به گزارش ابرامباد، گسترش بی‌سابقه ویروس آنفلوآنزا این روزها نه تنها شمار زیادی از هموطنان را درگیر خود کرده، بلکه موجی از نگرانی گسترده را در میان مردم به راه انداخته است. پیامدهای این همه‌گیری وسیع، از جمله تعطیلی مراکز آموزشی در پاره‌ای از مناطق و شهرهای کشور، نشان‌دهنده شدت و گستردگی آن است.
موضوع تزریق واکسن آنفلوآنزا یا پرهیز از آن، به یکی از مباحث داغ در محافل عمومی تبدیل شده است؛ با این حال، گزارش‌ها حاکی از آن است که در بسیاری از نقاط، دسترسی به واکسن به سادگی میسر نیست.
برای واکاوی ابعاد و جزئیات دقیق‌تر سویه A آنفلوآنزا که در حال حاضر در کشور شیوع یافته، گفتگویی تفصیلی با دکتر سیدعلیرضا ناجی، متخصص ویروس‌شناسی از بیمارستان مسیح دانشوری و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، انجام داده‌ایم.
این ویروس‌شناس برجسته در خصوص ماهیت بیماری آنفلوآنزا اظهار داشت: شواهد قطعی برای اثبات این ادعا که گونه جدید آنفلوآنزا با زیرتایپ H3N2، نسبت به انواع پیشین خود شدت و کشندگی بیشتری دارد، موجود نیست. با این حال، آنچه مشهود است، گردش بسیار گسترده و سریع این ویروس در جامعه کنونی است. تجربیات گذشته نشان می‌دهد که همواره زیرتایپ H3N2 نسبت به H1N1، بیماری شدیدتری را رقم زده و مهار آن دشوارتر بوده است؛ وضعیتی که در شرایط فعلی نیز در حال تکرار است.
در سال پیشین، زیرگروه غالب ویروس آنفلوآنزا که در حال چرخش بود، H1N1 نام داشت. اما در کشورهایی نظیر استرالیا در نیم‌کره جنوبی، که فصل سردشان متفاوت از ماست، در ابتدای سال H1N1 شیوع غالب داشت و در اواخر زمستان، زیرتایپ H3N2 با جهش‌های متعدد و چشمگیر، برجسته شد. تنها در تابستان امسال، هفت جهش متفاوت در ویروس H3N2 در استرالیا مشاهده شد که قابلیت دور زدن سیستم ایمنی بدن را به آن بخشید. این ویژگی‌های جدید، منجر به افزایش فوق‌العاده سرعت انتشار و انتقال آن گردیده و ظهور یک زیرشاخه جدید از آنفلوآنزا را در پی داشته است.
ادامه این مصاحبه جامع را در سطور بعدی مطالعه کنید:
آیا سویه فعلی آنفلوآنزا، پتانسیل مرگبار دارد؟
هیچ مدرک مستدلی وجود ندارد که ثابت کند ویروس آنفلوآنزای نوین از نوع H3N2 که هم‌اکنون گسترش یافته، از گونه‌های پیشین خود خطرناک‌تر بوده و منجر به بیماری‌های حادتر یا آمار مرگ‌ومیر بالاتر می‌گردد. با این وجود، آنچه که به وضوح مشاهده می‌شود، سرعت بالای چرخش و انتقال این ویروس است. با مروری بر گذشته و تجربیات اپیدمی‌های پیشین، مشخص می‌شود که زیرگروه H3N2 عموماً عوارض شدیدتری نسبت به H1N1 ایجاد کرده و کنترل آن دشوارتر بوده است؛ روندی که در حال حاضر نیز مشهود است.
در گذشته، غالب‌ترین سویه آنفلوآنزای A، همان H1N1 بود و به همین دلیل، اکثریت مردم ایمنی قابل توجهی در برابر H3N2 نداشتند. حال با بازگشت این سویه، شاهد تغییرات ژنتیکی بسیاری در آن هستیم که به افزایش چشمگیر موارد ابتلا به آنفلوآنزا دامن زده است. این وضعیت سبب شده تا کشورهای نیم‌کره شمالی، از جمله ایران، ژاپن، انگلستان و سایر کشورهای اروپایی، شروع زودهنگام فعالیت آنفلوآنزا را تجربه کنند؛ چرا که این ویروس از مناطق نیم‌کره جنوبی به این کشورها انتقال یافته است.
