به گزارش ابرامباد، مقامات پاکستانی، دیپلمات‌های منطقه‌ای و منابعی که خواستند نامشان فاش نشود، در گفت‌وگو با خبرگزاری آسوشیتدپرس، پرده از جزئیات تلاش‌های میانجی‌گرانه در هفته‌های منتهی به امضای یادداشت تفاهم پایان درگیری‌ها میان ایران و آمریکا برداشتند.این اقدامات حیاتی، با تمرکز بر دیپلماسی، از تشدید فزاینده تنش‌ها که در پی حملات متقابل و لفاظی‌های تند دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور وقت آمریکا، اوج گرفته بود، جلوگیری کرد.
بر اساس گزارش آسوشیتدپرس، در ۱۱ ژوئن، همزمان با بالا گرفتن حملات دوجانبه بین آمریکا و ایران، میانجی‌های قطری در تهران مشغول مذاکرات شبانه‌روزی و فشرده‌ای بودند تا از وقوع یک جنگ تمام‌عیار ممانعت به عمل آورند. در آن زمان، ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، ایران را به اقدام نظامی شدید تهدید کرده و اعلام کرده بود که آمریکا «بسیار سخت» حمله خواهد کرد و «کنترل کامل» صنعت نفت و گاز این کشور را در دست خواهد گرفت. بازیگران منطقه‌ای به شدت در تلاش بودند تا فرصتی دوباره به دیپلماسی داده شود. یک دیپلمات فاش کرد که شیخ تمیم بن حمد آل ثانی، امیر قطر، مستقیماً با ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، گفتگو کرده و از او خواسته بود حملات بیشتر را متوقف کند، زیرا به باور او، توافق نزدیک بود.
این کوشش‌ها به ثمر نشست. ترامپ اعلام کرد که حملات برنامه‌ریزی‌شده را متوقف کرده است و چند روز بعد، در ۱۸ ژوئن (۲۸ خرداد)، یادداشت تفاهم بین ایران و آمریکا امضا شد.
نقش محوری پاکستان در میانجی‌گری
در گزارش آسوشیتدپرس آمده است که پاکستان، به عنوان میانجی اصلی در مذاکرات ایران و آمریکا، به طور معمول در سطوح عالی دیپلماسی یا در مسائل حساس میانجی‌گری نمی‌کرد. اما این کشور هم‌مرز ایران است و با آمریکا نیز روابط مناسبی دارد، ویژگی‌هایی که آن را برای این نقش مناسب می‌ساخت.
به گفته یک مقام پاکستانی، تیم مذاکره‌کننده از یک سامانه ارتباطی بسیار امن برای انتقال پیام‌ها بین مقامات ایرانی و آمریکایی استفاده می‌کرد. به کارکنان این تیم نیز به شدت هشدار داده شده بود که هرگونه افشای اطلاعات ممکن است منجر به مجازات حبس ابد شود.
فیلد مارشال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، نیز نقشی کلیدی در این میانجی‌گری ایفا کرد و از خط تماس مستقیم با ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، برخوردار بود.
بازگشت قطر به میانجی‌گری برای آتش‌بس شکننده
قطر، با سابقه‌ای در میانجی‌گری مذاکرات ایران و آمریکا، در ابتدا اعلام کرده بود که تا زمانی که به عنوان میزبان پایگاه هوایی آمریکا (در پاسخ به حملات احتمالی واشنگتن علیه ایران) هدف حملات تلافی‌جویانه ایران قرار گیرد، میانجی‌گری نخواهد کرد. اما به گفته یک دیپلمات، در اواسط ماه مه، با توقف حملات به این کشور، هر دو طرف (ایران و آمریکا) برای کمک به شکستن بن‌بست در مذاکرات پایان درگیری به دوحه روی آوردند.
رسانه‌های آمریکایی ادعا کرده‌اند که در نتیجه این درخواست‌ها، مقامات قطری، با همکاری پاکستان، مخفیانه سفرهای خود به تهران را آغاز کردند. همچنین، به گفته دو مقام منطقه‌ای، مصر و ترکیه نقش مهمی در متقاعد کردن کشورهای حاشیه خلیج فارس ایفا کردند تا از مشارکت در یک درگیری احتمالی آمریکایی-صهیونیستی علیه ایران خودداری کنند.
دو طرف همچنین در مورد کمک‌های مالی به ایران به توافق رسیدند. یکی از مقامات منطقه‌ای بیان داشت که ایران ابتدا خواستار دست‌کم ۵۰۰ میلیارد دلار غرامت بود، اما در نهایت با ۳۰۰ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری در چارچوب توافق نهایی موافقت کرد؛ هرچند هنوز مشخص نیست این منابع مالی از سوی چه کشور یا نهادی تأمین خواهد شد.
حملات رژیم صهیونیستی و تهدید توافق شکننده
آسوشیتدپرس با اشاره به حملات مکرر رژیم صهیونیستی به جنوب بیروت و مناطقی از جنوب لبنان، با وجود انتقادات آمریکا، نوشت: در ۷ ژوئن (۱۷ خرداد)، همزمان با سفر محسن نقوی، وزیر کشور پاکستان، به تهران که حامل پیامی برای مقامات ایران بود، اسرائیل به بیروت حمله کرد و ایران نیز با شلیک موشک به اسرائیل پاسخ داد. پس از آن، آمریکا و ایران تبادل آتش کردند که در نهایت به اوج‌گیری حملات در ۱۱ ژوئن منجر شد. در پی آن بحران، ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در ۱۳ ژوئن اعلام کرد که روز بعد توافقی میان دو طرف امضا خواهد شد. میانجی‌های قطری که به گفته یک دیپلمات، ۱۱ ژوئن نیز برای جلوگیری از گسترش حملات بین ایران و آمریکا به تهران سفر کرده بودند، بار دیگر به ایران بازگشتند. این دیپلمات افزود که میانجی‌های قطری ۱۷ ساعت مذاکرات دیپلماتیک فشرده‌ای در تهران داشتند.
در حالی که مقامات قطری و ایرانی به نتایج موفقیت‌آمیزی نزدیک می‌شدند، رژیم صهیونیستی در ۱۴ ژوئن بار دیگر به بیروت حمله کرد – اقدامی که از نظر ایران، زیر پا گذاشتن یک خط قرمز بود. دیپلمات یادشده با اشاره به اینکه میانجی‌های قطری سعی داشتند ایران را متقاعد کنند که تلافی این حمله «تنها به نفع مخالفان توافق خواهد بود»، افزود که جلوگیری از حملات تلافی‌جویانه ایران همان چیزی بود که «توافق را به خط پایان رساند.»
در نهایت، به درخواست ایران، بندی نیز به تفاهم‌نامه افزوده شد که بر حفظ حاکمیت و تمامیت ارضی لبنان تأکید می‌کند.
