به گزارش ابرامباد، سفر وزیر امور خارجه ارمنستان، آرارات میرزویان، به تهران و دیدارهای او با مقامات بلندپایه ایرانی از جمله سید عباس عراقچی و محمدباقر قالیباف، در مقطعی حساس رخ داد که منطقه قفقاز جنوبی در آستانه ورود به فصلی نوین از روابط سیاسی، امنیتی و به‌ویژه ترانزیتی قرار گرفته است.در این برهه حساس، نه تنها کشورهای منطقه، بلکه قدرت‌های فرامنطقه‌ای نیز می‌کوشند تا نقش خود را در شکل‌دهی به ساختار جدید قفقاز ایفا کنند.
در مذاکرات انجام‌شده میان عراقچی و میرزویان، یک نکته برجسته و قابل تأمل بود: همگامی و پیوند ناگسستنی میان گسترش مناسبات دوجانبه، تقویت ارتباطات منطقه‌ای و نگرانی‌های عمیق از دخالت بیگانگان. عراقچی در این دیدار بر راهبرد جمهوری اسلامی ایران برای تحکیم روابط با همسایگان، به‌ویژه کشورهای قفقاز، تأکید کرد و این همکاری‌ها را عاملی کلیدی در ارتقای امنیت، صلح و شکوفایی اقتصادی منطقه دانست. در همین راستا، تهران و ایروان در خصوص توسعه همکاری‌های اقتصادی، تجاری، حمل‌ونقل و انرژی به بحث و تبادل نظر پرداختند و اراده مستحکم دو کشور برای تعمیق روابط راهبردی مورد تأکید قرار گرفت. میرزویان نیز ابراز امیدواری کرد که با نهایی شدن توافقنامه مشارکت جامع راهبردی ایران و ارمنستان، فصل جدیدی در مناسبات دو کشور گشوده شود.
با این حال، محور اصلی و مهم‌تر گفت‌وگوها به تحولات اخیر قفقاز اختصاص داشت. عراقچی ضمن استقبال از روند رو به بهبود تعاملات میان ارمنستان و جمهوری آذربایجان، آمادگی ایران را برای مشارکت فعال در گفت‌وگوهای چندجانبه، از جمله سازوکار ۳+۳، اعلام کرد. این موضع‌گیری به وضوح نشان می‌دهد که تهران بر حل‌وفصل مسائل قفقاز در چارچوبی کاملاً منطقه‌ای اصرار دارد و معتقد است که کشورهای این منطقه باید نقش محوری را در تعیین آینده خود ایفا کنند. در همین راستا، جمهوری اسلامی ایران نسبت به «حضور و دخالت طرف‌های ثالث» در این منطقه حساس، به‌شدت هشدار داده است. تهران از یک سو از توسعه کریدورهای ارتباطی و تقویت همکاری‌های اقتصادی در قفقاز حمایت می‌کند، اما از سوی دیگر، نسبت به هرگونه ترتیبات و برنامه‌هایی که می‌تواند زمینه نفوذ و حضور قدرت‌های فرامنطقه‌ای را در جوار مرزهای ایران فراهم آورد، سخت برحذر می‌دارد.
این رویکرد با اظهارات قالیباف، ریاست محترم مجلس شورای اسلامی، در دیدار با وزیر خارجه ارمنستان نیز همخوانی دارد. وی قاطعانه تأکید کرد: «قفقاز نباید به میدانی برای رقابت‌های ژئوپلیتیکی قدرت‌های خارجی مبدل شود.» در پاسخ به این نگرانی‌ها، وزیر امور خارجه ارمنستان اطمینان داد که ایروان هرگز اجازه نخواهد داد خاک این کشور علیه ایران مورد سوءاستفاده قرار گیرد و اصل تغییرناپذیری مرزهای منطقه را برای ارمنستان دارای اهمیتی حیاتی دانست.