گسترش کنونی ویروس H3N2 به گونه‌ای است که فرصتی برای گنجاندن آن در ترکیبات واکسن‌های فعلی فراهم نشده است. لذا در این فصل، با چالش‌های متعددی مواجهیم: نخست، ظهور زیرشاخه جدیدی از آنفلوآنزا که دارای قابلیت‌های منحصربه‌فردی برای فرار سریع و شدید از پاسخ ایمنی بدن در افرادی است که پیشتر با این نوع ویروس (H3N2) مواجه نشده‌اند؛ دوم، حتی با وجود تزریق واکسن، ممکن است محافظت کافی در برابر این سویه جدید ایجاد نشود، که خود عامل اصلی گسترش بی‌سابقه ویروس H3N2 در سراسر جهان است.
داده‌های آماری حاکی از آن است که در برخی مناطق، تا ۹۰ درصد از موارد آنفلوآنزای نوع A، ناشی از زیرشاخه K از ویروس H3N2 است.
بر اساس آخرین گزارش وزارت بهداشت که دیروز منتشر شد، بررسی‌های رصدخانه‌ای نشان می‌دهد که بیش از ۳۰ درصد از مراجعین به مراکز درمانی و نمونه‌های آزمایشگاهی تنفسی، به آنفلوآنزا مبتلا بوده‌اند. همچنین، مطالعات تکمیلی در سایر بخش‌ها حاکی از آن است که بیش از ۸۰ درصد از موارد آنفلوآنزای نوع A، به زیرشاخه H3N2 تعلق دارند و به احتمال قوی، همان زیرسویه K محسوب می‌شود.
مهم‌ترین تغییرات سویه کنونی آنفلوآنزا چیست؟
عمده‌ترین دگرگونی، افزایش چشمگیر سرعت انتقال آن است؛ دومین تغییر حیاتی نیز توانایی این ویروس در گریز از پاسخ‌های سیستم ایمنی بدن است.
آیا واکسن‌های آنفلوآنزای موجود، در پیشگیری از ابتلا و کنترل بیماری موثرند؟
بله، با وجود اینکه سویه فعلی ویروس H3N2 در فرمولاسیون واکسن‌های کنونی آنفلوآنزا لحاظ نشده است، اما همین واکسن‌ها می‌توانند به طور مؤثری از بروز اشکال شدید بیماری آنفلوآنزا پیشگیری کرده و نیاز به بستری شدن در بیمارستان را کاهش دهند.
برآوردهای اولیه نشانگر آن است که واکسن‌های موجود، تا ۳۰ الی ۵۰ درصد از ابتلا به فرم‌های حاد آنفلوآنزا و ۶۰ الی ۷۰ درصد از مرگ‌ومیر ناشی از آن در گروه‌های پرخطر شامل افراد با بیماری‌های خاص، سالمندان بالای ۶۵ سال، بیماران زمینه‌ای مانند دیابتی‌ها و مبتلایان به بیماری‌های تنفسی، و همچنین زنان باردار جلوگیری به عمل می‌آورد.
تا به امروز، شواهد حاکی از آن است که واکسن آنفلوآنزا، حتی اگرچه در برابر گونه H3N2 کارایی صد درصدی ندارد، اما همچنان قادر است در تمام رده‌های سنی، مانع از فوت ناشی از اشکال وخیم این بیماری شود.
چه توصیه‌هایی برای تزریق واکسن آنفلوآنزا دارید؟
به افراد توصیه می‌کنم در صورتی که تاکنون واکسن تزریق نکرده‌اند، در اسرع وقت اقدام به این کار کنند. اما چنانچه فردی آزمایش داده و از ابتلای خود به آنفلوآنزا مطلع است، بهتر است فعلاً از تزریق واکسن پرهیز کند. از آنجایی که بسیاری از افراد بدون انجام آزمایش، علائم خود را صرفاً سرماخوردگی تلقی می‌کنند و تشخیص قطعی آنفلوآنزا میسر نیست؛ اگر فردی با وجود داشتن علائم قصد واکسیناسیون دارد، توصیه می‌شود ابتدا آزمایش دهد. البته، دستورالعمل عمومی بر انجام آزمایش برای همه نیست، شبیه به رویکردی که در مورد کووید-۱۹ نیز اتخاذ شد.
