به گزارش ابرامباد، تعیین وضعیت نهایی وزارتخانه‌های کلیدی اطلاعات و دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، پس از ماه‌ها اداره با سرپرست، به یکی از مهم‌ترین چالش‌های جاری میان دولت و مجلس تبدیل شده است.از یک سو، مدت‌زمان قانونی سرپرستی و اذن‌های اخذ شده به پایان رسیده، و از سوی دیگر، دولت مهلت معرفی گزینه‌های پیشنهادی خود را تا نیمه مهرماه عنوان می‌کند. در مقابل، نمایندگان مجلس بر ضرورت معرفی فوری وزیران پیشنهادی تأکید دارند.
این وضعیت در حالی پیش آمده که هر دو وزارتخانه پس از شهادت وزیران پیشین خود در حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی، با سرپرست اداره می‌شوند. با توجه به اهمیت راهبردی این دو نهاد، تصمیم‌گیری درباره مدیریت آن‌ها صرفاً یک جابه‌جایی اداری نبوده و مستقیماً با مسائل دفاعی، امنیتی و اطلاعاتی کشور گره خورده است.
شهادت دو وزیر و آغاز دوران سرپرستی
امیر سرلشکر عزیز نصیرزاده، وزیر دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، در اسفند سال گذشته در پی حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی به شهادت رسید. پس از آن، رئیس‌جمهور، سردار مجید ابن‌الرضا، قائم‌مقام پیشین وزارت دفاع را به عنوان سرپرست این وزارتخانه منصوب کرد. حکم سرپرستی وی که از ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ آغاز شده بود، پس از سه ماه قانونی، در خردادماه به پایان رسید.
در وزارت اطلاعات نیز وضعیتی مشابه شکل گرفت؛ حجت‌الاسلام سیداسماعیل خطیب، وزیر اطلاعات، در تاریخ ۲۷ اسفند ۱۴۰۴ در حملات دشمنان آمریکایی و صهیونیستی به شهادت رسید و رئیس‌جمهور در دوم فروردین ۱۴۰۵ سرپرست این وزارتخانه را تعیین کرد.
اصل ۱۳۵ قانون اساسی چه می‌گوید؟
بر اساس اصل ۱۳۵ قانون اساسی، رئیس‌جمهور مجاز است برای وزارتخانه‌های فاقد وزیر، حداکثر تا سه ماه سرپرست منصوب کند. از این رو، دولت موظف است پیش از انقضای این مدت، وزیر پیشنهادی خود را به مجلس معرفی کند تا پس از بررسی برنامه و صلاحیت، روند رأی اعتماد انجام شود. تنها استثنا، اخذ مجوز از مقام معظم رهبری برای تمدید دوره سرپرستی است.
مهلت ۴۵ روزه نیز به پایان رسید
حجت‌الاسلام علیرضا سلیمی، عضو هیئت رئیسه مجلس، در گفتگوی اخیر خود با رسانه‌ها، درباره آخرین وضعیت معرفی وزیران این دو وزارتخانه به مجلس اظهار داشت: طبق اصل ۱۳۵ قانون اساسی، مدیریت یک وزارتخانه با سرپرست حداکثر سه ماه است.
وی افزود: دولت پیش‌تر با کسب اذن از مقام معظم رهبری، توانسته بود فعالیت سرپرستان این دو وزارتخانه را ادامه دهد؛ مهلتی که تا چهارم مهرماه به طول انجامید و اکنون به پایان رسیده است.
سلیمی در خصوص احتمال درخواست اذن جدید از رهبر انقلاب برای ادامه سرپرستی این دو وزارتخانه، گفت: تاکنون اطلاعی از چنین درخواستی به مجلس نرسیده است.
او همچنین عنوان کرد: شنیده‌ها حاکی از آن است که دولت در آستانه جمع‌بندی نهایی درباره گزینه‌های پیشنهادی برای وزارتخانه‌های دفاع و اطلاعات و معرفی آنان به مجلس شورای اسلامی است.
گودرزی: مجلس در انتظار معرفی وزرا است
عباس گودرزی، سخنگوی هیئت رئیسه مجلس نیز در تشریح وضعیت این دو وزارتخانه توضیح داد که دولت از ۱۹ مرداد ماه به مدت ۴۵ روز و با مجوز مقام معظم رهبری فرصت داشت تا این دو وزارتخانه را تعیین تکلیف کند.
به گفته گودرزی، هم مهلت سه‌ماهه اولیه دولت برای معرفی وزیران پیشنهادی و هم مهلت ۴۵ روزه‌ای که با اذن رهبری در نظر گرفته شده بود، به اتمام رسیده‌اند.
وی تأکید کرد که دولت باید در اسرع وقت وزیران پیشنهادی خود را به مجلس معرفی کند و مجلس نیز پس از معرفی، در اولین فرصت آن را در دستور کار قرار داده و جلسه رأی اعتماد را برگزار خواهد کرد.
