به گزارش ابرامباد، اقتصاد ایران دست‌کم از پنج دهه قبل درگیر یک معضل کهنه و ریشه‌دار به نام تورم است.گواه این ادعا، دو رقمی بودن نرخ تورم در ۴۶ سال از ۵۰ سال گذشته است. اما نکته قابل تأمل اینجاست که در طول این نیم قرن، کمتر شاهد نرخ‌هایی بوده‌ایم که در سال‌های اخیر تجربه می‌کنیم. در سه دهه نخست پس از انقلاب، با اینکه تورم به جز دو سال همواره دو رقمی بود، تنها در سال‌های ۷۳ و ۷۴ از مرز ۳۰ درصد فراتر رفت. اما از سال ۱۳۹۷ به این سو، تورم هیچ‌گاه به کمتر از ۳۰ درصد نزول نکرده و اکنون نیز از ۶۵ درصد گذشته است.
بررسی گذرا به روند تورم در نیم قرن اخیر کشورمان نشان می‌دهد که با ورود به دهه ۹۰ و وضع تحریم‌های هسته‌ای، شیب تورم تندتر شده و پس از خروج یک‌جانبه آمریکا از برجام، بر شدت آن بیش از پیش افزوده شد. به این ترتیب، نرخ تورمی که زمانی به طور میانگین زیر ۲۰ درصد در سال بود، حال به بیش از ۳۴ درصد رسیده است. این در حالی است که در سطح جهانی، میانگین تورم سالانه کشورها حدود ۴ تا ۵ درصد است و در ایران، تورم‌های ماهانه ما با تورم سالانه بسیاری از کشورهای دیگر برابری می‌کند.
بیشتر تحلیلگران اقتصادی پیش‌بینی می‌کنند که تورم سالانه کنونی، که مرکز آمار آن را ۶۹ درصد محاسبه کرده، تا پایان سال نیز به روند صعودی خود ادامه دهد و حتی برخی احتمال عبور آن از ۱۰۰ درصد و سه رقمی شدن را محتمل می‌دانند. حتی بدون رسیدن به چنین ارقامی، نرخ تورم فعلی بالاترین میزان از زمان خروج متفقین از ایران به شمار می‌رود.
در ایران هم بانک مرکزی و هم مرکز آمار به انتشار داده‌های تورمی می‌پردازند. بانک مرکزی این کار را از دیرباز انجام داده و مرکز آمار نیز به صورت رسمی از سال ۱۳۹۰ محاسبه تورم را آغاز کرده است. در این گزارش، برای بررسی روند تورم از سال ۱۳۶۰، به آمار بانک مرکزی استناد شده است؛ زیرا مرکز آمار برای سال‌های پیش از ۱۳۹۰ اطلاعاتی ندارد.
تورم پس از انقلاب؛ از ۲۳.۸ درصد تا ۶.۹ درصد
با پیروزی انقلاب اسلامی، روند تورمی که از اوایل دهه ۵۰ آغاز شده بود، شتاب بیشتری گرفت. منظور از این افزایش، نهادینه شدن تورم‌های دو رقمی بود. به عنوان نمونه، تورم در سال ۵۸ حدود ۱۱.۴ درصد و در سال ۵۹، علی‌رغم آغاز جنگ، به ۲۳.۸ درصد رسید. در سال ۶۰، تورم ۲۲.۸ درصد بود، اما پس از آن شاهد کاهشی پیوسته بودیم تا اینکه در نهایت در سال ۶۴ به ۶.۹ درصد رسید. این نرخ، که در بحبوحه جنگ هشت‌ساله به دست آمد، پایین‌ترین تورم ثبت‌شده در دوره جمهوری اسلامی است.
از سال ۶۵ به بعد، با کاهش بهای جهانی نفت، کسری بودجه دولت افزایش یافت که منجر به جهش بیش از سه برابری نرخ تورم در سال ۶۵ شد. در دو سال پایانی جنگ، یعنی سال‌های ۶۶ و ۶۷، تورم همچنان بالای ۲۰ درصد باقی ماند. پس از پایان جنگ، در سال‌های ۶۸ و ۶۹ نرخ تورم رو به کاهش نهاد و در پایان دهه ۶۰ به ۹ درصد رسید. میانگین تورم سالانه در دهه ۶۰، ۱۸.۰۸ درصد و میانگین تورم در دوره جنگ نیز اندکی بیشتر و معادل ۱۹.۷ درصد بود.
