‌پیوندند.
سرنوشت یارانه نقدی: حذف دهک‌های پردرآمد از لیست؟
در حالی که تعداد مشمولین کالابرگ رو به فزونی است، وضعیت یارانه نقدی حکایت دیگری دارد. آمارهای موجود نشان می‌دهد که از جمعیت تقریبی ۸۶ میلیونی کشور، تنها ۷۰.۴ میلیون نفر یارانه نقدی دریافت می‌کنند، که این امر به معنای محرومیت بیش از ۱۶ میلیون نفر از یارانه نقدی است. طبق آخرین اطلاعات واصله، دهک‌های هشتم، نهم و دهم از فهرست دریافت‌کنندگان یارانه نقدی حذف شده‌اند و این کمک مالی صرفاً به دهک‌های یک تا هفت تعلق خواهد گرفت.
اما نکته‌ای قابل تأمل وجود دارد: با وجود حذف دهک‌های بالا از یارانه نقدی، شواهدی از دریافت کالابرگ توسط برخی افراد دهک دهم از طریق کدهای دستوری خاص (مانند #۱۴۶۳۵۰۰) به چشم می‌خورد. این موضوع نشان‌دهنده پیچیدگی و احتمالاً عدم هماهنگی کامل در اجرای همزمان دو طرح حمایتی است. با توجه به هدف‌گذاری برای پوشش ۸۰ میلیون نفر با کالابرگ، می‌توان تخمین زد که حدود ۷ میلیون نفر (شامل بخش‌هایی از دهک دهم و افراد پردرآمدی که در نظام قدیمی یارانه دریافت می‌کردند) در حال حاضر مشمول هیچ‌یک از حمایت‌های جدید (یا حداقل یارانه نقدی) نیستند.
پایان رسمی دهک‌بندی و طلوع «فرمول صدک‌بندی»
مهم‌ترین رویداد در این تحول، پایان دادن به سیستم سنتی دهک‌بندی است که همواره با انتقادات گسترده‌ای در خصوص عدم دقت و حذف غیرمنصفانه خانوارها همراه بوده است. مبنای جدید دریافت حمایت‌های دولتی (یارانه و کالابرگ) دیگر صرفاً بر اساس دهک درآمدی نخواهد بود؛ بلکه یک فرمول دقیق‌تر که از آن با عنوان «فرمول صدک‌بندی» یاد می‌شود، جایگزین آن خواهد شد. در این رویکرد نوین، شاخص‌های پیچیده‌تری نظیر درآمد خالص خانوار در کنار هزینه‌های واقعی زندگی (از جمله اجاره مسکن و هزینه حمل و نقل) مورد سنجش قرار می‌گیرد.
یکی از نقاط قوت این سیستم جدید، لحاظ کردن تفاوت هزینه‌های زندگی بین کلان‌شهرها (مانند تهران) و شهرهای کوچک‌تر است. این بدان معناست که خانواری با درآمد اسمی بالا در پایتخت که متحمل بار سنگین اجاره‌بهاست، دیگر به دلیل این درآمد از چتر حمایتی خارج نخواهد شد. در حال حاضر، مسئولیت دهک‌بندی بر عهده وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی است، اما تلاش‌هایی در جریان است تا مدیریت این فرآیند به سازمان هدفمندی یارانه‌ها منتقل شود تا توزیع عادلانه‌تر یارانه‌ها محقق گردد.
تغییر رویکرد دولت از «دهک‌بندی» به «فرمول درآمد و هزینه واقعی» گامی مهم در مسیر برقراری عدالت توزیعی محسوب می‌شود. در حالی که دهک‌های پایین‌تر جامعه منتظر پوشش گسترده‌تر کالابرگ هستند، خانواده‌هایی که تصور می‌کردند به دلیل درآمد بالا از سیستم حمایتی خارج شده‌اند، با ورود کارمندان و بازنشستگان به لیست کالابرگ، با غافلگیری خوشایندی مواجه خواهند شد. این طرح جدید نویدبخش دقتی بیشتر در شناسایی نیازمندان واقعی است، اما اجرای موفق و شفافیت کامل شاخص‌های «فرمول صدک‌بندی» برای حصول اطمینان از عدالت آن، حیاتی خواهد بود.