از این دیدگاه، می‌توان سفر میرزویان را تلاشی هوشمندانه برای مدیریت یک چالش دوگانه ارمنستان قلمداد کرد. ارمنستان در پی بهره‌برداری از فرصت‌های نوین اقتصادی و ترانزیتی و گسترش روابط خود با غرب است، اما در عین حال، حفظ رابطه راهبردی با ایران و ارائه اطمینان خاطر به تهران در خصوص ملاحظات امنیتی نیز برای این کشور از اهمیت بسزایی برخوردار است. در همین چهارچوب، طرح TRIPP (پروژه توسعه مسیر ارتباطی میان جمهوری آذربایجان و نخجوان از جنوب ارمنستان که با حمایت آمریکا پیگیری می‌شود) مورد توجه قرار گرفت. برای ایران، صرف ایجاد مسیرهای ترانزیتی جدید مسئله نیست؛ بلکه نحوه مدیریت این کریدورها و پیامدهای بالقوه حضور بازیگران فرامنطقه‌ای در نزدیکی مرزهای کشور، از اهمیت حیاتی برخوردار است.
با این وجود، مواضع تهران گویای آن است که ایران صرفاً از منظر امنیتی به تحولات جدید قفقاز نمی‌نگرد. تأکید بر همکاری‌های اقتصادی، انرژی و حمل‌ونقل با ارمنستان و حمایت قاطع از سازوکار منطقه‌ای ۳+۳، نشان می‌دهد که تهران درصدد است تا قابلیت‌های ژئوپلیتیکی خود را به ابزارهای قدرتمند اقتصادی و دیپلماتیک نیز بدل سازد. اهمیت این موضوع زمانی دوچندان می‌شود که تحولات قفقاز را در کنار رویدادهای غرب آسیا بررسی کنیم. عراقچی در دیدار خود با میرزویان، ضمن تشریح اوضاع منطقه، بر پیامدهای ویرانگر جنگ و تنش‌های اخیر و لزوم به‌کارگیری دیپلماسی برای جلوگیری از تشدید بحران تأکید کرد. بنابراین، از دیدگاه تهران، امنیت قفقاز و امنیت منطقه خلیج فارس و غرب آسیا در یک سیاست کلی‌تر ریشه‌دار است: کاهش دخالت قدرت‌های خارجی و تقویت نقش کشورهای منطقه در حل‌وفصل مسائل خودشان.
به‌طور خلاصه، سفر وزیر خارجه ارمنستان به تهران را می‌توان فراتر از یک گفت‌وگوی صرفاً دوجانبه دانست؛ این سفر بخشی از تلاش‌های مشترک ایران و ارمنستان برای تطبیق روابط خود با نظم جدیدی است که در قفقاز در حال شکل‌گیری است. جمهوری اسلامی ایران در این فرآیند سه هدف همزمان را دنبال می‌کند: اولاً، تعمیق روابط راهبردی با ایروان؛ ثانیاً، حفظ جایگاه و نقش ایران در کریدورهای ارتباطی و ترانزیتی منطقه؛ و ثالثاً، جلوگیری از تبدیل قفقاز به صحنه رقابت‌های امنیتی قدرت‌های فرامنطقه‌ای. در مقابل، ارمنستان نیز می‌کوشد تا ضمن بهره‌برداری از فرصت‌های نوظهور اتصال منطقه‌ای، نگرانی‌های امنیتی ایران را به‌درستی مدیریت کند. نقطه اشتراک و توافق نظر دو طرف در این مسیر، تأکید بر حاکمیت ملی کشورها، تغییرناپذیری مرزها و ضرورت حل‌وفصل مسائل منطقه توسط کشورهای ذی‌ربط است. از این منظر، شاید مهم‌ترین دستاورد سفر اخیر میرزویان، نه یک توافقنامه خاص، بلکه تداوم و تعمیق گفت‌وگوی راهبردی تهران و ایروان در خصوص پایه‌های نظم نوین قفقاز باشد؛ نظمی که در آن مسیرهای ترانزیتی دیگر تنها پروژه‌های اقتصادی ساده نیستند، بلکه به بخشی جدایی‌ناپذیر از معادله پیچیده قدرت و امنیت در جوار مرزهای ایران تبدیل شده‌اند.