دهه ۷۰؛ شوک‌درمانی و اوج‌گیری تورم
دهه ۷۰، با اینکه به دلیل پایان جنگ، دوره ثبات نسبی به حساب می‌آمد، با سیاست‌های شوک‌درمانی آغاز شد که باعث شد در نیمه اول این دهه تورم به شدت افزایش یابد. هاشمی رفسنجانی، رئیس‌جمهوری وقت، در سال ۷۴ با مشاهده پیامدهای منفی تورم، به این سیاست‌ها پایان داد و با اتخاذ رویکرد تثبیت، موفق به کاهش تورم شد.
در دولت خاتمی و دوران اصلاحات نیز، تورم مسیر کاهشی را در پیش گرفت و نوسانات آن کمتر شد تا سرانجام در سال ۷۹ به ۱۲.۶ درصد رسید. میانگین تورم سالانه در دهه ۷۰ معادل ۲۴.۴ درصد بود که بخش عمده‌ای از آن مربوط به سال‌های ۷۳ و ۷۴ است.
دهه ۸۰؛ آرام‌ترین دوران تورمی پنجاه سال اخیر
کشور در دهه ۸۰، بیشترین پایداری و ثبات را در طول نیم قرن گذشته تجربه کرد. تا سال ۸۴، دولت اصلاحات با مدیریت نسبتاً منضبط، کشور را اداره می‌کرد و پس از آن نیز در دوره احمدی‌نژاد، قیمت جهانی نفت به بالای ۱۲۰ و در مقاطعی حتی بیش از ۱۴۰ دلار رسید. این عوامل در مجموع به کنترل چشمگیر تورم کمک کردند.
بیشترین تورم این دهه در سال ۸۷ با نرخ ۲۵.۴ درصد و کمترین آن با ۱۰.۴ درصد، در سال ۸۴ و همزمان با پایان دولت خاتمی ثبت شد. میانگین تورم در دهه ۸۰ به ۱۴.۷۳ درصد رسید که نشان‌دهنده وضعیت بهتری نسبت به سایر دهه‌ها بود.
تحریم‌ها، برجام و بازگشت تورم‌های بالا در دهه ۹۰
در دهه ۹۰، کشور ابتدا چند سالی با تحریم‌های شورای امنیت که با اجماع‌سازی دولت اوباما به دست آمده بود، دست و پنجه نرم کرد. از سال ۹۲ نیز با روی کار آمدن حسن روحانی و تبدیل مذاکره به سیاست اصلی، تا حدی از تورم کاسته شد و پس از امضای برجام، در سال‌های ۹۵ و ۹۶ تورم تک‌رقمی را تجربه کردیم.
اما در نیمه دوم دهه ۹۰، با آغاز دولت دونالد ترامپ و اجرای سیاست «فشار حداکثری»، تورم دوباره شیب صعودی گرفت. از سال ۹۷ تا به امروز، تورم ایران دیگر به کمتر از ۳۰ درصد نرسید و در سال ۱۴۰۱ برای یک دوره یک ساله، از ۵۰ درصد نیز عبور کرد. امسال نیز تا پایان مرداد ماه، تورم به بیش از ۶۹ درصد رسیده است. میانگین تورم در دهه ۹۰ به بیش از ۲۵.۲ درصد افزایش یافت.
ورود تورم به مرحله‌ای نوین
روند فزاینده تورم از ابتدای سال ۱۴۰۰ شدت بیشتری به خود گرفت؛ به طوری که اگر تورم مردادماه را معیار قرار دهیم، میانگین تورم از سال ۱۴۰۰ تا مرداد ۱۴۰۵ به ۴۹.۳۱ درصد رسیده است.
در مجموع، میانگین تورم از سال ۹۰ تا مرداد ۱۴۰۵ به ۳۴.۲۶ درصد رسیده، در حالی که میانگین تورم در سال‌های ۶۰ تا ۸۹ تنها ۱۹.۰۷ درصد بوده است. این آمار نشان می‌دهد که تورم از ابتدای دهه ۹۰ وارد مسیرهای بالاتری شده، به گونه‌ای که میانگین تورم سالانه نسبت به سه دهه قبل از آن بیش از ۱۵ واحد درصد رشد کرده است.
در واقع، میانگین تورم سالانه از ابتدای دهه ۹۰ نسبت به دوره پیش از آن حدود ۸۰ درصد افزایش یافته است؛ این روند به وضوح نشان می‌دهد که اقتصاد ایران در نیمه دوم این دوره، با یک تورم به مراتب بالاتر و پایدارتر از دهه‌های گذشته روبرو شده است.