واکسیناسیون اقدامی بسیار سودمند در حفظ سلامت عمومی است. نباید فراموش کرد که واکسن آنفلوآنزا تنها محدود به مقابله با زیرسویه H3N2 نیست، بلکه ایمنی مؤثری در برابر سایر زیرسویه‌ها مانند H1N1 و همچنین آنفلوآنزای نوع B نیز ایجاد می‌کند.
به صورت کلی، تاکید بر این است که تزریق واکسن در اولین فرصت ممکن و با اولویت‌بندی برای گروه‌های پرخطر صورت گیرد؛ چرا که اساس مقابله با این بیماری همین واکسیناسیون است. بنابراین، اگر به واکسن آنفلوآنزا دسترسی دارید، حتماً آن را دریافت کنید.
سایر توصیه‌های مهم بهداشتی شامل استفاده از ماسک، خودداری از حضور در تجمعات شلوغ، شستشوی مداوم دست‌ها و رعایت اصول بهداشت فردی و اجتماعی است. این اقدامات نقش مؤثری در کاهش سرعت گردش ویروس آنفلوآنزا و محافظت از افراد آسیب‌پذیر در برابر ابتلا ایفا می‌کند.
آیا گونه کنونی آنفلوآنزا، بیماری‌زایی شدیدتری نسبت به پیشینیان خود دارد؟
پژوهش‌ها و جمع‌آوری اطلاعات در این زمینه هنوز ادامه دارد و در حال حاضر نمی‌توان با قطعیت بیان کرد که ویروس آنفلوآنزای A، به ویژه زیرسویه H3N2، نسبت به گذشته بیماری‌زایی شدیدتر یا کشندگی بالاتری دارد. با این حال، آنچه که مشخص است، شیوع گسترده و سرعت بالای انتقال این ویروس است.
آیا تعطیلی مراکز آموزشی و دورکاری ادارات در دوره شیوع آنفلوآنزا ضروری است؟
همانطور که در رسانه‌ها مشاهده می‌شود، در برخی مناطق، مدارس به دلیل شیوع فزاینده آنفلوآنزا تعطیل شده‌اند، یا ادارات به خاطر آلودگی هوا به سمت دورکاری رفته‌اند. بله، اینجانب نیز در شرایطی که شیوع ویروس به اوج خود می‌رسد، تعطیلی مدارس و دورکاری ادارات را توصیه می‌کنم. این اقدام در واقع یک راهبرد بهداشتی برای کنترل و جلوگیری از انتقال بی‌مهار بیماری در جامعه است.
کودکان و نوجوانان در سنین مدرسه، نقش محوری در انتقال ویروس آنفلوآنزا ایفا می‌کنند. هرچند ممکن است خودشان کمتر در معرض ابتلا به اشکال وخیم و کشنده بیماری قرار گیرند، اما می‌توانند عامل انتقال بیماری به سایر اعضای خانواده باشند.
اما پرسش اساسی این است که تا چه میزان می‌توان به تعطیلی مدارس ادامه داد؟ والدین اغلب شاغل هستند، خانواده‌ها با محدودیت‌های خاصی روبه‌رو هستند و امکان نگهداری طولانی‌مدت کودکان در منزل برای همه میسر نیست. فراهم بودن زیرساخت‌های آموزش مجازی نیز در این میان اهمیت بسزایی دارد. هرچند بخش عمده تعطیلات اخیر به دلیل آلودگی هوا بوده، اما مواردی از تعطیلی به علت شیوع آنفلوآنزا نیز گزارش شده است و در صورت افزایش گسترش بیماری، چاره‌ای جز این نیست. می‌بایست پیشتر به این مسئله می‌اندیشیدیم؛ تجربه چندین ساله کووید-۱۹ و تعطیلی‌های مکرر مدارس، فرصتی برای ایجاد و توسعه بسترهای آموزش آنلاین را فراهم کرده بود که باید به آن توجه می‌شد.
بی‌تردید، تعطیلی مراکز آموزشی و اعمال محدودیت‌های اجتماعی (قرنطینه جامعه) در زمان اوج شیوع آنفلوآنزا، به مهار گسترش ویروس و گسستن زنجیره‌های انتقال کمک شایانی می‌کند. البته این اثربخشی منوط به رعایت دقیق این مقررات است، نه اینکه پس از تعطیلی، خانواده‌ها به مسافرت‌های تفریحی بپردازند. همبستگی و تعهد همگانی در این زمینه از اهمیت بالایی برخوردار است.