دولت: تا ۱۵ مهر فرصت داریم
در مقابل، دولت دیدگاهی متفاوت از جدول زمانی ارائه کرده است؛ فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، در نشست خبری ۲۴ شهریور ماه اعلام کرد که دولت تا ۱۵ مهرماه برای معرفی وزیران پیشنهادی دفاع و اطلاعات فرصت دارد و قصد دارد از تمام ظرفیت‌های قانونی استفاده کند.
این اظهارنظر نشان می‌دهد که دولت همچنان در مراحل نهایی کردن گزینه‌های خود به سر می‌برد و مایل است از مهلت اعلام شده بهره‌برداری کند.
همچنین، حمیدرضا حاجی‌بابایی، نایب‌رئیس مجلس، نیز گفته است که بر اساس رایزنی‌ها، دولت قول داده است ظرف دو تا سه هفته آینده گزینه‌های خود را معرفی کند و پیش‌بینی می‌شود این اتفاق در ماه مهر رخ دهد.
وزارت نفت؛ سومین وزارتخانه با سرپرست
در حالی که تعیین تکلیف وزارتخانه‌های دفاع و اطلاعات همچنان در هاله‌ای از ابهام است، وزارت نفت نیز به جمع وزارتخانه‌هایی پیوسته که با سرپرست اداره می‌شوند. روز گذشته، پس از موافقت رئیس‌جمهور با استعفای محسن پاک‌نژاد، مسعود پزشکیان طی حکمی حمید بورد را به عنوان سرپرست وزارت نفت منصوب کرد.
با این تغییر، تعداد وزارتخانه‌هایی که در دولت چهاردهم با سرپرست اداره می‌شوند به سه مورد افزایش یافت؛ این امر بیش از پیش بر اهمیت تصمیم‌گیری سریع‌تر برای مدیریت این نهادها تأکید می‌کند. اگرچه دلایل اداره هر یک از این وزارتخانه‌ها با سرپرست متفاوت است، اما در مجموع، ادامه این وضعیت در وزارتخانه‌های مهم و استراتژیک، ضرورت اقدام قاطع دولت برای معرفی گزینه‌های نهایی و تسریع در روند قانونی معرفی و رأی اعتماد وزرا را نمایان می‌سازد.
چرا معرفی این سه وزیر اهمیت حیاتی دارد؟
بر هیچ کس پوشیده نیست که وزارت دفاع، اطلاعات و نفت از جمله وزارتخانه‌هایی هستند که مأموریت‌های آن‌ها مستقیماً با امنیت ملی و اقتصاد کشور مرتبط است. به همین دلیل، تعیین تکلیف مدیریت این نهادها را نمی‌توان صرفاً در چارچوب یک تغییر اداری معمول در ساختار اجرایی دولت نگریست.
وزارت دفاع وظیفه پشتیبانی و تقویت بنیه دفاعی کشور را بر عهده دارد و وزارت اطلاعات نیز مسئولیت‌های خطیری در حوزه امنیت داخلی و خارجی را عهده‌دار است. وزارت نفت نیز با توجه به جایگاه ایران در بازار جهانی انرژی، نقشی بی‌بدیل در اقتصاد کشور ایفا می‌کند. بنابراین، در شرایطی که کشور با تهدیدات امنیتی و چالش‌های اقتصادی متعددی روبروست، ثبات مدیریتی و مشخص بودن مسئولان اصلی این مجموعه‌ها اهمیت مضاعفی پیدا می‌کند.
از سوی دیگر، «وزیر» پس از طی مراحل قانونی رأی اعتماد مجلس، از پشتوانه و اختیارات قانونی متفاوتی نسبت به سرپرست برخوردار است. سرپرست عمدتاً برای گذراندن یک دوره موقت و انتقالی تعیین می‌شود، در حالی که وزیر باید برنامه‌های جامع خود را در مجلس ارائه کرده و در قبال عملکرد وزارتخانه خود به نمایندگان پاسخگو باشد.
تذکر مجلس؛ دولت باید تصمیم نهایی را بگیرد
ابراهیم عزیزی، رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، اخیراً در صحن مجلس نسبت به طولانی شدن روند تعیین تکلیف این وزارتخانه‌ها واکنش نشان داد و خواستار معرفی هرچه سریع‌تر وزیران پیشنهادی به مجلس شد.
وی با اشاره به گذشت ماه‌ها از شهادت وزیران پیشین، بر اهمیت تعیین تکلیف مدیریت وزارتخانه‌های اطلاعات و دفاع در شرایط امنیتی کنونی کشور تأکید کرد.
دو وزارتخانه در آستانه تعیین تکلیف نهایی
در نهایت، آنچه اکنون بیش از هر چیز حیاتی است، پایان دادن به وضعیت موقت و آغاز روند رسمی تعیین وزیران دائم است.
معرفی وزیران پیشنهادی، علاوه بر تعیین تکلیف سه وزارتخانه مهم کشور، زمینه را برای بررسی صلاحیت و برنامه‌های آن‌ها در مجلس فراهم می‌کند؛ مرحله‌ای که پس از ماه‌ها اداره این مجموعه‌ها با سرپرست، می‌تواند پرونده تعیین تکلیف مدیریتی وزارت اطلاعات، وزارت دفاع و وزارت نفت را وارد مرحله نهایی کند.
