
به گزارش ابرامباد، «سرزمین فرشتهها»، جدیدترین ساخته بابک خواجهپاشا به تهیهکنندگی منوچهر محمدی، یکی از برجستهترین تهیهکنندگان سینمای ایران، قصهای تکاندهنده از زندگی زنانی چون ضحی را روایت میکند.ضحی، با بازی سلاف فواخرجی، ستاره شناختهشده جهان عرب، زنی است که با وجود تحمل درد عمیق از دست دادن همسر و دخترانش، با تمام توان به زندگی چنگ میزند. او در غیاب پدر و مادر «نور»، کودک خردسال همسایه را تحت حمایت خود میگیرد. «نور» اما تنها نیست؛ کودکان بسیاری در میان غبار جنگ و صدای مهیب بمبها، تنها ماندهاند. ضحی برای این کودکان، ویرانی خانهها را «سفر رفتن خانهها» و صدای رگبار را «طبل زدن غولی بزرگ» تعبیر میکند.
ویژگی منحصربهفرد این فیلم ۱۲۰ دقیقهای که حاصل همکاری سازمان سینمایی سوره و موسسه تصویر شهر است، دوری جستن از نمادهای مرسوم و شناختهشده فلسطین و غزه نظیر چفیه، کلید، درخت زیتون و مسجدالاقصی است. منوچهر محمدی، تهیهکننده باسابقه آثار ماندگاری چون «بازمانده»، تأکید دارد که در «سرزمین فرشتهها»، او و همکارانش عامدانه از تکرار تصاویر و نمادهای کلیشهای پرهیز کردهاند. در این اثر، به جای مانورهای سیاسی و شعارهای تبلیغاتی، تمرکز بر روی درام انسانی، زندگی عادی و رؤیاهای بربادرفته ضحی، نور و سایر کودکان است. این فیلم با زبان شاعرانه و لطیف خود، پس از اکران در چهلوچهارمین جشنواره فیلم فجر، توانست تحسین اهالی رسانه را برانگیزد و پیشبینی میشود در مراسم اختتامیه نیز مورد توجه قرار گیرد. آنچه در ادامه میخوانید، چکیدهای از گفتوگوی انجامشده با منوچهر محمدی است که در این دوره از جشنواره فجر، به پاس سالها تلاش و کار هنری، مورد تجلیل قرار گرفت.

منوچهر محمدی در پاسخ به این پرسش که چرا پس از گذشت ۳۱ سال از «بازمانده» (فیلمی که به موضوع تشکیل اسرائیل و تسلط بر حیفا در سال ۱۳۲۷ شمسی میپرداخت)، این بار به سراغ روایتی لطیف و انسانیتر با محوریت ضحی و کودکان رفتید، اظهار داشت: «طبیعتاً از آغاز وقایع پس از هفتم اکتبر در غزه، من نیز همچون بسیاری دیگر، اخبار را دنبال میکردم. اتفاقات دلخراشی نظیر گرسنگی و کشتار بیرحمانه کودکان، هر انسانی را متأثر میکند. زمانی که به این فکر افتادم که چه کاری از من برمیآید و با توجه به ساخت «بازمانده» در کارنامهام، به این نتیجه رسیدم که باید دوباره اما با نگاه و زبانی نوین به این موضوع بپردازم. گفتن از رنج و درد کودکان، نه با زبانی تبلیغاتی و سیاسی مانند رسانه ملی، بلکه با بیانی شاعرانه و لطیف، همان کاری بود که احساس کردم باید انجام دهم. به باور من، در جنگ با وجود تمام دهشتناکی ذاتیاش، میتوان مغلوب شد و مسیر عادی زندگی را رها کرد یا با تکیه بر باورهای درونی، کوشید تا همچنان در این مسیر باقی ماند. طرح اولیه من بر اساس همین نکات نوشته شد و جالب است که در ابتدا رد شد، اما با کمک یک فرد بزرگوار، مشکل برطرف گشت. سپس با بابک خواجهپاشا صحبت کردم و فرایند نگارش فیلمنامه در سه چهار ماه آغاز شد. جزئیات را با همکاری یکدیگر طراحی کردیم. با آماده شدن فیلمنامه، عقل حکم میکرد که با توجه به هزینهبر بودن بازسازی غزه در دو وضعیت قبل و بعد از ویرانی کامل، برای فیلمبرداری به یکی از کشورهای همسایه برویم. با توجه به سابقه ساخت «بازمانده» در سوریه، این کشور گزینه اول ما بود، اما به دلیل شرایط نامساعد، این تصمیم عملی نشد. در مورد لبنان و عراق نیز وضعیت مشابه بود. در نهایت، با تصمیمی که برخی آن را شجاعانه و برخی احمقانه میخواندند، تصمیم گرفتم فیلم را در ایران بسازم. بنابراین، لوکیشن اصلی در ۶ کیلومتری فرودگاه امام خمینی و لوکیشن دیگری در هشتگرد ساخته شد و فیلمبرداری آغاز گشت.»
