به گزارش ابرامباد، تسلط اخیر نیروهای انصارالله بر بندر راهبردی مخا در استان تعز یمن، رویدادی نیست که بتوان آن را تنها یک عقب‌نشینی جزئی برای دولت مورد حمایت ائتلاف سعودی دانست. این بندر باستانی، که در کناره دریای سرخ جای گرفته، موقعیتی حیاتی را در فاصله تقریبی ۶۵ تا ۷۵ کیلومتری شمال تنگه استراتژیک باب‌المندب برای نیروهای صنعا فراهم می‌آورد. این دستاورد می‌تواند پیامدهای عمیقی بر امنیت دریانوردی منطقه، توازن قوا در جنگ یمن و حتی ابعاد بین‌المللی بحران خاورمیانه داشته باشد و معادلات را از اساس تغییر دهد.
مخا کجاست؟ از پایتخت قهوه تا نبض لجستیک دریای سرخ
شهر و بندر تاریخی مخا (المخا) در کرانه غربی یمن و در استان تعز قرار دارد. این موقعیت جغرافیایی منحصر به فرد، آن را تنها ۶ کیلومتر از شریان‌های اصلی کشتیرانی بین‌المللی که اقیانوس هند و دریای عرب را به دریای سرخ و کانال سوئز پیوند می‌دهد، دور می‌سازد.
مخا از قرن شانزدهم میلادی، به عنوان قلب صادرات قهوه یمن به جهان شناخته می‌شد. در قرون هفدهم و هجدهم، تجار اروپایی از هلند، بریتانیا و فرانسه دفاتری در این شهر دایر کردند. اهمیت این بندر در تجارت قهوه چنان بود که واژه “موکا” در فرهنگ لغت اروپایی به نمادی از قهوه ناب یمنی و سپس به نام یک نوشیدنی محبوب بر پایه قهوه و شکلات تبدیل گشت.
مطابق اسناد یونسکو، بافت تاریخی مخا با معماری اسلامی و تهامی خاص خود، نمونه‌ای بارز از پیوندهای دیرینه تجاری میان شبه‌قاره هند، شرق آفریقا و منطقه مدیترانه محسوب می‌شود.
تاسیسات نوین بندر مخا در دهه ۱۹۵۰ بنا و در دهه ۱۹۷۰ گسترش یافت. این بندر امروزه دارای دو اسکله با مجموع طول ۴۳۰ متر و ظرفیت اسمی ۱.۵ میلیون تن در سال است. با وجود اینکه توان عملیاتی مخا در مقایسه با بندر الحدیده کمتر است، اما ارزش لجستیکی بی‌بدیل و همسایگی آن با تنگه باب‌المندب، به آن اهمیتی استراتژیک می‌بخشد که فراتر از ظرفیت فیزیکی آن است.
دلایل اهمیت فوق‌العاده راهبردی بندر مخا
ارزش واقعی مخا فراتر از توان عملیاتی آن در تخلیه و بارگیری کالا است و عمدتاً از موقعیت جغرافیایی استثنایی آن سرچشمه می‌گیرد:
- نقش کلیدی در کنترل باب‌المندب: تنگه باب‌المندب به عنوان یکی از مهم‌ترین آبراه‌های جهان، مسیر عبور حدود ۱۲ درصد از حجم تجارت جهانی و سهم عمده‌ای از صادرات نفت خام و انرژی از خلیج فارس به قاره اروپا و دریای مدیترانه است. تسلط بر مخا، به معنای تقویت نظارت و کنترل بر ورودی جنوبی این تنگه حیاتی است.
- پایگاه حیاتی رصد و عملیات: پیش از این، مخا نقش یک پایگاه نظارتی و عملیاتی بسیار مهم را برای نیروهای دولت عدن و «نیروهای مقاومت ملی» تحت فرماندهی طارق صالح ایفا می‌کرد. هدف از این پایگاه، رصد دقیق تحرکات دریایی و ممانعت از پیشروی انصارالله به سمت نواحی جنوبی‌تر یمن بود. از دست دادن مخا، دفاع از مناطقی چون «ذباب» را به شدت آسیب‌پذیر می‌سازد.
- تکمیل یکپارچگی ساحلی: انصارالله که پیش از این نیز بخش وسیعی از خطوط ساحلی استان الحدیده را در اختیار داشت، با تصرف مخا موفق شد کنترل خود بر کرانه غربی یمن را تا نزدیکی باب‌المندب به شکلی یکپارچه تکمیل کند.
نتایج و پیامدهای تسلط انصارالله بر بندر مخا
حفظ کنترل پایدار انصارالله بر بندر مخا می‌تواند موجی از پیامدهای گسترده را در عرصه‌های داخلی و بین‌المللی به دنبال داشته باشد:
-
برهم خوردن موازنه قوا در جنگ یمن: این رخداد، احتمالاً برجسته‌ترین دستاورد سرزمینی انصارالله و مهم‌ترین تغییر استراتژیک در جبهه‌های نبرد از زمان آتش‌بس سال ۲۰۲۲ به شمار می‌رود که اکنون پایگاه‌های رقبای جنوبی را به صورت مستقیم تهدید می‌کند.
-
تشدید فشار بر مسیرهای دریانوردی: در بحبوحه تنش‌های منطقه‌ای که پیش‌تر نیز تردد در تنگه هرمز و دریای سرخ را با اخلال مواجه کرده بود، حضور انصارالله در مخا، اهرم فشار این گروه بر کشتیرانی تجاری کشورهای متخاصم را به شدت تقویت خواهد کرد.
-
احتمال پیشروی به سوی ذباب: اصلی‌ترین دغدغه تحلیلگران بین‌المللی این است که مخا ممکن است تنها یک نقطه توقف نباشد، بلکه مقدمه‌ای برای حرکت جدید انصارالله به سمت منطقه «ذباب» و در نهایت، سیطره مستقیم بر باریک‌ترین نقطه تنگه استراتژیک باب‌المندب تلقی شود.
-
اثرات اقتصادی بر بازار جهانی انرژی: این تحول، زنجیره تأمین انرژی بین خلیج فارس، اقیانوس هند و کانال سوئز را در معرض ریسک‌های امنیتی تازه‌ای قرار داده و منجر به افزایش چشمگیر هزینه‌های بیمه و ترانزیت دریایی خواهد شد.
با در نظر گرفتن واکنش‌های منطقه‌ای و بین‌المللی، اکنون دیگر تردیدی نیست که مخا، این بندر تاریخی و روزگاری آرام، بار دیگر به یکی از حساس‌ترین و پرالتهاب‌ترین کانون‌های درگیری در نقشه ژئوپلیتیک خاورمیانه مبدل گشته است.