محمدی نقطه ثقل «سرزمین فرشتهها» را شاعرانگی آن دانست و تأکید کرد که در این فیلم خبری از شجاعتهای اغراقآمیز و غلوشده نیست. او بیان داشت: «همانطور که میدانید، من از «زیر نور ماه» (سال ۱۳۷۸ به کارگردانی رضا میرکریمی) به بعد، تنها طرحهایی را که خودم مینویسم، میسازم. این را از روی تفاخر نمیگویم، بلکه صرفاً علاقهمندم به دغدغههای شخصیام بپردازم. در مورد «سرزمین فرشتهها» نیز از همان ابتدا بنا را بر این گذاشتم که آنچه را به اندازه کافی در دیگر آثار دیدهایم، مجدداً تکرار نکنم. تأکید میکنم که من مخالفتی با المانهای برجسته فلسطین و حماس و… ندارم، اما در فیلمم اجازه این کار را نه به خودم و نه به دیگران نمیدهم؛ چرا که معتقدم شما بهعنوان سینماگر باید مخاطب، احساسات و نیازهای او را بشناسید و برای آن ارزش قائل شوید. به سکانسی از «سرزمین فرشتهها» اشاره میکنم: جایی که بازیگر نقش اصلی، سُلاف فواخرجی، زیر بمباران گرفتار شده و سوره زلزال را میخواند: «….فَمَن یَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَیْرًا یَرَهُ وَمَن یَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا یَرَهُ» (پس هر کس هموزن ذرهای کار خیر انجام دهد، آن را میبیند و هر کس هموزن ذرهای کار بد انجام دهد، آن را میبیند). به نظر شما به جای مستقیماً بر زبان آوردن «مرگ بر اسرائیل»، با چه زبانی رساتر و قابل فهمتر از این میتوان از اسرائیل به عنوان شر مطلق صحبت کرد؟ من مخالفتی هم با بر زبان آوردن «مرگ بر اسرائیل» ندارم، اما معتقدم یافتن زبانی فرهنگی و هنری بر بیان مستقیم ارجح است.»

در مورد انتخاب بازیگران، محمدی توضیح داد: «اصلیترین مسئله ما پس از پایان نگارش فیلمنامه، انتخاب بازیگر زن بود. من به دلیل ساخت «بازمانده»، طبیعتاً با بازیگران جهان عرب آشنایی دارم و در پی بررسیهایمان به سُلاف فواخرجی، یکی از مشهورترین و محبوبترین بازیگران زن جهان عرب رسیدیم. پیش از اولین تماس تصویریمان، میدانستم که دستمزد او به دلیل شهرت و محبوبیتش آنقدر بالاست که ما از عهده پرداختش برنمیآییم. در این تماس، به او که «بازمانده» را هم دیده بود و به آن علاقه داشت، گفتم ترجیح میدهم ابتدا فیلمنامه را بخوانی و بعد درباره دستمزد صحبت کنیم. او بعد از خواندن فیلمنامه اعلام کرد که نقش را بسیار دوست دارد و دستمزد برایش مطرح نیست. در نتیجه با کمترین دستمزد ممکن، حتی کمتر از دستمزد بازیگران درجه دو سینمای ایران، به ما پیوست. بازیگران کودک عرب، ایرانی، سوری و لبنانی مانند علی ذیب، فاطمه المعصومه زریق، اهورا لطفی، محمد اسد، زهرا فاضل، فاطمه مریش و علیرضا علاو نیز ترکیبی بینقص و محوری برای فیلم ساختهاند.»
محمدی همچنین در مورد پخش جهانی «سرزمین فرشتهها» گفت: «بله، برنامههای جدی برای پخش جهانی داریم، اما ترجیح میدهم جشنواره فیلم فجر به پایان برسد و شرایط اجتماعی کنونی کمی آرامتر شود. از روز اول قصدم این بود که «سرزمین فرشتهها» را برای پخش در خارج از کشور بسازم و اطمینان دارم که هم در کشورهای عربی که فیلم به زبان آنهاست و هم در کشورهای اروپایی که بارها همدردی خود را با کودکان فلسطینی نشان دادهاند، مورد توجه قرار خواهد گرفت.»
او در ادامه به فیلمنامه «بازمانده ۲» اشاره کرد و گفت: «من در نشست خبری هم اشاره کردم که به نظرم برخی از مدیران فرهنگی کشور تنها به درد لای جرز دیوار میخورند. من طرح «بازمانده ۲» را یک سال پیش از «سرزمین فرشتهها» نوشته و آماده کرده بودم، اما متأسفانه با چنان نگاه تلخ و تنگنظرانهای به آن نگریستند که ترجیح دادم فعلاً آن را بایگانی کنم. این در حالی است که طرح «بازمانده ۲» موجود است و کارگردان آن نیز برای ساختش اعلام آمادگی کرده است.»



